Θα καταρρεύσει και η ειρήνη Αρμενίας Αζερμπαϊτζάν;
Η ρητορική του Αλίεφ που παρουσιάζει την Αρμενία ως «Δυτικό Αζερμπαϊτζάν» δείχνει ότι η ειρήνη δεν είναι ο στόχος του και ότι εξαπατά τον Τραμπ.
Ο Μάικλ Ρούμπιν ειδικεύεται στο Ιράν, την Τουρκία και το Κέρας της Αφρικής. Στη σταδιοδρομία του περιλαμβάνεται θητεία ως αξιωματούχου του Πενταγώνου, με εμπειρία πεδίου στο Ιράν, την Υεμένη και το Ιράκ, καθώς και επαφές με τους Ταλιμπάν πριν από την 11η Σεπτεμβρίου. Ο κ. Ρούμπιν έχει επίσης συμβάλει στη στρατιωτική εκπαίδευση, διδάσκοντας μονάδες του αμερικανικού Πολεμικού Ναυτικού και των Πεζοναυτών σχετικά με τις περιφερειακές συγκρούσεις και την τρομοκρατία. Το επιστημονικό του έργο περιλαμβάνει αρκετές σημαντικές εκδόσεις, όπως τα «Dancing with the Devil» και «Eternal Iran». Ο Ρούμπιν απέκτησε διδακτορικό και μεταπτυχιακό στην Ιστορία, καθώς και πτυχίο (B.S.) στη Βιολογία, από το Πανεπιστήμιο Γέιλ.
Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ πιστεύει ότι του αξίζει το Νόμπελ Ειρήνης. Ενεπλάκη στη Γάζα και στο Ιράν, ενώ ισχυρίστηκε ότι τερμάτισε μια «χιλιόχρονη διαμάχη» ανάμεσα στην Ινδία και το Πακιστάν, αδιαφορώντας για το γεγονός ότι η διχοτόμηση της Ινδίας μετρά λιγότερο από 80 χρόνια. Ισχυρίστηκε επίσης ότι εξασφάλισε την ειρήνη ανάμεσα στη Ρουάντα και τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό. Στη Γάζα, ωστόσο, η Χαμάς εξακολουθεί να αρνείται να αφοπλιστεί. Το ίδιο και η Χεζμπολάχ στον Λίβανο. Το Μνημόνιο Κατανόησης για το Ιράν δεν κράτησε ούτε δέκα ημέρες, ενώ ο Κονγκολέζος πρόεδρος Φελίξ Τσισεκέντι φαίνεται να ενδιαφέρεται περισσότερο να πουλήσει την κυριαρχία της χώρας του στην Κίνα, με αντάλλαγμα μια αντισυνταγματική τρίτη θητεία, παρά να τηρήσει τις δεσμεύσεις του απέναντι στον Τραμπ και να περιορίσει τις τρομοκρατικές οργανώσεις που έστειλαν τη σταθερότητα στην περιοχή σε ελεύθερη πτώση.
Τώρα, φαίνεται πως το κορυφαίο επίτευγμα της ειρηνοποιητικής προσπάθειας του Τραμπ, η συμφωνία ανάμεσα στο Αζερμπαϊτζάν και την Αρμενία, βρίσκεται στα πρόθυρα κατάρρευσης. Στις 8 Αυγούστου 2025, ο Τραμπ φιλοξένησε στον Λευκό Οίκο τον Αζέρο ηγέτη Ιλχάμ Αλίεφ και τον Αρμένιο πρωθυπουργό Νικόλ Πασινιάν. Οι δύο ηγέτες υπέγραψαν κοινή διακήρυξη, που υποτίθεται ότι έβαζε τέλος σε δεκαετίες συγκρούσεων. «Τελικά καταφέραμε να κάνουμε ειρήνη», δήλωσε ο Τραμπ. «Η Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν δεσμεύονται να σταματήσουν κάθε εχθροπραξία για πάντα, να ανοίξουν το εμπόριο, τις μετακινήσεις και τις διπλωματικές σχέσεις και να σέβονται την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα του άλλου.»
