MEF Menu
Middle East ForumSupport MEF
Φόρουμ της Μέσης Ανατολής · Middle East Forum
Observer

Οι απαιτήσεις για εθνοτική ενότητα οδηγούν πάντα σε πόλεμο

Άλλο ένα κράτος οργανωμένο γύρω από την εθνοτική καταγωγή και άλλο η τυφλή προσήλωση στον εθνοτικό εθνικισμό.

Ο Μάικλ Ρούμπιν ειδικεύεται στο Ιράν, την Τουρκία και το Κέρας της Αφρικής. Στη σταδιοδρομία του περιλαμβάνεται θητεία ως αξιωματούχου του Πενταγώνου, με εμπειρία πεδίου στο Ιράν, την Υεμένη και το Ιράκ, καθώς και επαφές με τους Ταλιμπάν πριν από την 11η Σεπτεμβρίου. Ο κ. Ρούμπιν έχει επίσης συμβάλει στη στρατιωτική εκπαίδευση, διδάσκοντας μονάδες του αμερικανικού Πολεμικού Ναυτικού και των Πεζοναυτών σχετικά με τις περιφερειακές συγκρούσεις και την τρομοκρατία. Το επιστημονικό του έργο περιλαμβάνει αρκετές σημαντικές εκδόσεις, όπως τα «Dancing with the Devil» και «Eternal Iran». Ο Ρούμπιν απέκτησε διδακτορικό και μεταπτυχιακό στην Ιστορία, καθώς και πτυχίο (B.S.) στη Βιολογία, από το Πανεπιστήμιο Γέιλ.

The flag of Somalia on a cracked wall.
Η σημαία της Σομαλίας σε έναν ραγισμένο τοίχο. · Shutterstock

Στις 10 Απριλίου 1938, Γερμανοί εθνικιστές διεξήγαγαν ένα προσχηματικό δημοψήφισμα στα τμήματα της Αυστρίας που τελούσαν υπό γερμανική κατοχή, αλλά και στην ίδια τη Γερμανία, για το αν έπρεπε να υπάρξει Anschluss, ένωση, μεταξύ Γερμανίας και Αυστρίας. Με τους ναζί να ανακοινώνουν ποσοστό υποστήριξης άνω του 99% και στις δύο χώρες, η Γερμανία προσάρτησε την Αυστρία. Ο Γερμανός ηγέτης Αδόλφος Χίτλερ δεν κατευνάστηκε. Υποστήριζε ότι όλοι οι Γερμανοί έπρεπε να ενωθούν, κάτι που σήμαινε ότι η Γερμανία έπρεπε να ελέγξει και τη Σουδητία, τις παραμεθόριες περιοχές της Τσεχοσλοβακίας που ιστορικά κατοικούνταν από Γερμανούς.

Η Συμφωνία του Μονάχου, με την οποία οι ευρωπαϊκές χώρες επέλεξαν τον κατευνασμό του Χίτλερ, δεν ξεκίνησε τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, τον επιτάχυνε όμως και ενθάρρυνε τον Χίτλερ να πιστέψει ότι μπορούσε να εισβάλει στην Πολωνία χωρίς συνέπειες. Οι εθνοτικοί εθνικιστές σπανίως σταματούν την επιδίωξη της επέκτασης όταν κυβερνούν όλους τους ομοεθνείς τους· το επόμενο βήμα είναι πάντοτε να επικαλεστούν τις ανάγκες που θεωρούν ότι έχουν, προκειμένου να αρπάξουν περισσότερους πόρους ή ζωτικό χώρο.

Σήμερα, το ίδιο μοτίβο παραμένει, ακόμη κι αν οι ιθύνοντες λησμονούν την ιστορία.

Το 1952, ο αξιωματικός του αιγυπτιακού στρατού Γκαμάλ Άμπντελ Νάσερ κατέλαβε την εξουσία στο Κάιρο. Προώθησε τον αραβικό εθνικισμό, την πεποίθηση ότι όλα τα αραβικά κράτη οφείλουν να ενωθούν σε μία ενιαία οντότητα. Την εποχή του πραξικοπήματος του Νάσερ υπήρχαν εννέα ανεξάρτητα αραβικά κράτη. Μέσα σε μια δεκαετία θα γίνονταν 16. Ο Νάσερ ήταν ανυπόμονος. Χορηγούσε επαναστάσεις και πραξικοπήματα για την ανατροπή Αράβων μοναρχών, πυροδοτώντας πολέμους και συγκρούσεις που κόστισαν τη ζωή σε δεκάδες χιλιάδες Άραβες. Αρνούνταν να δεχθεί εθνική ταυτότητα που δεν στηριζόταν στον αραβισμό, ακόμη κι όταν οι πράξεις και οι παραδοχές του προωθούσαν τον αιγυπτιακό υπερεθνικισμό.

