Η εμβάθυνση της τουρκοσομαλικής εταιρικής σχέσης έχει πολιτικά όρια

Η Τουρκία έχει οικοδομήσει στη Σομαλία μία από τις βαθύτερες συνεργασίες της στην Αφρική. Εκπαιδεύει σομαλικές δυνάμεις, διατηρεί στο Μογκαντίσου τη μεγαλύτερη υπερπόντια στρατιωτική της βάση, στηρίζει τη θαλάσσια ασφάλεια και έχει επεκταθεί στην υπεράκτια εξερεύνηση για ενεργειακούς πόρους. Η σχέση έκανε ένα ακόμη βήμα στις αρχές Οκτωβρίου, όταν ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ανακοίνωσε ότι η Τουρκία ξεκίνησε να κατασκευάζει διαστημοδρόμιο στη χώρα. Ωστόσο, το βάθος αυτής της συνεργασίας δεν μεταφράζεται κατ’ ανάγκην σε πολιτική ευθυγράμμιση.

Μια πρόσφατη διένεξη για την Κύπρο το καταδεικνύει. Ο νέος πρόεδρος του σομαλικού κοινοβουλίου Αμπντουλκαντίρ Μοχάμεντ Νουρ (Abdulkadir Mohamed Nur) ευχαρίστησε τον Τουρκοκύπριο αξιωματούχο Ζιγιά Οζτουρκλέρ (Ziya Öztürkler) που τον συνεχάρη για την εκλογή του και τον αποκάλεσε πρόεδρο της «Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου», της υποστηριζόμενης από την Τουρκία οντότητας στη βόρεια Κύπρο, την οποία αναγνωρίζει μόνο η Τουρκία. Ο Αμπντουλκαντίρ διέγραψε αργότερα την ανάρτησή του. Στη συνέχεια το σομαλικό υπουργείο Εξωτερικών εξέδωσε επίσημη διευκρίνιση, αναφέροντας ότι η επικοινωνία δεν συνιστούσε μεταβολή της εξωτερικής πολιτικής ούτε αναγνώριση χωριστής οντότητας στη βόρεια Κύπρο. Το Μογκαντίσου επιβεβαίωσε εκ νέου τη στήριξή του στην κυριαρχία, την ενότητα και την εδαφική ακεραιότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Η απόφαση να διευκρινιστεί η θέση του είναι αξιοσημείωτη, δεδομένης της σχέσης του Μογκαντίσου με την Άγκυρα, η οποία εδώ και χρόνια ενισχύει τους θεσμούς ασφαλείας της χώρας, ενώ μια δεκαετής συμφωνία αμυντικής και οικονομικής συνεργασίας έχει εμβαθύνει αυτή τη συνεργασία και δεσμεύει την Άγκυρα να συμβάλει στη συγκρότηση και τον εξοπλισμό του σομαλικού ναυτικού.

Ωστόσο, η θέση της χώρας για την Κύπρο δεν ήρθε σε βάρος της συνεργασίας της με την Τουρκία. Στις 10 Σεπτεμβρίου 2026, Τούρκοι και Σομαλοί αξιωματούχοι συναντήθηκαν στο Μογκαντίσου σε φόρουμ για τη στρατηγική τους σχέση. Αργότερα τον ίδιο μήνα, ο Σομαλός υπουργός Άμυνας συναντήθηκε με τον διοικητή της τουρκικής βάσης εκπαίδευσης TURKSOM και με τουρκική στρατιωτική αντιπροσωπεία για να συζητήσουν περαιτέρω συνεργασία και εκπαίδευση. Στις αρχές Οκτωβρίου, η σχέση περνούσε σε έναν ακόμη τομέα. Ο νέος Τούρκος πρεσβευτής και ο διοικητής της TURKSOM επισκέφθηκαν την περιοχή όπου η Άγκυρα αναπτύσσει τη διαστημική της εγκατάσταση, λίγο πριν ο Ερντογάν ανακοινώσει ότι οι εργασίες κατασκευής είχαν ξεκινήσει.

