Οι κουρδοαραβικές εντάσεις στη Συρία δεν υποχωρούν
Οι Σύροι Κούρδοι ζητούν ουσιαστική αυτονομία στην περιοχή τους, τη στιγμή που οι Άραβες αμφισβητούν τις αξιώσεις τους για ισότητα.
Στις 2 Οκτωβρίου 2026, αρκετές εκατοντάδες φιλοκυβερνητικοί Αραβες κάτοικοι πραγματοποίησαν διαδήλωση στην πόλη Χασάκα, πρωτεύουσα της ομώνυμης επαρχίας με κουρδική πλειονότητα στη βορειοανατολική Συρία, ζητώντας να τερματιστεί ο συνεχιζόμενος έλεγχος της περιοχής από τις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF). Ανάλογη διαμαρτυρία αναμένεται στις 9 Οκτωβρίου.
Οι διαδηλώσεις προκαλούν εντύπωση, καθώς οι Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις έχουν διαλυθεί και ενσωματωθεί στο συριακό κράτος, στο πλαίσιο συμφωνίας με τη Δαμασκό που ενίσχυσε σημαντικά τον έλεγχο της κεντρικής κυβέρνησης στην περιοχή. Οι κινητοποιήσεις αυτές υποδηλώνουν ότι η συμφωνία του Ιανουαρίου 2026 ελάχιστα συνέβαλε στην άμβλυνση των υποβόσκουσων εντάσεων για το ποιος ελέγχει τη βορειοανατολική Συρία.
Ορισμένοι αξιωματούχοι της μεταβατικής συριακής κυβέρνησης έχουν εκφράσει στήριξη στα αιτήματα των διαδηλωτών, περιπλέκοντας την κατάσταση. Η κυβέρνηση του προέδρου Άχμεντ αλ Σαράα και ο διοικητής των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων, Μαζλούμ Άμπντι (Mazlum Abdi), σήμερα σύμβουλος του προέδρου, κατέληξαν σε μια ρύθμιση που παραχωρεί σε πρόσωπα συνδεδεμένα με τις SDF θέσεις στους διοικητικούς και στρατιωτικούς θεσμούς της Συρίας. Στην πράξη, ωστόσο, η πραγματική πολιτική και στρατιωτική εξουσία έχει μετατοπιστεί προς πρόσωπα ευθυγραμμισμένα με τη Δαμασκό. Αυτό θέτει ένα ευρύτερο ερώτημα για τον σκοπό των διαδηλώσεων και των κυβερνητικών αξιωματούχων που τις στηρίζουν. Αν η συμφωνία μετατόπισε ουσιωδώς τον έλεγχο από τις SDF στη Δαμασκό, τι περισσότερο επιδιώκουν οι διαδηλωτές και οι υποστηρικτές τους εντός της κυβέρνησης;
Στην ουσία, οι διαδηλώσεις αυτές αποκαλύπτουν δύο σημαντικές δυναμικές. Πρώτον, δείχνουν ότι, ανεξαρτήτως του πόσο μετατοπίζεται ο συσχετισμός δυνάμεων υπέρ της Δαμασκού, μέρος της αραβικής κοινότητας εξακολουθεί να απορρίπτει την παρουσία Κούρδων σε θέσεις πολιτικής και στρατιωτικής εξουσίας. Οι περισσότεροι διαδηλωτές προέρχονται από το αλ Γουάιραν, αραβική συνοικία της Χασάκα με ιστορικό στήριξης του καθεστώτος Άσαντ και, αργότερα, του Ισλαμικού Κράτους. Η συμμετοχή τους υποδηλώνει ότι η αντίθεση προς τις SDF δεν οφείλεται κατ’ ανάγκην αποκλειστικά στον σημερινό πολιτικό ή στρατιωτικό τους ρόλο· ενδέχεται επίσης να αντανακλά βαθύτερες αραβοκουρδικές εντάσεις γύρω από την τοπική ισχύ και την εξουσία. Η πραγματικότητα είναι ότι ορισμένοι Αραβες δεν θα ικανοποιηθούν παρά μόνο αν δουν τους Κούρδους σε θέση υποτέλειας.
