Θα επενδύσει περισσότερο η Τουρκία στη Σομαλία καθώς αποχωρούν οι Αφρικανοί εταίροι του Μογκαντίσου;

Στις 26 Σεπτεμβρίου 2026, ο Σομαλός υπουργός Άμυνας Άχμεντ Μοαλίμ Φίκι (Ahmed Moallim Fiqi) ανακοίνωσε ότι οι επιθέσεις της Σεμπάμπ στο Μογκαντίσου είχαν μειωθεί κατά σχεδόν 87% από το 2023. Η κυβέρνησή του αξιοποιεί αυτό το επιχείρημα για να υποστηρίξει ότι η εταιρική σχέση της Σομαλίας με την Τουρκία αποδίδει καρπούς. Μια προσεκτικότερη ματιά στην κατάσταση ασφαλείας της Σομαλίας δείχνει, ωστόσο, ότι η Τουρκία ενδιαφέρεται περισσότερο να αξιοποιήσει το καθεστώς του προέδρου Χασάν Σέιχ Μοχαμούντ για να εδραιώσει το αποτύπωμά της στο Κέρας της Αφρικής και την προσοδοφόρα συνεργασία της με τον Μοχαμούντ, και λιγότερο να φέρει πραγματική ασφάλεια στη χώρα. Ως αποτέλεσμα, η σταθερότητα της Σομαλίας φαίνεται ολοένα και πιο επισφαλής. Η Τουρκία έχει επενδύσει δισεκατομμύρια δολάρια στη Σομαλία. Η κατάσταση ενδέχεται σύντομα να αναγκάσει τον πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να αποφασίσει πόσο ακριβώς είναι διατεθειμένος να υπερασπιστεί στρατιωτικά αυτή την επένδυση.

Η δήλωση του Φίκι ήρθε μόλις μία εβδομάδα αφότου ο στρατός της Ουγκάντα ανέστειλε τη στρατιωτική συνεργασία με την Τουρκία. Η αφορμή, όπως παρουσιάστηκε δημοσίως, ήταν η άρνηση της Άγκυρας να εκδώσει έναν μπλόγκερ επικριτικό απέναντι στον Ουγκαντέζο πρόεδρο Γιοβέρι Μουσεβένι, όμως το πραγματικό κίνητρο ενδέχεται να ήταν το αίτημα του Μοχαμούντ να τερματίσει η Ουγκάντα την ανάπτυξη δυνάμεών της στη Σομαλία, με το επιχείρημα ότι οι σομαλικές ταξιαρχίες που έχουν εκπαιδευτεί από την Τουρκία μπορούν να κρατήσουν την πρωτεύουσα. Η κρίση είναι άλλο ένα παράδειγμα του πώς η Σομαλία αφήνεται να παρασυρθεί στους εκβιασμούς και στις προσωπικές αντιπαραθέσεις του Ερντογάν σε ολόκληρη την Αφρική.

Αν και η Τουρκία φέρεται να έχει εκπαιδεύσει σχεδόν 35.000 Σομαλούς στρατιώτες, οι δυνάμεις που υποστηρίζει δύσκολα φέρνουν ασφάλεια. Η Μπάσρα, περίπου 18 μίλια από το Μογκαντίσου, έχει αλλάξει χέρια πάνω από δώδεκα φορές από το 2011. Τον Αύγουστο του 2026, ο στρατός και η Χαραμκάντ (Haramcad), μια αστυνομική μονάδα εκπαιδευμένη από την Τουρκία, συγκρούστηκαν εκεί επί περισσότερο από μία εβδομάδα, όμως στις 9 Σεπτεμβρίου τοπικές πηγές ανέφεραν στον σομαλικό ραδιοτηλεοπτικό σταθμό Kaab ότι τα κυβερνητικά στρατεύματα είχαν αποσυρθεί προς το Νταϊνίλε, συνοικία της πρωτεύουσας, αφήνοντας τη Σεμπάμπ να κερδίσει έδαφος κατά μήκος του δρόμου της Αφγκόι χωρίς μάχη.

Η Σομαλία είναι ομοσπονδιακή δημοκρατία, στην οποία τα κρατίδια-μέλη διαθέτουν συνταγματικά ευρεία αυτονομία. Με τη συνεργασία της Τουρκίας και ίσως έπειτα από παρότρυνσή της, ο Μοχαμούντ επιχειρεί ωστόσο να συγκεντρώσει τη χώρα υπό την εξουσία του Μογκαντίσου. Αυτό έχει οδηγήσει σε διενέξεις όχι μόνο με το Πουντλάντ στον βορρά, αλλά και με το Νοτιοδυτικό Κράτος και τη Τζουμπαλάντ.

