Σε απόγνωση οι δυνάμεις του Ιράν καθώς πληθαίνουν οι επιθέσεις στο Σιστάν και Μπαλουχιστάν
Δεκάδες είναι τα περιστατικά για τα οποία έχει αναλάβει την ευθύνη η Τζαΐς αλ Αντλ, ενώ άλλες επιθέσεις παραμένουν χωρίς διεκδίκηση.
Η αναταραχή εντείνεται στη νοτιοανατολική επαρχία Σιστάν και Μπαλουχιστάν του Ιράν. Η αυτονομιστική Τζαΐς αλ Αντλ (Jaysh al-Adl) έχει αυξήσει τις επιθέσεις της κατά κυβερνητικών στελεχών και φιλοκαθεστωτικών μελών της κοινότητας από τον Δεκέμβριο του 2025 και η Ισλαμική Δημοκρατία κατηγορεί πλέον «ορισμένα αραβικά κράτη» για την έξαρση των επιθέσεων.
Το Σιστάν και Μπαλουχιστάν αποτελεί τμήμα του ιρανικού κράτους εδώ και χιλιετίες και έχει ιδιαίτερη συναισθηματική αξία για τους Ιρανούς. Ο Ρουστάμ, ο ήρωας του Σαχναμέ (Βιβλίο των Βασιλέων), του ιρανικού εθνικού έπους του 10ου-11ου αιώνα, κατάγεται, σύμφωνα με την παράδοση, από το Σιστάν.
Οι Μπαλούχι λαμβάνουν σχετικά μικρή προσοχή στη Δύση, τόσο λόγω της απόστασής τους από την Τεχεράνη όσο και λόγω της ιδιαίτερης γλώσσας τους. Ωστόσο, έχουν υπάρξει οι πιο βίαιοι στη δράση τους κατά του καθεστώτος. Το Ιράν καθόρισε τα νοτιοανατολικά σύνορά του κατά μήκος της Γραμμής Γκόλντσμιντ (Goldsmid Line) το 1871, όταν συνόρευε με τις Βρετανικές Ινδίες. Το 1959, με τη χρήση προηγμένων εργαλείων χαρτογράφησης, το Ιράν και το νεοσύστατο Πακιστάν οριοθέτησαν τα σύνορα με μεγαλύτερη ακρίβεια, διχοτομώντας ουσιαστικά τα δέκα εκατομμύρια Μπαλούχ ανάμεσα στο Ιράν και το Πακιστάν. Οι Μπαλούχι αποτελούν πλειοψηφία στην επαρχία τους και είναι στη συντριπτική τους πλειονότητα σουνίτες, τη στιγμή που ακόμη και οι Κούρδοι διαιρούνται σε θρησκευτικές γραμμές. Η παραμεθόρια ζώνη είναι διαπερατή, επιτρέποντας στις περιοχές των Μπαλούχ και των δύο χωρών να λειτουργούν κατά καιρούς ως ασφαλές καταφύγιο για εξέγερση στην άλλη.
Το ιρανικό πρόβλημα των Μπαλούχι εκδηλώθηκε κατά φάσεις. Μεταξύ 2003 και 2011, το εθνικιστικό δίκτυο Ριγκί των Μπαλούχι, ή Τζουνταλάχ (Jundallah), πραγματοποίησε σειρά επιχειρήσεων. Σε αυτές περιλαμβάνονταν επιθέσεις κατά δυνάμεων του καθεστώτος, απαγωγές πολιτών οδηγών φορτηγών και βομβιστικές επιθέσεις σε σιιτικά τεμένη. Η οργάνωση απέκτησε προβολή όταν ένας από τους ηγέτες της, ο Αμπντολμαλέκ Ριγκί, δημοσίευσε το 2005 βίντεο στο οποίο αποκεφαλίζει τον γαμπρό του, ο οποίος ήταν κυβερνητικός πράκτορας.
