Θα εξυπηρετούσε τα αμερικανικά συμφέροντα ένας Τούρκος γενικός γραμματέας του ΟΗΕ;

Η προοπτική ένας Τούρκος διπλωμάτης να γίνει ο επόμενος γενικός γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών εμφανίζεται σε μια δύσκολη συγκυρία για την αμερικανική διπλωματία στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Ουάσιγκτον έχει εμβαθύνει τις εταιρικές σχέσεις ασφαλείας με την Ελλάδα και την Κύπρο, ενώ η Τουρκία εξακολουθεί να διατηρεί τεταμένες σχέσεις και με τις δύο χώρες. Τουρκικά στρατεύματα παραμένουν στη βόρεια Κύπρο και οι διαφωνίες της Αγκυρας με την Αθήνα για τα θαλάσσια όρια και το καθεστώς των νησιών του Αιγαίου επιμένουν. Σε αυτό το περιβάλλον, τι θα είχε να κερδίσει η Ουάσιγκτον αν στήριζε τον πρώην Τούρκο υπουργό Εξωτερικών Φεριντούν Σινιρλίογλου (Feridun Sinirlioğlu) για την κορυφαία θέση του ΟΗΕ;

Αν και ο Σινιρλίογλου δεν έχει εισέλθει επισήμως στην κούρσα για τη διαδοχή του Αντόνιο Γκουτέρες, δημοσιεύματα αναφέρουν ότι η Αγκυρα έχει βολιδοσκοπήσει τα μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας για τις πιθανότητές του. Η Γαλλία έχει εκφράσει επιφυλάξεις για τουρκική υποψηφιότητα. Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών δήλωσε στο PassBlue στις 12 Οκτωβρίου 2026 ότι σταθμίζει την υποψηφιότητά του, αλλά δεν έχει λάβει τελική απόφαση.

Η σταδιοδρομία του αξίζει προσοχής. Διετέλεσε πρέσβης της Τουρκίας στο Ισραήλ από το 2002 έως το 2007 και υπουργός Εξωτερικών το 2015. Εκπροσώπησε την Τουρκία στον ΟΗΕ μεταξύ 2016 και 2023, προτού διοριστεί γενικός γραμματέας του Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ) τον Δεκέμβριο του 2024. Αξίζει να σημειωθεί ότι η Ελλάδα στήριξε τον διορισμό του, παρά τις συνεχιζόμενες διαφορές της με την Τουρκία.

Το ιστορικό του Σινιρλίογλου στο Κυπριακό έχει σημασία. Τον Μάιο του 2022, ο Σινιρλίογλου έγραψε στον Γκουτέρες, υποστηρίζοντας ότι το κράτος εταιρικής σχέσης που συγκροτήθηκε το 1960 έπαψε να υφίσταται το 1963. Υπερασπίστηκε το αίτημα της Αγκυρας για κυριαρχική ισότητα και διεθνή αναγνώριση των Τουρκοκυπρίων, θέση που η Κυπριακή Δημοκρατία απέρριψε. Το 2017, μετέφερε επίσης τον τουρκικό ισχυρισμό ότι τμήμα της κυπριακής αποκλειστικής οικονομικής ζώνης (το Τεμάχιο 6) επικαλύπτεται με την τουρκική υφαλοκρηπίδα, ισχυρισμό που η Λευκωσία επίσης απορρίπτει.

Ο Σινιρλίογλου διατύπωσε αυτά τα επιχειρήματα ως εκπρόσωπος της Τουρκίας, συνεπώς δεν αντανακλούν αυτομάτως το πώς θα ενεργούσε ως γενικός γραμματέας. Παρ’ όλα αυτά, το ιστορικό του θα μπορούσε να δυσχεράνει την προσπάθεια του ΟΗΕ να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη ανάμεσα στις δύο πλευρές. Ο γενικός γραμματέας διορίζει απεσταλμένους, εποπτεύει διαπραγματεύσεις και λογοδοτεί στο Συμβούλιο Ασφαλείας. Στην Κύπρο, όπου χρόνια διαμεσολάβησης του ΟΗΕ δεν έχουν αποδώσει λύση, η εμπιστοσύνη στο αξίωμα είναι καθοριστική.