Αυτό καθιστά πιο σημαντική την αντίδραση της Σομαλίας για την Κύπρο. Ένας από τους στενότερους Αφρικανούς εταίρους της Άγκυρας κατέστησε σαφές ότι η εξάρτηση από την τουρκική βοήθεια ασφαλείας δεν συνεπάγεται αυτόματη προσυπογραφή της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής.

Η Σομαλία είχε ισχυρούς λόγους να κινηθεί γρήγορα. Η αναγνώριση του ελεγχόμενου από την Τουρκία βορρά θα δημιουργούσε προβλήματα για τη δική της εδαφική ακεραιότητα. Το Μογκαντίσου απορρίπτει την ανεξαρτησία της Σομαλιλάνδης και επιδιώκει διεθνή στήριξη για τη διατήρηση των υφιστάμενων συνόρων της Σομαλίας. Η υποστήριξη μιας χωριστής οντότητας στην Κύπρο θα δυσχέραινε τη συνεπή τήρηση αυτής της θέσης.

Η ανησυχία αυτή παραμένει επίκαιρη. Στις αρχές Οκτωβρίου, η Σομαλία συντάχθηκε με την Αίγυπτο, την Ερυθραία και το Σουδάν απορρίπτοντας την αναγνώριση ή τη στήριξη της Σομαλιλάνδης. Η εδαφική ακεραιότητα παραμένει άμεση προτεραιότητα της εξωτερικής πολιτικής για το Μογκαντίσου, και όχι απλώς το νομικό επιχείρημα που χρησιμοποίησε για να απαντήσει στο επεισόδιο με την Κύπρο.

Η Σομαλιλάνδη είχε ήδη εκμεταλλευτεί την αντίφαση. Μετά την ανάρτηση του Αμπντουλκαντίρ, οι αρχές της Σομαλιλάνδης κάλεσαν την Ελλάδα και την Κύπρο να εξετάσουν το ενδεχόμενο αναγνώρισης της Σομαλιλάνδης και κατηγόρησαν τη Σομαλία ότι εφαρμόζει διαφορετικά κριτήρια για την Κύπρο και για τη δική της εδαφική διαφορά. Η Λευκωσία εξακολουθεί να στηρίζει την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της Σομαλίας και δεν έχει αναγνωρίσει τη Σομαλιλάνδη.

Το ίδιο ερώτημα εκτείνεται πέρα από τη Σομαλία, καθώς η Τουρκία διευρύνει την παρουσία της και αλλού στην Αφρική. Αμυντικές συμφωνίες, στρατιωτική εκπαίδευση, εμπορικές επενδύσεις και υποδομές έχουν προσδώσει στην Άγκυρα μεγαλύτερο ρόλο σε ολόκληρη την ήπειρο, όμως η Σομαλία καταδεικνύει τους περιορισμούς αυτής της προσέγγισης.

Η δυναμική αυτή δημιουργεί ευκαιρίες για την Ουάσιγκτον να έλθει σε επαφή με κυβερνήσεις που έχουν συνάψει στενές συνεργασίες με την Τουρκία. Η τουρκική επιρροή στην Αφρική —ιδίως οι εξαγωγές μη επανδρωμένων αεροσκαφών— είναι αποσταθεροποιητική και συχνά υπονομεύει τα αμερικανικά συμφέροντα. Αν όμως ο κορυφαίος σύμμαχος της Τουρκίας στην ήπειρο μπορεί να πει όχι στην Τουρκία, επιβάλλεται το Στέιτ Ντιπάρτμεντ να περιορίσει πιο επιθετικά την εμβέλεια της Τουρκίας, καταδεικνύοντας πώς οι θέσεις της Τουρκίας συχνά υπονομεύουν τα εθνικά συμφέροντα εκείνων των χωρών τις οποίες η Τουρκία προτιμά να αντιμετωπίζει ως οιονεί αποικίες.