ΗΠΑ και Ισραήλ θα πρέπει να κλείσουν τα παραθυράκια των αεροπορικών κυρώσεων σε Ρωσία και Ιράν

Στις 29 Σεπτεμβρίου 2026, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ επέβαλε κυρώσεις στη ρωσική κατασκευάστρια αεροσκαφών Yakovlev, επειδή προμήθευσε το Ιράν με εκπαιδευτικά Yak-130, αφού η Ρωσία μετέφερε τα ελαφρά αεροσκάφη επίθεσης και αναγνώρισης με «ρωσικό αεροσκάφος που τελεί υπό αμερικανικές κυρώσεις». Οι χαρακτηρισμοί έχουν σημασία. Οι κυρώσεις σε αεροσκάφη μπορούν να αποδώσουν. Το πρόβλημα είναι ότι οι αμερικανικές αρχές που προχωρούν σε αυτούς τους χαρακτηρισμούς –ιδίως το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών– είναι ασυνεπείς ως προς το εύρος τους.

Αφού το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών χαρακτήρισε 27 ιρανικές αεροπορικές εταιρείες και συνδεδεμένες ξένες επιχειρήσεις που τις εξυπηρετούν, ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ προειδοποίησε ότι όποιος τις εξυπηρετεί ή συνδράμει στην έκδοση εισιτηρίων τους διακινδυνεύει να χάσει την πρόσβαση σε συναλλαγές σε δολάρια. Παρότι ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επιδιώκει εδώ και καιρό να αμβλύνει τις κυρώσεις κατά του Ιράν και ακόμη να αποκομίσει κέρδη από την καταστρατήγησή τους, η Τουρκία απαγόρευσε τη Mahan Air λίγο αφότου το υπουργείο Οικονομικών κατέγραψε τρεις τουρκικές εταιρείες που εξυπηρετούσαν την αεροπορική εταιρεία η οποία συνδέεται με τους Φρουρούς της Επανάστασης. Η ίδια τουρκική επιφυλακτικότητα ισχύει και για τα ρωσικά αεροσκάφη. Τον Μάρτιο του 2023, οι δύο μεγαλύτερες τουρκικές εταιρείες επίγειας εξυπηρέτησης σταμάτησαν να εξυπηρετούν Boeing και Airbus που εκμεταλλεύονταν Ρώσοι, με φόντο τις κυρώσεις που συνδέονται με τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Υπάρχουν, όμως, δύο συχνά παραθυράκια που υπονομεύουν τις αμερικανικές αεροπορικές κυρώσεις. Πρώτον, όταν η Ουάσιγκτον δεν συμβαδίζει με τους χαρακτηρισμούς, οι χώρες παίζουν ένα είδος «Three Card Monte» κατά των κυρώσεων για να τις παρακάμψουν. Μικρότερες τουρκικές εταιρείες ανέλαβαν τελικά την εξυπηρέτηση των ρωσικών τζετ. Ελλείψει γενικής απαγόρευσης, οι τουρκικές αρχές επιτρέπουν σε άλλες ιρανικές αεροπορικές εταιρείες να πετούν ακόμη προς την Τουρκία.

Δεύτερον, ο σταδιακός χαρακτήρας των μέτρων μειώνει την αποτελεσματικότητά τους. Η Mahan μπορεί να μην πηγαίνει στην Κωνσταντινούπολη, συνεχίζει όμως να πετά προς το αεροδρόμιο Σερεμέτιεβο της Μόσχας, καθώς τα αμερικανικά υπουργεία Οικονομικών και Εμπορίου έχουν στοχεύσει 27 ιρανικές αεροπορικές εταιρείες, αλλά κανέναν πάροχο υπηρεσιών στη Ρωσία. Στις 11 Σεπτεμβρίου 2026, για παράδειγμα, το υπουργείο Εμπορίου ανανέωσε τη διαταγή του κατά της Aeroflot, ώστε να αποτρέψει την επανεξαγωγή Boeing αμερικανικής κατασκευής, αλλά η διαταγή δεν κατονομάζει κανένα αεροδρόμιο, προμηθευτή καυσίμων ή εταιρεία επίγειας εξυπηρέτησης, παρότι το υπουργείο Εμπορίου δήλωσε το 2022 ότι «οποιοσδήποτε, οπουδήποτε» ανεφοδιάζει ή επισκευάζει τέτοιο αεροσκάφος διακινδυνεύει να αντιμετωπίσει κυρώσεις. Πρόκειται, μέχρι στιγμής, για κενή απειλή. Τον περασμένο μήνα, Boeing που εκμεταλλεύονταν Ρώσοι πέταξαν προς την Τουρκία, την Ταϊλάνδη και την Αίγυπτο. Και οι τρεις χώρες είναι σύμμαχοι των ΗΠΑ, κι όμως η κυβέρνηση Τραμπ τους επιτρέπει να βοηθούν τη Ρωσία να παρακάμπτει τους αμερικανικούς ελέγχους.

