Μετά την αποχώρηση του ΟΗΕ, η τουρκική υπηρεσία πληροφοριών εδραιώνει την επιρροή της στη σομαλική πολιτική

Ο ΟΗΕ έκλεισε την πολιτική του αποστολή στη Σομαλία στις 31 Οκτωβρίου 2026, τερματίζοντας τρεις δεκαετίες πολιτικής εμπλοκής κατόπιν αιτήματος του Μογκαντίσου. Οι ανθρωπιστικές υπηρεσίες του και το γραφείο υλικοτεχνικής υποστήριξης παραμένουν, όμως η αποστολή που συνέβαλλε στη διαμεσολάβηση για συνταγματικές διαφορές και εκλογές δεν υπάρχει πια. Μέσα σε λίγες ημέρες, η Ουγκάντα άρχισε να αποσύρει στρατεύματα, ενώ η Ουάσιγκτον προετοιμαζόταν να τερματίσει την υλικοτεχνική υποστήριξη προς τους ειρηνευτές της Αφρικανικής Ένωσης.

Η Τουρκία, αντιθέτως, έχει παρατείνει τη στρατιωτική της παρουσία έως το 2028. Η σχετική εξουσιοδότηση καλύπτει απειλές ασφαλείας, μεταξύ άλλων την πειρατεία και την παράνομη αλιεία. Η Τουρκία ξεκίνησε επίσης υπεράκτιες γεωτρήσεις στο Curad-1 τον Απρίλιο του 2026. Η τουρκική υπηρεσία πληροφοριών βοηθά στη διαμεσολάβηση σε μια διαφορά σχετικά με τη νομιμότητα της σομαλικής κυβέρνησης, από την οποία εξαρτώνται τα συμφέροντα της Άγκυρας.

Η αρχική τετραετής θητεία του προέδρου Χασάν Σέιχ Μοχαμούντ έφτασε στο νόμιμο τέλος της στις 15 Μαΐου. Συνταγματικές τροποποιήσεις που επεκτείνουν την προεδρική και τη βουλευτική θητεία στα πέντε χρόνια επέτρεψαν στην κυβέρνησή του να διεκδικήσει έναν ακόμη χρόνο. Οι αντίπαλοί του απορρίπτουν την εφαρμογή τους στους εν ενεργεία αξιωματούχους. Η εκλογική επιτροπή έχει προγραμματίσει βουλευτικές εκλογές για τις 15 Απριλίου 2027 και προεδρική ψηφοφορία έναν μήνα αργότερα. Η Πουντλάντ, η Τζουμπαλάντ και το Σομαλικό Συμβούλιο για το Μέλλον (Somali Future Council) απορρίπτουν το μονομερές χρονοδιάγραμμα. Η Σομαλία έχει ημερομηνίες εκλογών, αλλά καμία συμφωνία για τους κανόνες που θα τις διέπουν.

Η Τουρκία μπήκε στη διαφορά καθώς η αντιπαράθεση ξεχύθηκε στους δρόμους του Μογκαντίσου. Τον Ιούνιο, σύμφωνα με σομαλικά δημοσιεύματα, αντιπροσωπεία με επικεφαλής τον υποδιευθυντή της τουρκικής Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών έφτασε στη χώρα για να ενθαρρύνει τις διαπραγματεύσεις. Τούρκοι αξιωματούχοι εργάστηκαν στη συνέχεια μαζί με δυτικούς διπλωμάτες για να αναβιώσουν οι συνομιλίες. Η Πουντλάντ και η Τζουμπαλάντ αρνήθηκαν να συμμετάσχουν στο σχήμα που διευκόλυνε η Τουρκία. Η Άγκυρα δεν περιοριζόταν πια στην εκπαίδευση των ομοσπονδιακών δυνάμεων· οι αξιωματικοί των πληροφοριών της επιδίωκαν μια διευθέτηση για τη συνταγματική εξουσία της κυβέρνησης που τις διοικεί.