Στις 23 Φεβρουαρίου 2010, ιρανικά μαχητικά απογειώθηκαν και ανάγκασαν επιβατικό αεροσκάφος που πετούσε από το Ντουμπάι προς το Μπισκέκ του Κιργιστάν να προσγειωθεί. Ιρανικές δυνάμεις συνέλαβαν τον Ριγκί, ο οποίος ταξίδευε με πλαστό διαβατήριο, και τον εκτέλεσαν λίγο αργότερα· η Τζουνταλάχ διαλύθηκε αργότερα την ίδια χρονιά.
Το 2012, μέλη της Τζουνταλάχ σχημάτισαν την Τζαΐς αλ Αντλ, η οποία, σε αντίθεση με την προκάτοχό της, έχει στοχοποιήσει πολίτες λόγω των δεσμών τους με το καθεστώς. Οι επιθέσεις της κατά κυβερνητικών εγκαταστάσεων, όπως το δικαστικό μέγαρο του Ζαχεντάν, σκότωσαν απλούς Ιρανούς, αλλά ποτέ δεν στοχοποίησε τυχαίους πολίτες.
Κάτι άλλαξε στο Σιστάν και Μπαλουχιστάν μετά τη Ματωμένη Παρασκευή, τη σφαγή 96 διαδηλωτών από το καθεστώς στο Ζαχεντάν στις 30 Σεπτεμβρίου 2022. Το μακελειό σημειώθηκε αφού ο Μολαβί Αμπντολχαμίντ, δημοφιλής σουνίτης ιμάμης στο Ζαχεντάν, απηύθυνε κάλεσμα για διαδηλώσεις. Ενώ το καθεστώς απέδωσε τους θανάτους στην Τζαΐς αλ Αντλ, η οργάνωση αρνήθηκε την κατηγορία. Ο Αμπντολχαμίντ συμφώνησε: «Οι αξιωματούχοι και οι αρχές της χώρας και ο ανώτατος ηγέτης της Ισλαμικής Δημοκρατίας, ο οποίος διοικεί τις ένοπλες δυνάμεις, είναι όλοι υπεύθυνοι, και [κανείς τους] δεν μπορεί να αρνηθεί την ευθύνη».
Ο ανώτατος ηγέτης, μέσω των εκπροσώπων του στις επαρχίες, διορίζει τους ιμάμηδες της προσευχής της Παρασκευής. Λόγω της δημοτικότητας του Αμπντολχαμίντ, ο Αλί Χαμενεΐ απέφυγε να τον απομακρύνει, αλλά το καθεστώς φέρεται ότι επιχείρησε να τον δηλητηριάσει το 2023. Αντ’ αυτού, η κυβέρνηση συνέλαβε τον ιμάμη της προσευχής της Παρασκευής στο Μιρτζαβέ, μικρή κωμόπολη της επαρχίας, επειδή στήριξε τον Αμπντολχαμίντ. Ο εκπρόσωπος του Χαμενεΐ στην επαρχία τον αντικατέστησε στη συνέχεια με έναν διάδοχο φιλικά προσκείμενο στο καθεστώς, τον Μοχάμαντ Ανβάρ Ριγκί, αλλά ο ντόπιος πληθυσμός έβλεπε τον Μοχάμαντ Ανβάρ ως συνεργάτη, σουνίτης Μπαλούχι ή όχι.
Στις 11 Δεκεμβρίου 2025, η Τζαΐς αλ Αντλ ανακοίνωσε ότι ενώνει τις δυνάμεις της με τρεις άλλες ομάδες των Μπαλούχι για να σχηματίσουν ενιαίο μέτωπο, το Μέτωπο Μαχητών του Λαού, που αποδίδεται επίσης ως Λαϊκό Μέτωπο Μαχητών και Μαχητές της Λαϊκής Αντίστασης. Η Ανσάρ αλ Φουρκάν, ισλαμιστική ομάδα των Μπαλούχι, αρνήθηκε να συμμετάσχει. Στη συνέχεια, οι επιθέσεις κλιμακώθηκαν. Έχουν σημειωθεί δεκάδες περιστατικά για τα οποία η Τζαΐς αλ Αντλ ανέλαβε την ευθύνη, καθώς και άλλες επιθέσεις που παρέμειναν χωρίς ανάληψη ευθύνης. Στις 20 Ιουλίου 2026, για παράδειγμα, άγνωστη ομάδα δολοφόνησε τον Μοχάμαντ Ανβάρ Ριγκί. Στις 15 Σεπτεμβρίου 2026, άγνωστοι δράστες δολοφόνησαν έναν ακόμη φιλοκαθεστωτικό ιμάμη της προσευχής της Παρασκευής, τον Γιουσέφ Γκοργκίτζ.