Στις 28 Σεπτεμβρίου, μαχητές πιστοί στον πρόεδρο του Νοτιοδυτικού Κράτους Αμπντιαζίζ Χασάν Μοχάμεντ Λαφταγκαρίν (Abdiaziz Hassan Mohamed Laftagareen), ο οποίος είχε ο ίδιος εκδιωχθεί στις 30 Μαρτίου 2026 έπειτα από διένεξη με τον Μοχαμούντ, εισήλθαν στη Μπαϊντόα, στον τρίτο γύρο συγκρούσεων εκεί από τις 17 Αυγούστου 2026. Το σομαλικό υπουργείο Άμυνας ισχυρίστηκε ότι η Σεμπάμπ και η πολιτοφυλακή του Λαφταγκαρίν είχαν συγχωνευθεί, όμως αυτό μοιάζει λιγότερο πραγματικό και περισσότερο να εντάσσεται σε ένα μοτίβο κατά το οποίο ο Μοχαμούντ συνδέει τους πολιτικούς του αντιπάλους με τη Σεμπάμπ για να δικαιολογήσει τη χρήση στρατιωτικής βίας. Η Τουρκία, εν τω μεταξύ, φαίνεται πρόθυμη να παίξει το παιχνίδι του, εφόσον ο Μοχαμούντ εξασφαλίζει στην Άγκυρα προσοδοφόρα συμβόλαια και στρατιωτική παρουσία.

Η Τουρκία, ωστόσο, έχει δείξει απροθυμία να τοποθετήσει δικούς της στρατιώτες στην πρώτη γραμμή, για δύο λόγους. Ο πρώτος είναι απλός: δεν θέλει να εμπλακεί σε φυλετικούς πολέμους. Εξίσου σημαντικό, θέλει να αποφύγει τη σύγκρουση με την Αιθιοπία, η οποία διατηρεί δυνάμεις στην περιοχή στο πλαίσιο της Αποστολής της Αφρικανικής Ένωσης. Αντ’ αυτού, η Τουρκία χρησιμοποιεί, όπως όλα δείχνουν, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και μαχητικά που εδρεύουν στο Μογκαντίσου. Αυτό φάνηκε πιο πρόσφατα με μια μυστηριώδη αεροπορική επιδρομή στο Ντόλοου, στις 3 Σεπτεμβρίου 2026. Οι Σομαλοί δεν θεωρούν αξιόπιστες τις διαψεύσεις της Τουρκίας ότι ευθύνεται.

Στις 29 Σεπτεμβρίου, ο Μοχαμούντ πέταξε στην Αντίς Αμπέμπα για να συνομιλήσει με τον Αιθίοπα πρωθυπουργό Αμπίι Αχμέντ για την περιφερειακή ασφάλεια. Ο Ρασίντ Άμπντι (Rashid Abdi), αναλυτής με ισχυρές διασυνδέσεις και έδρα το Ναϊρόμπι, έγραψε ότι το Μογκαντίσου χάνει τον έλεγχο της Μπαϊντόα και θέλει αιθιοπικά στρατεύματα να συμμετάσχουν στη μάχη.

Η Αιθιοπία είναι απίθανο να συμφωνήσει. Μόλις πριν από δύο χρόνια, ο Μοχαμούντ απειλούσε να εκδιώξει κάθε Αιθίοπα στρατιώτη από τη Σομαλία, και έτσι ο πρωθυπουργός Αμπίι Αχμέντ αντιμετωπίζει με κυνισμό το αίτημα του Μοχαμούντ, ιδίως μετά το ότι οι κινήσεις του Μοχαμούντ οδήγησαν στην αποχώρηση των Ουγκαντέζων. Ούτε θα μπορούσε το αίτημα του Μοχαμούντ να έρθει σε χειρότερη στιγμή για την Αιθιοπία. Ο πόλεμος έχει ξεσπάσει εκ νέου στην αιθιοπική περιοχή του Τιγκράι και κατά μήκος των συνόρων με την Ερυθραία. Η μείωση της χρηματοδότησης από την Αφρικανική Ένωση έχει ήδη αποσύρει αιθιοπικά στρατεύματα από το Κανσαχντίρε. Ένας ευρύτερος πόλεμος στη βόρεια Αιθιοπία θα μπορούσε να οδηγήσει σε μαζική αιθιοπική αποχώρηση, αφήνοντας ένα κενό που θα μπορούσε να καλύψει η Σεμπάμπ.