Ο πρόεδρος της Κύπρου Νίκος Χριστοδουλίδης έχει αντιδράσει στην ιδέα ενός Τούρκου υποψηφίου. Στις 2 Οκτωβρίου, σχολιάζοντας τα δημοσιεύματα για τον Σινιρλίογλου, υποστήριξε ότι οι ενέργειες της Τουρκίας δεν συνάδουν με τις ευθύνες του ρόλου και κατηγόρησε την Αγκυρα για παραβίαση του Χάρτη του ΟΗΕ. Η κριτική του εστίασε στις πολιτικές της Τουρκίας, όχι στην προσωπική εμπειρία του Σινιρλίογλου. Στις 13 Οκτωβρίου, ο Χριστοδουλίδης τόνισε επίσης ότι όποιος αναλάβει γενικός γραμματέας θα δεσμεύεται από τις αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας για την Κύπρο.

Η διάκριση αυτή έχει σημασία, καθώς το Συμβούλιο στηρίζει εδώ και χρόνια μια διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία, ενώ η Τουρκία υποστηρίζει λύση δύο κρατών. Ο Σινιρλίογλου θα βρισκόταν να διαμεσολαβεί σε μια διαδικασία όπου η προηγούμενη υπεράσπιση των θέσεων της Αγκυρας συγκρούεται με το παγιωμένο πλαίσιο του Συμβουλίου.

Η σχέση της Τουρκίας με την Ουάσιγκτον αποτελεί άλλο ένα σημείο τριβής. Παρότι και οι δύο χώρες είναι σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ, έχουν υπάρξει εντάσεις για την αγορά από την Αγκυρα του ρωσικού πυραυλικού συστήματος S-400 και για την αμερικανική πολιτική στη Συρία. Η στρατιωτική εμπλοκή της χώρας στη Λιβύη, οι θαλάσσιες διεκδικήσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο και οι τεταμένες σχέσεις της με το Ισραήλ έχουν επίσης περιπλέξει την αμερικανική διπλωματία.

Η Συρία αποτελεί σαφές παράδειγμα σύγκρουσης συμφερόντων. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν συνεργαστεί με δυνάμεις υπό κουρδική ηγεσία κατά του Ισλαμικού Κράτους, ενώ η Τουρκία θεωρεί την κυριότερη κουρδική πολιτοφυλακή τρομοκρατική οργάνωση. Η Τουρκία έχει επέμβει στρατιωτικά στη Συρία και έχει στηρίξει ομάδες της αντιπολίτευσης. Ο ΟΗΕ, από την πλευρά του, έχει εστιάσει στις πολιτικές συνομιλίες και στην ανθρωπιστική βοήθεια. Ως γενικός γραμματέας, ο Σινιρλίογλου θα έπρεπε να συνεργαστεί με κυβερνήσεις που έχουν αντίθετα συμφέροντα από εκείνα της Αγκυρας, διαβεβαιώνοντας ταυτόχρονα τους πάντες για την ανεξαρτησία του.

Η κυβέρνηση Τραμπ, σύμφωνα με δημοσιεύματα, έχει θέσει ως προτεραιότητα τη μεταρρύθμιση του ΟΗΕ στην αναζήτηση διαδόχου του Γκουτέρες. Η Ουάσιγκτον θα πρέπει να σταθμίσει τις ιδέες του Σινιρλίογλου για μεταρρύθμιση, καθώς και την προσέγγισή του στις αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας. Ωστόσο, μολονότι τα διπλωματικά του διαπιστευτήρια είναι εντυπωσιακά, η εμπειρία από μόνη της δεν προδικάζει το πώς θα χειριζόταν διαφορές στις οποίες εμπλέκεται η προηγούμενη κυβέρνησή του.

Για την Ουάσιγκτον, οι κίνδυνοι από τη στήριξη του Σινιρλίογλου φαίνεται να υπερτερούν των πιθανών ωφελειών. Ο διορισμός του δεν θα έλυνε τις διαφορές ανάμεσα στην Τουρκία και τους εταίρους των ΗΠΑ και δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι θα βελτίωνε τις αμερικανοτουρκικές σχέσεις. Αντιθέτως, θα μπορούσε να δυσχεράνει τη διαμεσολάβηση του ΟΗΕ στην Κύπρο και να αυξήσει τις εντάσεις με κυβερνήσεις σημαντικές για την ασφάλεια των ΗΠΑ.

Αν και ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ συχνά ενδίδει στον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, το κάνει επειδή πιστεύει στην υπόσχεση του Ερντογάν ότι η Τουρκία μπορεί να επιτελέσει έναν ρόλο ασφαλείας που θα επιτρέψει στις Ηνωμένες Πολιτείες να αποσυρθούν από την περιοχή. Η στήριξη του Σινιρλίογλου, ωστόσο, δεν θα εξυπηρετούσε αυτή τη λειτουργία. Χωρίς ισχυρό στρατηγικό όφελος, είναι δύσκολο να δει κανείς γιατί η Ουάσιγκτον θα στήριζε την υποψηφιότητά του.