Πώς η Βρετανία αποφυλάκισε τον άνδρα που επιχείρησε να ανατινάξει αεροσκάφος της El Al χρησιμοποιώντας την έγκυο αρραβωνιαστικιά του ως μεταφορέα της βόμβας

Αυτή την εβδομάδα συμπληρώνονται 40 χρόνια από τότε που βρετανικό δικαστήριο καταδίκασε τον Ιορδανό υπήκοο Νεζάρ Χινταουί (Nezar Hindawi) για την απόπειρά του να ανατινάξει αεροσκάφος της El Al που μετέφερε περίπου 370 ανθρώπους. Του επιβλήθηκε ποινή κάθειρξης 45 ετών, τότε η μεγαλύτερη ορισμένη ποινή που είχε επιβάλει ποτέ βρετανικό δικαστήριο. Η επέτειος θα περνούσε απαρατήρητη, αν δεν υπήρχε μια παραδοχή: η βρετανική κυβέρνηση επιβεβαιώνει ότι ο Χινταουί αποφυλακίστηκε το 2013, 18 χρόνια πριν από την πλήρη έκτιση της ποινής του, χωρίς όρους αποφυλάκισης, χωρίς επιτήρηση και χωρίς επίσημη ανακοίνωση. Παρότι τότε έγινε μια μικρή αναφορά στην αποφυλάκισή του υπό όρους, η υπόθεση δείχνει πώς η Βρετανία χειρίζεται τους τρομοκράτες όταν ξεθωριάζουν τα πρωτοσέλιδα: όχι με υπουργική απόφαση, αλλά μέσα από διαδικασίες καλυμμένες στο σκοτάδι.

Στις 17 Απριλίου 1986, προσωπικό ασφαλείας της El Al στο Χίθροου σταμάτησε την Αν-Μαρί Μέρφι (Ann-Marie Murphy), Ιρλανδή καμαριέρα έξι μηνών έγκυο, η οποία πίστευε ότι ταξίδευε στο Τελ Αβίβ για να παντρευτεί τον Χινταουί. Η τσάντα της είχε περάσει από τον έλεγχο ακτίνων Χ του αεροδρομίου. Ενας αξιωματικός της El Al, ανήσυχος για το βάρος της, την άνοιξε ξανά και βρήκε περίπου τρεις λίβρες Semtex πίσω από ψεύτικο πάνελ, συνδεδεμένες με πυροκροτητή-αριθμομηχανή, ρυθμισμένο να εκραγεί περίπου πέντε ώρες μετά την απογείωση. Ο Χινταουί είχε ετοιμάσει ο ίδιος την τσάντα και είχε τοποθετήσει την μπαταρία στο ταξί προς το αεροδρόμιο, κατέθεσε η Μέρφι στη δίκη.

Το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ότι ο Χινταουί ενεργούσε ως πράκτορας της συριακής κυβέρνησης και, στις 24 Οκτωβρίου 1986, την ημέρα που καταδικάστηκε, η Βρετανία διέκοψε τις διπλωματικές σχέσεις με τη Συρία. Ο Ρόι Αμλοτ KC (Roy Amlot KC), που άσκησε τη δίωξη, μου είπε: «Έχω διώξει πολλούς αποτρόπαιους δολοφόνους, ή επίδοξους δολοφόνους, αλλά αυτός, νομίζω, ήταν ο χειρότερος». Χαρακτήρισε τα 45 χρόνια «τη σωστή ποινή», η οποία «θα ήταν η ίδια και σήμερα ή θα μπορούσε να είναι ισόβια κάθειρξη χωρίς δυνατότητα αποφυλάκισης».

Έχω προσωπικό μερίδιο σε αυτή την ιστορία. Λίγες ημέρες προτού βρεθεί η βόμβα, είχα γευματίσει Κυριακή στο διαμέρισμα της οικογένειας Χινταουί στο Earl’s Court, όπου η τότε κοπέλα μου εργαζόταν ως au pair. Ο Νεζάρ ήταν ευγενικός, χαμηλόφωνος, σχεδόν ντροπαλός, και με ρωτούσε επίμονα πώς θα μπορούσε να γίνει δημοσιογράφος. Η ιστορία με στοιχειώνει έκτοτε.

Υπουργοί και των δύο κομμάτων πάλεψαν να τον κρατήσουν μέσα. Το Εφετείο είχε απορρίψει το αίτημα για άδεια έφεσης κατά της ποινής· ο λόρδος ανώτατος δικαστής, λόρδος Λέιν (Lord Lane), χαρακτήρισε το έγκλημα «τόσο αποτρόπαιο και φρικτό όσο θα μπορούσε κανείς να φανταστεί». Ο Χινταουί κατέστη επιλέξιμος για αποφυλάκιση υπό όρους τον Απρίλιο του 2001, αλλά επειδή υπέκειτο σε διαταγή απέλασης, που εκδόθηκε τον Νοέμβριο του 2000 και δεν προσβλήθηκε ποτέ, την υπόθεσή του εξέταζε ο υπουργός και όχι το συμβούλιο αποφυλακίσεων, και κάθε φορά αρνιόταν την αποφυλάκιση. Το 2009, το συμβούλιο αποφυλακίσεων εισηγήθηκε την αποφυλάκιση και την απέλασή του στην Ιορδανία. Ο υπουργός Δικαιοσύνης Τζακ Στρο απέρριψε την εισήγηση και ο διάδοχός του Κεν Κλαρκ επέμεινε στην άρνηση.