Φαίνεται ότι ο Μοχαμούντ αντιλαμβάνεται πως δεν θα λάβει σωσίβιο από τους Αιθίοπες. Στις 2 Οκτωβρίου 2026, ο Σομαλός πρόεδρος επισκέφθηκε το Κάιρο για σύνοδο με τους ηγέτες της Αιγύπτου, της Ερυθραίας και του Σουδάν, που όλοι τους έχουν ανταγωνιστικές σχέσεις με την Αιθιοπία.

Όσα συμβαίνουν στη Σομαλία θα έπρεπε να απασχολούν την Ουάσιγκτον. Από τον Φεβρουάριο του 2025, η κυβέρνηση Τραμπ έχει εξαπολύσει σχεδόν τετραπλάσιες αεροπορικές επιδρομές και επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη στη Σομαλία σε σύγκριση με όσες πραγματοποίησε η κυβέρνηση Μπάιντεν σε τέσσερα χρόνια, όμως η αμερικανική υπομονή είναι περιορισμένη. Η Ουάσιγκτον ενημέρωσε την Αφρικανική Ένωση ότι θα σταματήσει να χρηματοδοτεί το γραφείο υποστήριξης του ΟΗΕ για την αποστολή μέχρι το τέλος του έτους, ελλείψει χερσαίας δύναμης ικανής να κρατήσει όσα εκκαθαρίζει η αεροπορική ισχύς. Ο Μοχαμούντ μπορεί να εξυμνεί την Τουρκία, όμως οι Αμερικανοί αναλυτές δεν έχουν την ίδια εμπιστοσύνη στις σομαλικές δυνάμεις που εκπαιδεύτηκαν από την Τουρκία.

Αν και οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι απίθανο να αποδεχθούν τον κυνικό σομαλικό ή τουρκικό χαρακτηρισμό των τοπικών αντιπάλων του Μοχαμούντ ως Σεμπάμπ, ο φόβος μιας εξέγερσης της Σεμπάμπ είναι υπαρκτός. Ο πρωθυπουργός Χάμζα Άμπντι Μπάρε έχει παραδεχθεί ότι πρώην μέλη της Σεμπάμπ υπηρετούν πλέον στην κυβέρνηση, ορισμένα σε ανώτερες θέσεις. Το Africa Center for Strategic Studies έχει εκτιμήσει ότι η Σεμπάμπ αντλεί περίπου 100 εκατ. δολάρια τον χρόνο μέσω εκβιασμών και ότι έως και το 30% των αστυνομικών του Μογκαντίσου ενδέχεται να είναι διαβρωμένο. Έμποροι αναφέρουν ότι πληρώνουν φόρους τόσο στο κράτος όσο και στους αντάρτες. Η μείωση του ρυθμού επιθέσεων μπορεί εξίσου πιθανό να αντανακλά έναν συμβιβασμό όσο και ένα επιτυχημένο σχέδιο ασφάλειας. Σε κάθε περίπτωση, όμως, είναι δύσκολο να υποστηριχθεί στρατιωτική επιτυχία όταν η Σεμπάμπ κερδίζει έδαφος μόλις λίγο πάνω από δώδεκα μίλια από το Μογκαντίσου.

Η Τουρκία βρίσκεται πλέον μπροστά σε μια επιλογή: αν η Αιθιοπία ακολουθήσει την Ουγκάντα και αναστείλει τις επιχειρήσεις της κατά της Σεμπάμπ, η Τουρκία θα πρέπει να αναγνωρίσει ότι η αεροπορική ισχύς και η εκπαίδευση δεν θα αρκέσουν για να διασφαλίσουν την επένδυσή της. Μπορεί να χρειαστεί είτε να εμπλακεί πιο άμεσα σε μάχες είτε να ενσωματώσει τη Σεμπάμπ. Σε κάθε περίπτωση, το κόστος της τουρκικής επένδυσης στη Σομαλία φαίνεται έτοιμο να εκτοξευθεί, τόσο σε αίμα όσο και σε χρήμα.