Το πρακτορείο Nour News, που πρόσκειται στο Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας, απέδωσε την αύξηση σε αραβικά κράτη. «Αξιόπιστες πηγές ασφαλείας [δήλωσαν στο Nour News ότι] έχουν εντοπίσει προφανείς ενδείξεις ξένης υποστήριξης προς ενεργές ένοπλες ομάδες στα [νοτιοανατολικά] και τον ρόλο ορισμένων αραβικών κρατών στον εφοδιασμό τους», ανέφερε, ξεχωρίζοντας την υποτιθέμενη αραβική στήριξη προς τις «Σιπάχ-ε-Σαχάμπα και Τζαΐς-ε Μοχάμαντ, μέσω προσωπικού, οικονομικών πόρων και δυνατοτήτων σε επίπεδο πληροφοριών και στρατιωτικών μέσων». Το Nour News ανέφερε ότι ο συνολικός αριθμός των μελών των ομάδων ξεπερνά τις 50.000 και ότι «1.500 από αυτούς έχουν αναπτυχθεί εντός του Ιράν».
Καμία από αυτές τις δύο ομάδες δεν είναι μέλος του νεοσύστατου Μετώπου Μαχητών του Λαού, το οποίο έχει αναλάβει την ευθύνη για πολλές από τις πρόσφατες επιθέσεις. Αυτό που το καθεστώς εκτιμά σωστά, έστω και με παράδοξους αριθμούς, είναι ότι υπάρχουν πολλές μικρές ομάδες, με διαφορετικές πηγές στήριξης, γεγονός που περιπλέκει τα αντίμετρα του καθεστώτος.
Η Ισλαμική Δημοκρατία φαίνεται απελπισμένη. Πρώτον, ο ντόπιος πληθυσμός, συμπεριλαμβανομένων των αστυνομικών αρχών και ορισμένων δυνάμεων ασφαλείας που είναι Μπαλούχι, δείχνει μεγαλύτερη απροθυμία να καταστείλει αυτές τις ομάδες μετά τη Ματωμένη Παρασκευή. Δεύτερον, οι ιρανικές δυνάμεις ασφαλείας είναι υπερεκτεταμένες λόγω έλλειψης πόρων και αυξημένων εξωτερικών και εσωτερικών απειλών. Τέλος, το ότι το καθεστώς είναι παρανοϊκό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει πράγματι κανείς που να το κυνηγά. Κρίσιμο είναι ότι η απόδοση αυτών των επιθέσεων στους Άραβες, αντί για τη συνήθη Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών και τη Μοσάντ, υποδηλώνει ότι το καθεστώς δεν τα επινοεί εξ ολοκλήρου.
Η κατηγορία εναντίον αραβικών κρατών είναι η δεύτερη τέτοια περίπτωση τα τελευταία χρόνια. Στις 16 Ιανουαρίου 2024, το Ιράν εξαπέλυσε επιθέσεις με πυραύλους εναντίον της Τζαΐς αλ Αντλ εντός του Πακιστάν. Το Πακιστάν ανταπέδωσε δύο ημέρες αργότερα. Ήταν η πρώτη περίπτωση ξένων, συμβατικών επιθέσεων σε ιρανικό έδαφος από τον πόλεμο Ιράν-Ιράκ. Καθώς το ιρανικό καθεστώς αποδυναμώνεται, ο αριθμός τέτοιων τοπικών κινημάτων είναι πιθανό να πολλαπλασιαστεί και η ισχύς τους να παγιωθεί.