Δεύτερον, οι διαδηλώσεις αυτές θα μπορούσαν να εντάσσονται σε μια προσπάθεια να μετατοπιστεί ο συσχετισμός δυνάμεων ακόμη περισσότερο υπέρ της Δαμασκού. Θα μπορούσαν επίσης να υποδηλώνουν ότι ορισμένοι εντός της μεταβατικής κυβέρνησης, ιδίως Αραβες από τη Χασάκα, επιδιώκουν να επαναδιαπραγματευθούν ή, ενδεχομένως, να περιορίσουν τις παραχωρήσεις που έγιναν στις SDF με τη συμφωνία της 30ής Ιανουαρίου.
Η συμφωνία ουδέποτε προοριζόταν να αποτελέσει μόνιμη λύση και, ήδη τότε, έμοιαζε περισσότερο με ενδιάμεση ρύθμιση παρά με ανθεκτικό διακανονισμό. Κάλυπτε τις άμεσες προτεραιότητες και των δύο πλευρών, σε μεγάλο βαθμό υπό την πίεση των αντίστοιχων εξωτερικών προστατών τους στην Τουρκία. Για τον αλ Σαράα, παρά την επιθυμία του να επανασυγκεντρώσει την εξουσία στη βορειοανατολική Συρία, η επίτευξη συμφωνίας με τις SDF ήταν επίσης σημαντική για να καθησυχάσει τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και να αντιμετωπίσει τις απειλές της Αγκυρας για στρατιωτική επιχείρηση στη βορειοανατολική Συρία. Για τον Άμπντι, η κατάσταση ήταν εξίσου περιοριστική. Με τις Ηνωμένες Πολιτείες να τερματίζουν τη στήριξή τους προς τις SDF, βρέθηκε αντιμέτωπος με αυξανόμενη πίεση από τον Αμπντουλάχ Οτσαλάν, τον φυλακισμένο ηγέτη του Εργατικού Κόμματος του Κουρδιστάν, να καταλήξει σε συμφωνία με τη Δαμασκό, μια συμφωνία που, με τη σειρά της, θα μπορούσε να δημιουργήσει ευνοϊκότερες συνθήκες για τη διαδικασία αφοπλισμού που βρίσκεται σε εξέλιξη στην Τουρκία.
Τον Σεπτέμβριο, ένας Κούρδος στρατιώτης που υπηρετούσε στον συριακό στρατό παρασύρθηκε σε μια τοποθεσία από ενόπλους που πιστεύεται ότι συνδέονταν με αραβική φυλή, οι οποίοι στη συνέχεια τον αποκεφάλισαν. Η δολοφονία πυροδότησε διαδηλώσεις σε όλη την κουρδική Συρία. Κατά τη διάρκεια μιας διαδήλωσης στο Κομπάνι, οι αρχές συνέλαβαν δεκάδες Κούρδους διαδηλωτές και ετοιμάζονταν να τους μεταφέρουν στο Χαλέπι. Οι κρατούμενοι απάντησαν βάζοντας φωτιά στο κέντρο κράτησης, με αποτέλεσμα τον θάνατο επτά κρατουμένων και την πυροδότηση νέων διαδηλώσεων.
Σε συνδυασμό με τις ευρείας κλίμακας διαδηλώσεις που ζητούν την πλήρη ένταξη της εκπαίδευσης στην κουρδική γλώσσα στο επίσημο σχολικό πρόγραμμα της Συρίας, τα περιστατικά αυτά είναι πιθανό να συνεχιστούν όσο οι υποκείμενες πηγές της έντασης παραμένουν ανεπίλυτες. Οι Σύροι Κούρδοι ζητούν ουσιαστική αυτονομία στην περιοχή τους, εν μέρει επειδή τη θεωρούν δικλίδα ασφαλείας απέναντι σε έναν αραβικό πληθυσμό που ολοένα και περισσότερο αισθάνεται ότι έχει την ισχύ να αμφισβητήσει τις κουρδικές αξιώσεις για ισότητα. Χωρίς να αντιμετωπιστεί αυτό το θεμελιώδες ζήτημα, οποιαδήποτε λύση ανάλογη με τη συμφωνία του Ιανουαρίου 2026 δεν θα είναι τίποτε περισσότερο από μια μετάθεση του προβλήματος στο μέλλον.