Τι αποκαλύπτουν οι διαδικασίες παραπομπής για τον φατριασμό στο Ιράν

Ορισμένοι σκληροπυρηνικοί στο ιρανικό κοινοβούλιο επιδιώκουν την παραπομπή του υπουργού Εργασίας Αχμάντ Μεϊνταρί (Ahmad Meydari) και του υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί (Abbas Araghchi). Η πρωτοβουλία εκδηλώνεται τη στιγμή που το καθεστώς παλεύει με τις μαξιμαλιστικές απαιτήσεις της σκληροπυρηνικής βάσης του. Ο τρόπος με τον οποίο θα χειριστεί αυτό το επεισόδιο θα είναι αποκαλυπτικός για την κατεύθυνση που ακολουθεί.

Στις 2 και στις 6 Οκτωβρίου 2026, ομάδα βουλευτών καταχώρισε στην πύλη του κοινοβουλίου τις προτάσεις παραπομπής του Μεϊνταρί και του Αραγτσί, αντίστοιχα, εν αναμονή της έγκρισης της εκτελεστικής επιτροπής.

Τον Μάρτιο του 2025, σκληροπυρηνικοί κίνησαν τη διαδικασία παραπομπής του υπουργού Οικονομίας Αμπντολνασέρ Χεμματί (Abdolnaser Hemmati) και το κοινοβούλιο ψήφισε με συντριπτική πλειοψηφία την απομάκρυνσή του. Οι σκληροπυρηνικοί αυτοί ήταν τότε ευνοούμενοι του τότε ανώτατου ηγέτη αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ. Η ίδια ομάδα επιδιώκει τώρα να επανακάμψει, πιθανότατα με διαφορετικό αποτέλεσμα, καθώς η επιρροή της φθίνει.

Ο Μεϊνταρί είναι μέλος του Reform Front of Iran Party και διετέλεσε βουλευτής μεταξύ 2000 και 2004, περίοδο κατά την οποία το κοινοβούλιο κυριαρχούνταν από τους μεταρρυθμιστές. Προκαλώντας αντιδράσεις, ο ίδιος, μαζί με 126 συναδέλφους του, υπέγραψε –και φέρεται ότι συνέταξε– επιστολή προς τον Αλί Χαμενεΐ το 2002, μετά την αμερικανική εισβολή στο Αφγανιστάν, με την οποία τον προέτρεπαν να «πιει το κύπελλο του δηλητηρίου» και να ικανοποιήσει την επιθυμία του ιρανικού λαού για εσωτερική μεταρρύθμιση και να εγκαταλείψει την εχθρότητα προς τη Δύση. Ο Μεϊνταρί εξέφρασε αργότερα μεταμέλεια για τη συμμετοχή του και το κοινοβούλιο τον επικύρωσε με βαριά καρδιά πριν από δύο χρόνια. Το μέλλον του, πάντως, είναι αβέβαιο.

Οι σκληροπυρηνικοί επικριτές του Αραγτσί δεν εγκρίνουν τη σημερινή του στάση. Το Raja News, που στηρίζει τη φατρία Παϊνταρί (Paydari) –η οποία έχει προκαλέσει προβλήματα στο καθεστώς με τις νυχτερινές διαδηλώσεις της–, επιτέθηκε στον Αραγτσί για τη συμμετοχή του στην επίτευξη του Κοινού Ολοκληρωμένου Σχεδίου Δράσης το 2015 και για το πρόσφατο Μνημόνιο Κατανόησης. Η φατρία αυτή εξακολουθεί να αντιτίθεται στις διαπραγματεύσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η Khorasan τον επέκρινε επειδή έκανε διπλωματία που μείωσε την τιμή του πετρελαίου. Ο βουλευτής της Παϊνταρί Χοσεΐν-Αλί Χατζί-Ντελιγκανί (Hossein-Ali Haji-Deligani) προχώρησε ακόμη περισσότερο, κατηγορώντας τον Αραγτσί ότι «ρίχνει την τιμή του πετρελαίου για χάρη της Αμερικής» μέσω των «σκόπιμων συνεντεύξεών» του.

