Ανταπόκριση από το συριακό Κουρδιστάν
Στις μικρότερες πόλεις το πολιτικό και το τοπίο ασφάλειας παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητα, πέραν των διοικητικών αλλαγών.
ΚΑΜΙΣΛΙ, ΣΥΡΙΑ—Επέστρεψα πρόσφατα στη βόρεια Συρία, για πρώτη φορά μετά την πτώση του καθεστώτος του Μπασάρ αλ Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024. Αυτό που αντίκρισα διέφερε αισθητά από όσα είχα δει σε προηγούμενα ταξίδια μου στην κουρδική περιοχή, η οποία απολάμβανε de facto αυτονομία από το 2012 έως τον Ιανουάριο του 2026.
Οι αλλαγές είναι εμφανείς από τη στιγμή που περνά κανείς τα σύνορα από το ιρακινό Κουρδιστάν. Μέχρι τον Αύγουστο του 2026, η συνοριακή διάβαση Σεμάλκα ελεγχόταν από την Αυτόνομη Διοίκηση Βόρειας και Ανατολικής Συρίας, υπό κουρδική ηγεσία, πριν ο ένοπλος βραχίονάς της, οι Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF), ανακοινώσει τη διάλυσή του. Η Σεμάλκα, που δημιουργήθηκε το 2013 ως ανθρωπιστική δίοδος στη διάρκεια της συριακής σύγκρουσης, ήταν το μοναδικό συνοριακό σημείο σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή που ελεγχόταν από κουρδικές δυνάμεις και στις δύο πλευρές της μεθορίου.
Αυτό δεν ισχύει πλέον στη συριακή πλευρά. Η διάβαση, που σήμερα φέρει επισήμως την ονομασία Διεθνής Διάβαση Σεμάλκα, τελεί υπό τον έλεγχο της κεντρικής κυβέρνησης στη Δαμασκό. Οι συριακές σημαίες έχουν αντικαταστήσει εκείνες της Αυτόνομης Διοίκησης και κουρδικά σύμβολα δεν διακρίνονται πουθενά. Τα επίσημα έγγραφα και οι σφραγίδες της Δαμασκού έχουν πάρει τη θέση εκείνων που χρησιμοποιούσαν άλλοτε οι κουρδικές αρχές. Μολονότι οι αλλαγές αυτές δείχνουν ποιος έχει πλέον τον έλεγχο στη βορειοανατολική Συρία, οι περισσότεροι κρατικοί υπάλληλοι στη διάβαση είναι τα ίδια πρόσωπα που μισθοδοτούνταν από την πλέον ανύπαρκτη κουρδική διοίκηση.
Η εικόνα γίνεται πιο σύνθετη καθώς κινείται κανείς δυτικά, κατά μήκος των συνόρων Συρίας-Τουρκίας, διασχίζοντας κουρδικές πόλεις και κωμοπόλεις μέχρι το Καμισλί, τη μεγαλύτερη πόλη της βορειοανατολικής Συρίας, την οποία οι Σύροι Κούρδοι θεωρούν πρωτεύουσά τους. Το Καμισλί είναι μια εξαντλημένη πόλη. Οι πολυσύχναστοι δρόμοι της είναι γεμάτοι λακκούβες, πολύ περισσότερες απ’ όσες θα ήθελαν να βλέπουν οι κάτοικοι, ενώ η ατμοσφαιρική ρύπανση από τις πετρελαιοκίνητες ηλεκτρογεννήτριες κάνει τον αέρα δύσκολο να αναπνευστεί. Αυτά τα χρόνια προβλήματα, όμως, δεν συσκοτίζουν τις πολιτικές δυναμικές που αναδύθηκαν μετά τις συγκρούσεις του Ιανουαρίου 2026 ανάμεσα στις κουρδικές δυνάμεις και στα στρατεύματα της συριακής κυβέρνησης. Τη βία ακολούθησε συμφωνία που οδήγησε τελικά στη διάλυση των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων και της Αυτόνομης Διοίκησης.