Έπειτα άλλαξε ο νόμος. Από τις 2 Αυγούστου 2010, ο Coroners and Justice Act 2009 κατέστησε τις αποφάσεις του συμβουλίου αποφυλακίσεων δεσμευτικές για τον υπουργό Δικαιοσύνης. Τα κλιμάκια του συμβουλίου αρνήθηκαν την αποφυλάκιση τα επόμενα χρόνια, και μια ακόμη προσφυγή έφτασε στο Ανώτατο Δικαστήριο τον Δεκέμβριο του 2012, το οποίο έκρινε ότι το συμβούλιο δεν είχε λάβει υπόψη πώς θα αντιδρούσαν οι ιορδανικές αρχές αν επέστρεφε. Το συμβούλιο ενέκρινε την αποφυλάκιση και, το 2013, ο Χινταουί βγήκε από τη φυλακή χωρίς όρους αποφυλάκισης, όπως επιβεβαιώνει το υπουργείο Εσωτερικών.

Το μοτίβο μετράει περισσότερο από τις ημερομηνίες. Οι υπουργοί πέρασαν χρόνια προσπαθώντας να κρατήσουν τον Χινταουί στη φυλακή και έχασαν, πρώτα στα δικαστήρια και έπειτα με νόμο. Μόλις η αρμοδιότητα πέρασε στο συμβούλιο αποφυλακίσεων, τα πράγματα άλλαξαν. Ο νόμος λειτούργησε όπως τον σχεδίασε το Κοινοβούλιο. Αυτό που δεν απαιτούσε ήταν οποιαδήποτε εξήγηση προς το κοινό.

Εκεί αρχίζει η σιωπή. Ρώτησα το υπουργείο Δικαιοσύνης πότε αποφυλακίστηκε ο Χινταουί· μου απάντησε ότι αυτό ήταν ζήτημα του υπουργείου Εσωτερικών. Το υπουργείο Εσωτερικών είπε ότι δεν σχολιάζει μεμονωμένες υποθέσεις. Τα Εθνικά Αρχεία, ύστερα από διαβούλευση με την Εισαγγελία (Crown Prosecution Service), απέρριψαν το αίτημά μου, στο πλαίσιο του νόμου περί Ελευθερίας της Πληροφόρησης, για τον φάκελο της δίωξης (αρχείο DPP 2/9898), επικαλούμενα την εξαίρεση ασφάλειας του άρθρου 38(1)(β) και την εξαίρεση προσωπικών δεδομένων του άρθρου 40(2), και προειδοποιώντας για κίνδυνο αντιποίνων σε βάρος μαρτύρων. Οι φάκελοι της δίωξης παραμένουν κλειστοί έως το 2069 και το 2071.

Το υπουργείο Εσωτερικών απάντησε μόνο αφού του είπα ότι είχα λάβει νομική συμβουλή – σύμφωνα με την οποία η μη χορήγηση του φακέλου της δίωξης δεν το εμπόδιζε να δηλώσει το έτος αποφυλάκισης ή τους όρους αποφυλάκισης. Τότε επιβεβαίωσε ότι ο Χινταουί αποφυλακίστηκε το 2013, χωρίς όρους. Αρνήθηκε να πει αν, και πότε, απομακρύνθηκε προς την Ιορδανία βάσει της διαταγής απέλασης. Προφανώς το υπουργείο κατανοεί πολύ καλά τη διάκριση ανάμεσα σε έναν φάκελο και σε ένα γεγονός.

Ο Μόρις Φράνκελ (Maurice Frankel), διευθυντής της Campaign for Freedom of Information, μίλησε ανοιχτά. Ένα αίτημα για τον τόπο διαμονής ενός ανθρώπου, μου είπε, θα απορριπτόταν σχεδόν σίγουρα βάσει της εξαίρεσης για τα προσωπικά δεδομένα και, δεδομένης της φύσης της συνωμοσίας, «είναι πιθανό ο ίδιος να διατρέχει κίνδυνο», κάτι που θα ενεργοποιούσε την εξαίρεση για λόγους ασφάλειας. Πρόσθεσε ότι οι υπηρεσίες ασφαλείας και πληροφοριών βρίσκονται εκτός του πεδίου των αιτημάτων Ελευθερίας της Πληροφόρησης και ότι το υλικό που προέρχεται από αυτές εξαιρείται: «Σε αυτούς τους τομείς, η μυστικότητα είναι ενσωματωμένη στο σύστημα».

Ο φόβος των Αρχείων για τους μάρτυρες μπορεί να είναι πραγματικός, αλλά ταιριάζει δύσκολα με το γεγονός ότι οι δύο αξιωματικοί της El Al που βρήκαν τη βόμβα αποκάλυψαν οι ίδιοι την ταυτότητά τους σε συνέντευξη στο ισραηλινό Channel 13 το 2021.

Τρία ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα: ποιος καθόρισε τη χρονική στιγμή της αποφυλάκισης του Χινταουί, γιατί ένας άνθρωπος καταδικασμένος για κρατικά υποστηριζόμενη τρομοκρατία βγήκε από τη φυλακή χωρίς όρους αποφυλάκισης, και αν και πότε έφυγε από τη Βρετανία. Αγγίζουν τον πυρήνα του τρόπου με τον οποίο ένα κράτος διαχειρίζεται τρομοκράτες που δεν μπορεί πλέον να κρατά. Το κοινό δεν μπορεί να κρίνει τις απαντήσεις όταν η κυβέρνηση δεν τις δίνει.