Αυτό δεν αποκλείει κατ’ ανάγκην την Τουρκία ως διαμεσολαβητή. Κράτη με ίδια συμφέροντα έχουν και στο παρελθόν μεσολαβήσει για χρήσιμες συμφωνίες. Μπορεί όμως η υπηρεσία πληροφοριών μιας κυβέρνησης που εξοπλίζει τις ομοσπονδιακές δυνάμεις της Σομαλίας να επιλύσει μια διαφορά για την εξουσία του αρχιστράτηγού τους; Οι ανησυχίες της αντιπολίτευσης για τη στάση της Άγκυρας μεγαλώνουν. Η Τουρκία αρνείται ότι παρεμβαίνει στη σομαλική πολιτική, όμως πολλά κόμματα αντιμετωπίζουν με δυσπιστία τον ρόλο της ως μεσολαβητή. Η αντιπολίτευση έχει ζητήσει ευρύτερη διεθνή διαμεσολάβηση, αλλά κανένας διάδοχος του πολιτικού ρόλου του ΟΗΕ δεν είχε υπάρξει όταν έκλεισε η αποστολή.

Ο Μοχαμούντ κάλεσε τους αντιπάλους του σε συνομιλίες στο Μογκαντίσου από τις 14 έως τις 18 Νοεμβρίου 2026. Η πρόσκληση είναι ευπρόσδεκτη, αλλά ένας πρόεδρος του οποίου τη θητεία αμφισβητούν τα περιφερειακά κράτη δεν μπορεί να περιμένει ότι διαπραγματεύσεις που διεξάγονται με τους δικούς του όρους θα κρίνουν ποιος έχει την εξουσία να θέσει τους εκλογικούς κανόνες.

Η εντολή της Αποστολής Στήριξης και Σταθεροποίησης της Αφρικανικής Ένωσης στη Σομαλία λήγει στις 31 Δεκεμβρίου 2026. Δεν υπάρχει ακόμη αντικαταστάτης. Η Ουάσιγκτον δεν χρειάζεται να αντιταχθεί στην τουρκική εμπλοκή, οφείλει όμως να αντιταχθεί στο ενδεχόμενο να αφεθεί οποιαδήποτε ενδιαφερόμενη δύναμη ως ο εξωτερικός διαιτητής της Σομαλίας χωρίς μηχανισμό που να απολαμβάνει την εμπιστοσύνη των αντιμαχόμενων πλευρών.

Οι επικείμενες συζητήσεις στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ προσφέρουν μια ευκαιρία. Αν και ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο έχει φανεί σε μεγάλο βαθμό αδιάφορος για την Αφρική, η δεύτερη πολυπληθέστερη και πλούσια σε πόρους ήπειρος έχει σημασία. Η Ουάσιγκτον μπορεί να ασκήσει επιρροή και να διαμορφώσει εξελίξεις εύκολα, χωρίς να εξαντλήσει περιορισμένους πόρους. Αντί να επινοήσει άλλη μια μεγάλη αποστολή, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ θα πρέπει να διερευνήσει έναν σαφώς οριοθετημένο ρόλο «καλών υπηρεσιών» για τη Σομαλία από τον υφιστάμενο Ειδικό Απεσταλμένο του ΟΗΕ για το Κέρας της Αφρικής, με τη συναίνεση των σχετικών σομαλικών πλευρών. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι Ευρωπαίοι εταίροι θα πρέπει να πιέσουν για συμφωνία στους εκλογικούς κανόνες και να επιμείνουν ότι κάθε μείωση της υλικοτεχνικής υποστήριξης των ειρηνευτικών δυνάμεων θα ακολουθεί μια αξιόπιστη μετάβαση στον τομέα της ασφάλειας.

Η Σομαλία δικαιούται να έχει την εθνική κυριότητα της πολιτικής της. Η κυριαρχία όμως δεν ενισχύεται όταν μια διεθνής πολιτική αποστολή αποχωρεί και μια ξένη υπηρεσία πληροφοριών με ίδια συμφέροντα αναδεικνύεται στον πιο σημαίνοντα μεσολαβητή. Η Ουάσιγκτον κινδυνεύει να παραδώσει την επιρροή της στην πολιτική διευθέτηση, διατηρώντας ταυτόχρονα την ευθύνη για τις συνέπειες στο πεδίο της ασφάλειας.