Το Καμισλί βρίσκεται πλέον υπό τον έλεγχο της συριακής κυβέρνησης. Το διεθνές αεροδρόμιό του αναμένεται να ανοίξει ξανά πριν από το τέλος του 2026, όπως και η συνοριακή του διάβαση με το Νουσαϊμπίν στην Τουρκία. Πινακίδες με τα σύμβολα της Αραβικής Δημοκρατίας της Συρίας είναι ορατές σε κυβερνητικά κτίρια, ανακαλώντας το τοπίο της εποχής του Μπάαθ. Η βασική διαφορά είναι ότι οι περισσότερες πινακίδες είναι πλέον δίγλωσσες, στα αραβικά και στα κουρδικά.
Παρόμοια κατάσταση διαμορφώνεται στη Χασάκα, πρωτεύουσα της επαρχίας Χασάκα. Με σημαντικό αραβικό πληθυσμό, η Χασάκα βλέπει να αυξάνονται οι εντάσεις ανάμεσα σε Κούρδους και Άραβες κατοίκους. Αυτές οι εθνοτικές εντάσεις θα αποτελέσουν τη λυδία λίθο για το αν η συμφωνία του Ιανουαρίου 2026 μπορεί να φέρει μακροπρόθεσμη σταθερότητα στη βορειοανατολική Συρία. Στη Χασάκα, ο Κούρδος κυβερνήτης που διόρισε η Δαμασκός φαίνεται να διαθέτει ελάχιστη εξουσία· ο ισλαμιστής αναπληρωτής του, προσκείμενος στη Δαμασκό, μοιάζει να είναι ο πραγματικός ισχυρός άνδρας στο παρασκήνιο. Πρόσωπα σαν αυτόν, μεταξύ των οποίων και ορισμένοι εθνοτικά Κούρδοι, έχουν αναδειχθεί σε περίοπτη θέση από τότε που ξεκίνησε η διαδικασία ενσωμάτωσης στη βορειοανατολική Συρία.
Σε μικρότερες πόλεις όπως η Αμούντα και η Ντιρμπασίγιε, το πολιτικό και το τοπίο ασφαλείας παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητα, πέραν των διοικητικών αλλαγών. Οι τοπικές δυνάμεις ασφαλείας και οι τροχονόμοι φορούν τις ίδιες στολές που φορούσαν υπό την Αυτόνομη Διοίκηση. Οι περισσότεροι κρατικοί θεσμοί και τα δημόσια σχολεία διατηρούν τις παλιές τους πινακίδες. Κουρδικές σημαίες και πορτρέτα μαχητών που σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης εκτίθενται κατά μήκος των δρόμων και σε δημόσιους χώρους.
Αυτές οι διαφορές ανάμεσα σε μεγάλες και μικρές πόλεις της βορειοανατολικής Συρίας καταδεικνύουν την πολυπλοκότητα των μεταβαλλόμενων σχέσεων εξουσίας στην περιοχή. Ακόμη κι αν η Δαμασκός έχει καταφέρει να επανασυγκεντρώσει την εξουσία, οι ανακολουθίες στην τοπική διακυβέρνηση στη βορειοανατολική Συρία υπογραμμίζουν τις δυσκολίες να επεκταθεί ενιαία η κεντρική κρατική εξουσία σε μια περιοχή που κυβερνήθηκε ημιαυτόνομα για περισσότερο από μία δεκαετία.
Πέρα από τη σύγχυση σχετικά με το ποιος διοικεί τι και το αν οι κρίσιμες αποφάσεις λαμβάνονται στη Δαμασκό ή στο Καμισλί, οι Σύροι Κούρδοι αναγνωρίζουν ότι κάθε συνεννόηση ανάμεσα στην κουρδική ηγεσία και στη Δαμασκό αποτελεί μια προσωρινή διευθέτηση, που ελάχιστα απαντά στα χρόνια αιτήματά τους. Όλοι όσοι μιλά κανείς εδώ τονίζουν ότι, σε μια χώρα που κυβερνάται από ισλαμιστές, οι συνταγματικές εγγυήσεις ίσως είναι ο μόνος τρόπος για να διασφαλιστούν μακροπρόθεσμα τα κουρδικά δικαιώματα.