Άλλοι άραβες εθνικιστές δικτάτορες θα οδηγούσαν την ιδεολογία του Νάσερ σε ακόμη μεγαλύτερα άκρα. Ο Ιρακινός δικτάτορας Σαντάμ Χουσεΐν εισέβαλε στο Κουβέιτ και χρησιμοποίησε χημικά όπλα εναντίον των ίδιων των Κούρδων του Ιράκ υπό τη σημαία του αραβικού εθνικισμού. Ούτε ήταν μόνο του το Ιράκ. Ο εθνοτικός υπερεθνικισμός διαστρεβλώθηκε επανειλημμένα στην ιδέα ότι οι μη Άραβες δεν ανήκουν εκεί και υπήρξε η βάση, για παράδειγμα, της γενοκτονίας του Σουδάν στο Νταρφούρ. Οι Καβύλοι της Αλγερίας έχουν επίσης αντιμετωπίσει διακρίσεις ως απόρροια του αραβικού εθνικισμού του καθεστώτος.

Ο σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας και υπουργός Εξωτερικών Χένρι Κίσινγκερ ενστερνίστηκε τις απαιτήσεις του Μάο Τσε Τουνγκ για «Μία Κίνα» στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας του να αποσπάσει την Κίνα από τη Σοβιετική Ένωση. Παρότι οι Κινέζοι της ηπειρωτικής χώρας έχουν ελέγξει την Ταϊβάν μόλις επί τέσσερα χρόνια μέσα στα τελευταία 500, και παρότι ακόμη και ο Μάο θεωρούσε την Ταϊβάν διαφορετική χώρα, ο Κίσινγκερ υιοθέτησε μια πολιτική που ουσιαστικά αντικατόπτριζε την προσέγγιση του Βρετανού πρωθυπουργού Νέβιλ Τσάμπερλεν για την ένωση των γερμανικών εδαφών. Σήμερα, οι ιθύνοντες ανησυχούν ότι μια κινεζική απόπειρα προσάρτησης της Ταϊβάν θα μπορούσε να πυροδοτήσει παγκόσμιο πόλεμο. Ομοίως, αν η Δύση αποδεχθεί εξ ορισμού τον ισχυρισμό της Κίνας ότι αποτελεί τον φυσικό προστάτη όλων των εθνοτικά Κινέζων, σημαίνει αυτό ότι το Πεκίνο θα απαιτήσει μια μέρα τον έλεγχο των Κινέζων του Βανκούβερ ή ακόμη και του Σαν Φρανσίσκο; Δεν είναι τόσο παρατραβηγμένο όσο ίσως ακούγεται.

Ο σομαλικός εθνικισμός είναι εξίσου καταστροφικός. Οι διορισμένοι ηγέτες της Σομαλίας δίνουν προτεραιότητα στη φαντασίωση μιας μεγάλης Σομαλίας έναντι της επιμέλειας που απαιτείται για να διορθωθεί η ίδια η Σομαλία. Ως αποτέλεσμα, η Αλ Σαμπάμπ διευρύνει το καταφύγιό της και ελέγχει πλέον μεγάλα τμήματα της χώρας και της πρωτεύουσας. Ο παντουρανισμός στην Τουρκία απειλεί να επεκτείνει την αστάθεια από τα Βαλκάνια έως την Κεντρική Ασία και βρίσκεται στη ρίζα της συνεχιζόμενης αρπαγής εδαφών από την Τουρκία στην Κύπρο.

Και ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν επικαλείται τον εθνοτικό εθνικισμό ως δικαιολογία για τον τρέχοντα πόλεμό του στην Ουκρανία. Για πρώην αξιωματικό της KGB, οι πληροφορίες του Πούτιν αποδείχθηκαν άστοχες. Η παραδοχή του ότι οι ρωσόφωνοι της ανατολικής Ουκρανίας θα προτιμούσαν να ενταχθούν στη Ρωσία παρά να παραμείνουν τμήμα της Ουκρανίας ήταν εσφαλμένη, ωστόσο ο Πούτιν εξακολουθεί να επικαλείται την ενότητα των εθνοτικά Ρώσων όχι μόνο για να προβάλλει αξιώσεις στην Ουκρανία, αλλά και για να προσαρτήσει ενδεχομένως τμήματα του Καζακστάν και των χωρών της Βαλτικής.