Μετά την κατάπαυση του πυρός, ο Τραμπ υιοθέτησε την πρόταση του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν για «διάδρομο», δίνοντάς της νέο περίβλημα ως Trump Route for International Peace and Prosperity (TRIPP), έναν διάδρομο μεταφορών υπό αμερικανική διαχείριση, που θα συνέδεε την Τουρκία και τον αζερικό θύλακα του Ναχιτσεβάν με το κυρίως Αζερμπαϊτζάν μέσω Αρμενίας.
Η αντίληψη της κυβέρνησης Τραμπ για τον διάδρομο ήταν εξαρχής προβληματική για δύο λόγους. Πρώτον, αν η Τουρκία και το Αζερμπαϊτζάν ήραν τον αποκλεισμό της Αρμενίας, δεν θα υπήρχε ανάγκη για διάδρομο. Δεύτερον, το Αζερμπαϊτζάν συνεργάζεται με το Ιράν από επιλογή και όχι από ανάγκη· το 2022 εγκαινίασε διάδρομο μέσω ιρανικού εδάφους.
Ενώ ο Πασινιάν επιμένει στη συμφωνία ειρήνης με το Αζερμπαϊτζάν, υποστηρίζοντας ότι η Αρμενία δεν έχει άλλη επιλογή, δεδομένης της νίκης του Αζερμπαϊτζάν στον πόλεμο του Ναγκόρνο Καραμπάχ, οι επικριτές του εξέφραζαν ανέκαθεν αμφιβολίες για την ειλικρίνεια του Αλίεφ. Οι αζερικές απαιτήσεις αυξάνονται ανάλογα με τις αρμενικές υποχωρήσεις. Όλο και συχνότερα, αγγίζουν τα όρια του γελοίου. Το όρος Αραράτ αποτελεί σύμβολο της Αρμενίας ήδη πριν από τη γενοκτονία των Αρμενίων και, όταν ο καιρός είναι καθαρός, σχηματίζει το φόντο του Ερεβάν· κι όμως, ο Αλίεφ και ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν απαιτούν, και ο Πασινιάν συναινεί, να διαγραφεί το Αραράτ από τον αρμενικό συμβολισμό, καθώς πλέον βρίσκεται εντός της Τουρκίας.
Ο Αλίεφ δείχνει ότι, παρά τους συμβιβασμούς του Πασινιάν, η συμφιλίωση δεν βρίσκεται στην ατζέντα του Αζερμπαϊτζάν. Μιλώντας στις 2 Οκτωβρίου 2026 στο συνέδριο του κόμματός του, ο Αλίεφ δήλωσε: «Είναι αλήθεια ότι οι πρώην ηγέτες της Αρμενίας είναι εγκληματίες πολέμου και πρέπει να υποστούν την τιμωρία τους, αλλά ήταν οι σημερινές αρμενικές αρχές που μας προέβαλαν εδαφικές διεκδικήσεις, που προσέβαλαν την αξιοπρέπεια του αζερικού λαού με απρεπείς και απολίτιστες δηλώσεις. Με λίγα λόγια, δεν πρέπει ποτέ να το ξεχάσουμε αυτό.»
Το μεγαλύτερο εμπόδιο για μια επιτυχημένη ειρηνευτική προσπάθεια, ανεξαρτήτως κυβέρνησης, είναι η αδυναμία του Λευκού Οίκου και του Στέιτ Ντιπάρτμεντ να κατανοήσουν τη σημασία της ιδεολογίας. Οι διπλωμάτες βρίσκουν παρηγοριά στην ιδέα ότι στον πυρήνα κάθε σύγκρουσης βρίσκονται συνηθισμένα παράπονα. Για να επιτευχθεί ειρήνη υπό τέτοιες συνθήκες, απαιτείται να βρεθεί η σωστή μαγική συνταγή παραχωρήσεων και ανταλλαγμάτων. Όταν όμως η ιδεολογία καθορίζει τη λήψη αποφάσεων, η οικονομική βελτίωση παύει να λειτουργεί ως κίνητρο συμφωνίας. Και όταν η ιδεολογία εμπλέκει τη θρησκεία, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ είναι ιδιαίτερα τυφλό. Επειδή οι Ηνωμένες Πολιτείες διαχωρίζουν εκκλησία και κράτος, υπερβολικά πολλοί διπλωμάτες αντιμετωπίζουν τη θρησκεία ως κάτι που δεν πρέπει να αγγίζεται. Άλλοι αναγνωρίζουν τη σημασία της πίστης, αλλά έχουν εσωτερικεύσει μια εξωραϊσμένη αντίληψή της, λόγω σπουδών σε πανεπιστήμια όπως το Georgetown University, που επιτρέπουν σε δωρεές από το Κατάρ να διαμορφώνουν το πρόγραμμα σπουδών.