Το ίδιο κάνει και το Ισραήλ. Η ρωσική αεροπορική εταιρεία Red Wings πετά προς το Τελ Αβίβ από το Μινεράλνιγε Βόντι, το ίδιο αεροδρόμιο που εμπλέκεται στον εφοδιασμό της Τεχεράνης. Η Red Wings ανήκει στη Rostec, η οποία ελέγχει επίσης τη Yakovlev. Το αμερικανικό Γραφείο Βιομηχανίας και Ασφάλειας (Bureau of Industry and Security) καταγράφει τρία Boeing 777 της Red Wings. Νομικά, το Ισραήλ δεν παραβιάζει τις αμερικανικές κυρώσεις κατά της Ρωσίας, αλλά η ανοχή του απέναντι στη Red Wings υπονομεύει τον ευρύτερο αγώνα κατά του Ιράν.

Σήμερα, παρά τις αμερικανικές διακηρύξεις, η αερογέφυρα προς την Τεχεράνη λειτουργεί ανεμπόδιστα. Μεταγωγικά Il-76, μεταξύ αυτών και της Aviacon Zitotrans που τελεί υπό αμερικανικές κυρώσεις, πέταξαν επανειλημμένα από το Μινεράλνιγε Βόντι προς την Τεχεράνη τον περασμένο χειμώνα. Η Ουάσιγκτον κατέγραψε την αεροπορική εταιρεία, αλλά όχι τον φορέα διαχείρισης του αεροδρομίου του Μινεράλνιγε Βόντι, του οποίου η μητρική εταιρεία, Novaport, τελεί υπό κυρώσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Τέτοια παραθυράκια και ασυνέπειες στις κυρώσεις υπονομεύουν την αμερικανική πολιτική σε όλες τις κρίσεις. Ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες προσφέρουν 15 εκατ. δολάρια για πληροφορίες σχετικά με στελέχη της Αεροδιαστημικής Δύναμης του Σώματος Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), μια αερογέφυρα επιτρέπει στο Ιράν να στέλνει κινητήρες drones στη Ρωσία.

Υπάρχουν και άλλα αμερικανικά παραθυράκια στον τομέα της αεροπορίας. Η Honeywell κατασκευάζει τα ραντάρ και τα συστήματα αποφυγής συγκρούσεων στα οποία βασίζονται τα ρωσικά Tupolev. Η Yakovlev κατασκευάζει τα Superjet χρησιμοποιώντας αμερικανικά εξαρτήματα. Στα τέλη του 2018, περίπου το 22% των εξαρτημάτων των Superjet προερχόταν από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ο νόμος Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act of 2026 Act απαιτεί από τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ να εξετάσει έως τις 18 Οκτωβρίου 2026 κάθε οντότητα στην οποία η ρωσική κυβέρνηση κατέχει «ελέγχουσα ή πλειοψηφική συμμετοχή» ή η οποία είναι «κατ' άλλον τρόπο συνδεδεμένη» με αυτήν, και να δεσμεύσει όσες διαπιστώσει.

Είναι καιρός να κλείσει το παραθυράκι. Το ρωσικό κράτος κατέχει το 73,8% της Aeroflot. Το υπουργείο Οικονομικών θα πρέπει να χαρακτηρίσει την Aeroflot, τη θυγατρική της Rossiya και τη Red Wings. Υπάρχουν και άλλα νομικά πλαίσια για να κλείσουν τα υπόλοιπα παραθυράκια. Το Εκτελεστικό Διάταγμα 14024 του Μαΐου 2023 επιτρέπει στο αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών να χαρακτηρίζει οποιονδήποτε δραστηριοποιείται στον τομέα των μεταφορών της Ρωσίας. Η ομάδα του Τραμπ θα πρέπει να στοχεύσει τη Novaport και το αεροδρόμιο του Μινεράλνιγε Βόντι. Ο νόμος αυτός στοχεύει ήδη τους φορείς διαχείρισης ξένων λιμένων που δέχονται πλοία υπό κυρώσεις· το υπουργείο Οικονομικών θα πρέπει απλώς να εφαρμόσει το ίδιο κριτήριο στα αεροδρόμια που εξυπηρετούν ρωσικά ή ιρανικά αεροσκάφη της μαύρης λίστας. Το υπουργείο Οικονομικών θα μπορούσε επίσης να στοχεύσει κάθε τράπεζα που εκκαθαρίζει πληρωμές για την Aeroflot, τη Red Wings ή τους προμηθευτές τους. Το Ισραήλ πρέπει να κλείσει το αεροδρόμιο Μπεν Γκουριόν στη Red Wings, μια αεροπορική εταιρεία της οποίας ο ιδιοκτήτης εξοπλίζει τη χώρα που επιδιώκει την εξόντωση του Ισραήλ.

Η Ουάσιγκτον απέδειξε τον Σεπτέμβριο ότι μπορεί να κάνει τους προμηθευτές μιας αεροπορικής εταιρείας να φοβηθούν για τα δολάριά τους. Μέχρι να εφαρμόσει αυτόν τον κανόνα με συνέπεια και να σχεδιάσει κυρώσεις που κλείνουν τα παραθυράκια, αντί να τα διευκολύνουν, η συμπεριφορά της Ρωσίας και του Ιράν δεν πρόκειται να αλλάξει ουσιαστικά.