Ο κίνδυνος, βεβαίως, αυξάνεται ανάλογα με την ετερογένεια του πληθυσμού-στόχου. Στο Ιράκ, ο τότε γερουσιαστής Τζο Μπάιντεν και ο πρόεδρος του Council on Foreign Relations Λες Γκελμπ (Les Gelb) πρότειναν την εθνοτική και θρησκευτική διαίρεση της χώρας, χωρίς να αντιλαμβάνονται ότι δεν υπήρχαν σαφείς διαχωριστικές γραμμές, καθώς σε πολλές κωμοπόλεις και πόλεις ζούσαν Άραβες, Κούρδοι και Τουρκομάνοι, σουνίτες, σιίτες και χριστιανοί σε κοντινή απόσταση, αν όχι δίπλα δίπλα. Η πρότασή τους, που έγινε στο όνομα της εθνοτικής ενότητας, θα είχε μετατρέψει το Ιράκ σε μια δεύτερη Γιουγκοσλαβία.

Στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα, πολλά νέα κράτη συγκροτήθηκαν γύρω από την εθνοτική καταγωγή. Η Γερμανία ένωσε δεκάδες γερμανικά κράτη και η Ιταλία συνένωσε ένα μωσαϊκό μικρότερων ηγεμονιών και κρατιδίων. Εθνοτικές ομάδες οργανώθηκαν σε όλα τα Βαλκάνια για να αποτινάξουν την οθωμανική κυριαρχία. Υπάρχει ωστόσο διαφορά ανάμεσα σε ένα κράτος οργανωμένο γύρω από την εθνοτική καταγωγή και στην τυφλή προσήλωση στον εθνοτικό εθνικισμό.

Ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες ευδοκιμούν χάρη σε ένα συμβόλαιο ιθαγένειας που θεμελιώνεται σε ιδέες και όχι στην εθνοτική καταγωγή, υπερβολικά πολλοί Αμερικανοί ιθύνοντες καταφεύγουν εξ ορισμού στην αντίληψη ότι η επιδίωξη διασυνοριακής εθνοτικής ενότητας είναι θεμιτή, αν όχι επιθυμητή. Ενώ σήμερα όλοι στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ αναγνωρίζουν ότι οι εδαφικές αρπαγές της Γερμανίας πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν λανθασμένες, και οι περισσότεροι θα καταδίκαζαν επίσης τις πιο σύγχρονες φιλοδοξίες και ενέργειες της Ρωσίας, υπερβολικά πολλοί εντός του Γραφείου Υποθέσεων Εγγύς Ανατολής του Στέιτ Ντιπάρτμεντ εξακολουθούν να τρέφουν μια ρομαντική αντίληψη για τον παναραβισμό, ενώ το Γραφείο Αφρικής του Στέιτ Ντιπάρτμεντ ενστερνίζεται τα όνειρα του Μογκαντίσου για μια μεγάλη Σομαλία και πολλοί στο Γραφείο Ευρωπαϊκών και Ευρασιατικών Υποθέσεων του Στέιτ Ντιπάρτμεντ προσδίδουν αξιοπιστία στις περιφερειακές φιλοδοξίες της Τουρκίας.

Οι συχνές μεταθέσεις και η προτίμηση σε βραχυπρόθεσμες λύσεις επιτείνουν την ιστορική άγνοια εντός του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, του Πενταγώνου, ακόμη και της Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών. Το να φλερτάρει κανείς με την εθνοτική ενότητα, όμως, ισοδυναμεί με το να ρίχνει βενζίνη σε δασική πυρκαγιά. Δεν θα έχει καλό τέλος. Ενίοτε, το αντίθετο είναι το κλειδί για την ειρήνη: σήμερα υπάρχουν ουσιαστικά δύο Ρουμανίες, η μία εκ των οποίων ονομάζεται Μολδαβία. Το ίδιο ισχύει για την Αλβανία και το Κόσοβο. Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο έχει επιτελέσει αξιοθαύμαστο έργο επιβάλλοντας διορθώσεις στον τρόπο με τον οποίο το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ασκεί διπλωματία, αλλά όσο οι Αμερικανοί διπλωμάτες αντιμετωπίζουν ως θεμιτές τις ιδεολογίες που οδηγούν σταθερά σε πόλεμο, το έργο αυτό δεν θα έχει ολοκληρωθεί.

Διαβάστε το πρωτότυπο στα αγγλικά: Demands for Ethnic Unity Always Lead to War

Λάβετε τις αναλύσεις του Φόρουμ της Μέσης Ανατολής με email: εγγραφείτε στο ενημερωτικό δελτίο (στα αγγλικά)