Ενώ ο μηχανισμός ασφαλείας του καθεστώτος τρέφει μνησικακία απέναντι στον Μεϊνταρί, βλέπει ευνοϊκά τον Αραγτσί, ο οποίος, σύμφωνα με πληροφορίες, διατηρεί στενή σχέση με το Σώμα Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC). Συντηρητικό μέλος της εκτελεστικής επιτροπής, ο Αλιρεζά Σαλιμί (Alireza Salimi), υποβάθμισε την προοπτική παραπομπής του. Ανάμεσα στα ζητήματα που πρέπει να συνεκτιμηθούν για να προχωρήσει η διαδικασία, είπε, είναι «το κατά πόσον υπό τις παρούσες συνθήκες . . . είναι σκόπιμο ή όχι». Ο Μοχάμαντ Ρασιντί (Mohammad Rashidi), άλλος εκπρόσωπος των αρχών («πρινσιπαλιστής»), επανέλαβε τα επιχειρήματα του συναδέλφου του. Ο Μανσούρ Χαγκιγκατπούρ (Mansour Haghighatpour), ο οποίος υπηρέτησε στην κυβέρνηση Αχμαντινετζάντ, επικαλέστηκε τον Κρυμμένο Ιμάμη λέγοντας ότι «δεν αλλάζεις τη σέλα του αλόγου στη μέση του πολέμου». Δήλωσε: «Θεωρώ ότι η παραπομπή του υπουργού Εργασίας δεν είναι σκόπιμη». Η Khabar Online, που βρίσκεται κοντά στον μηχανισμό ασφαλείας, απέκρουσε τις επικρίσεις της Παϊνταρί ότι ο Αραγτσί άσκησε μη εξουσιοδοτημένη διπλωματία όσο βρισκόταν στη Νέα Υόρκη για τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών.

Δύο είναι τα ερωτήματα που πρέπει τώρα να παρακολουθήσει κανείς: αν ο Μεϊνταρί θα επιβιώσει και με ποιον τρόπο το καθεστώς θα σώσει τον Αραγτσί. Ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν είναι ένας χειριστής που μπορεί να συνεργάζεται με τους ρυθμιστές της εξουσίας. Στήριξε τον Μεϊνταρί στη συνάντησή του με τους βουλευτές. Αν το κοινοβούλιο ψηφίσει για την παραπομπή του Μεϊνταρί, είναι πιθανό να υπάρχουν οι ψήφοι για την απομάκρυνσή του. Είναι, ωστόσο, σχεδόν βέβαιο ότι η συντηρητική ηγεσία του κοινοβουλίου θα κινητοποιήσει τις ψήφους υπέρ του Αραγτσί. Το ερώτημα, λοιπόν, είναι αν η εκτελεστική επιτροπή θα επιτρέψει ψηφοφορία για οποιονδήποτε από τους δύο.

Η υπόθεση Μεϊνταρί αποτελεί δοκιμασία για την ισχύ του Πεζεσκιάν, αφού έχει ήδη χάσει έναν υπουργό –τον υπουργό Οικονομίας Αμπντολνασέρ Χεμματί– από παραπομπή. Υπάρχει, όμως, και μια θετική πλευρά: αν η φατρία Παϊνταρί επιχειρήσει αλλά αποτύχει να εξασφαλίσει τις ψήφους για την παραπομπή του Αραγτσί, θα απαξιωθεί, επιτρέποντας στον Πεζεσκιάν και σε άλλους σχετικά μετριοπαθείς να χαλιναγωγήσουν τον εσωτερικό εξτρεμισμό τους. Αν το κατεστημένο αγνοήσει επιδεικτικά την Παϊνταρί και σώσει και τους δύο άνδρες, αυτό θα αποτελεί ένδειξη ότι οι μεταρρυθμιστές και ο στρατός συσπειρώνονται γύρω από το καθεστώς και προς μια νέα ισορροπία.

Κανείς δεν έχει ξεχάσει τα σχόλια του Μεϊνταρί περί «κυπέλλου του δηλητηρίου» προς τον Χαμενεΐ πριν από σχεδόν ένα τέταρτο του αιώνα. Αν ο Μεϊνταρί επιβιώσει, με τον Μοτζταμπά Χαμενεΐ επισήμως ανώτατο ηγέτη, αυτό σχεδόν βέβαια θα καταδείξει ότι ο ανώτατος ηγέτης-φάντασμα δεν έχει ακόμη τον τελευταίο λόγο.