Σημασία έχει και η άγνοια της ιστορίας. Όταν οι διπλωμάτες εναλλάσσονται στους φακέλους κάθε δύο ή τρία χρόνια, στο τέλος χάνουν από τα μάτια τους την προέλευση των διαφορών ή τις υποσχέσεις του παρελθόντος. Από τότε που ο Αλίεφ ήρθε στην εξουσία, στο Μπακού υπηρέτησαν εννέα διαφορετικοί Αμερικανοί πρέσβεις, χωρίς καν να υπολογιστούν οι διάφοροι επιτετραμμένοι, ορισμένοι από τους οποίους παρέμειναν στη θέση τους εξίσου πολύ με τους τυπικούς πρέσβεις.
Ως αποτέλεσμα, όσοι χειρίζονται τον φάκελο του Νοτίου Καυκάσου τόσο επί κυβέρνησης Μπάιντεν όσο και επί Τραμπ αδυνατούν να κατανοήσουν τα βαθύτερα αίτια της σύγκρουσης και αδυνατούν επίσης να ξεχωρίσουν τις πραγματικές θηριωδίες, το πογκρόμ στο Μπακού, για παράδειγμα, από τις σε μεγάλο βαθμό πλαστές θηριωδίες, όπως η λεγόμενη γενοκτονία του Χοτζαλί. Παρανοούν επίσης τα συνταγματικά ζητήματα που βρίσκονται στον πυρήνα της διαμάχης για το Ναγκόρνο Καραμπάχ.
Αυτό όμως που δείχνουν οι δηλώσεις του Αλίεφ είναι ότι η ειρήνη δεν αποτελεί στόχο του. Όπως ο αείμνηστος πρόεδρος της Οργάνωσης για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (PLO) Γιάσερ Αραφάτ, ο Αλίεφ θα χρησιμοποιήσει τις διαπραγματεύσεις για να αποσπάσει παραχωρήσεις και στη συνέχεια απλώς θα αποχωρήσει από το τραπέζι, για να επανέλθει στον στόχο του: την εξάλειψη μιας οντότητας, της οποίας την ύπαρξη δεν μπορεί ποτέ να αποδεχθεί. Πράγματι, ενώ ο Τραμπ επικαλείται την ειρήνη ανάμεσα στο Αζερμπαϊτζάν και την Αρμενία ως δείγμα της τέχνης της συμφωνίας, η εμμονή του Αλίεφ στη ρητορική που παρουσιάζει την Αρμενία ως Δυτικό Αζερμπαϊτζάν υποδηλώνει ότι ο Αλίεφ δεν βλέπει τον Τραμπ ως σύμμαχο, αλλά ως ανόητο, τον οποίο ο Αλίεφ μπορεί να καταπατήσει.
Αν ο Τραμπ αρνηθεί να αναγνωρίσει ότι η ειρήνη του κινδυνεύει και αν ο Πασινιάν συνεχίσει να κυβερνά σαν τζογαδόρος που πιστεύει ότι ένα ακόμη στοίχημα μπορεί να εξαλείψει το σερί των διπλωματικών του ηττών, τότε η πραγματική παρακαταθήκη και των δύο ηγετών θα είναι ότι προΐσταντο του τέλους του χριστιανισμού στην Αρμενία.