Η συμφωνία του Σιντζάρ του 2026 θα αφοπλίσει τις πολιτοφυλακές ή θα τις νομιμοποιήσει;

Η Συμφωνία του Σιντζάρ του 2026 κινδυνεύει να επαναλάβει την αποτυχία της προκατόχου της του 2020, η οποία δεν κατάφερε να εντάξει τις ένοπλες ομάδες στο κράτος. Η συμφωνία για την ένταξη 4.165 μαχητών των Μονάδων Αντίστασης του Σιντζάρ στις ομοσπονδιακές ιρακινές δομές ασφαλείας και για την απομάκρυνση των στελεχών του Εργατικού Κόμματος του Κουρδιστάν (PKK) προς τα όρη Καντίλ δεν απαντά στο ερώτημα ποιος ελέγχει το Σιντζάρ. Αντίθετα, επισημοποιεί έναν συμβιβασμό ανάμεσα σε κρατικούς θεσμούς και μη κρατικά ένοπλα δίκτυα, διατηρώντας ενδεχομένως τις δομές που η Βαγδάτη ισχυρίζεται ότι υποτάσσει.

Οι Μονάδες Αντίστασης του Σιντζάρ ιδρύθηκαν το 2007 για να προστατεύσουν την κοινότητα των Γεζίντι, ανέπτυξαν στενούς δεσμούς με το PKK και έγιναν στόχος της τουρκικής αντίδρασης. Η θέση της ομάδας μεταβλήθηκε μετά την αποχώρηση των Πεσμεργκά κατά την εισβολή του Ισλαμικού Κράτους (ISIS) το 2014. Αφού συνέβαλαν στην απελευθέρωση του Σιντζάρ από το Ισλαμικό Κράτος το 2015, οι Μονάδες Αντίστασης του Σιντζάρ αναδείχθηκαν σε σημαντική τοπική ένοπλη δύναμη. Στη συνέχεια, οι Μονάδες Αντίστασης του Σιντζάρ διατήρησαν τη στρατιωτικοποιημένη παρουσία τους παρά την επάνοδο των ομοσπονδιακών ιρακινών δυνάμεων το 2017, με αποκορύφωμα τις συγκρούσεις με τον ιρακινό στρατό το 2022.

Σε αντίθεση με τη Συμφωνία του Σιντζάρ του 2020 μεταξύ της Βαγδάτης και της Περιφερειακής Κυβέρνησης του Κουρδιστάν (KRG), στην οποία βουλευτές του Δημοκρατικού Κόμματος του Κουρδιστάν εκπροσωπούσαν τους Γεζίντι και είχαν αποκλειστεί οι Μονάδες Αντίστασης του Σιντζάρ, η συμφωνία του 2026 ενσωματώνει τις Μονάδες Αντίστασης του Σιντζάρ και εκπροσώπους της Συμμαχίας για τον Σκοπό των Γεζίντι (Yazidi Cause Alliance) και αποκλείει την Περιφερειακή Κυβέρνηση του Κουρδιστάν και το Δημοκρατικό Κόμμα του Κουρδιστάν. Η Ερμπίλ τη θεωρεί παραβίαση του άρθρου 140 του ιρακινού συνταγματικού πλαισίου, το οποίο χαρακτηρίζει το Σιντζάρ αμφισβητούμενη περιοχή, φέρνοντας αντιμέτωπο το Δημοκρατικό Κόμμα του Κουρδιστάν με τη Βαγδάτη.

Η προσπάθεια της Βαγδάτης να ασκήσει εξουσία, διορίζοντας τρίτο δήμαρχο για το Σιντζάρ, οδήγησε σε διοικητική παράλυση όταν ο κυβερνήτης της Νινευή, επηρεασμένος από πιέσεις του Δημοκρατικού Κόμματος του Κουρδιστάν, αρνήθηκε να επικυρώσει τον διορισμό. Το αποτέλεσμα: το Σιντζάρ βρίσκεται πλέον εγκλωβισμένο ανάμεσα σε τρεις ανταγωνιστικές δημαρχιακές διεκδικήσεις, γεγονός που καταδεικνύει ότι τα εκτελεστικά διατάγματα της Βαγδάτης δεν μπορούν να παρακάμψουν τα περιφερειακά βέτο. Παράλληλα, η παράλυση που προκύπτει δημιουργεί κενό εξουσίας, το οποίο επιτρέπει σε μη κρατικά δίκτυα να διατηρούν τη διαπραγματευτική τους ισχύ στην ασφάλεια και την τοπική διακυβέρνηση.

Η αποτυχία της Συμφωνίας του Σιντζάρ του 2020 δεν ήταν απλώς μια διαφωνία ανάμεσα στη Βαγδάτη και την Ερμπίλ· αντανακλούσε μια αλληλοεπικάλυψη ανταγωνιστικών ένοπλων οργανώσεων, πολιτικών συμφερόντων και οικονομικών διευθετήσεων που η ιρακινή κυβέρνηση δεν μπόρεσε να αποδομήσει.

Επί χρόνια, το δίκτυο συνοριακών περασμάτων και σηράγγων των Μονάδων Αντίστασης του Σιντζάρ λειτουργούσε ως διάδρομος εφοδιασμού για τις πολιτοφυλακές του Ιράν, που διοχέτευαν οπλισμό στη Συρία και, από εκεί, στον Λίβανο. Οι περιφερειακές ανακατατάξεις, συγκεκριμένα η διάλυση των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF) μετά την κατάρρευση του καθεστώτος Άσαντ, μετέβαλαν το στρατηγικό τοπίο, περιορίζοντας τον συριακό διάδρομο του Ιράν· τα δίκτυα λαθρεμπορίου στο έδαφος, ωστόσο, παραμένουν άθικτα. Η συμφωνία του 2026 αφήνει ανέγγιχτες αυτές τις παράνομες πηγές εσόδων, χωρίς καμία πρόβλεψη για τη μεταβίβαση του ελέγχου στη Βαγδάτη.

Η παράλειψη αυτή αντανακλά την έμμεση παραδοχή της Βαγδάτης ότι η απαίτηση να εγκαταλείψουν οι Μονάδες Αντίστασης του Σιντζάρ τα οικονομικά τους συμφέροντα θα μπορούσε να εκτροχιάσει τις διαπραγματεύσεις. Εντάσσοντας στελέχη των Μονάδων Αντίστασης του Σιντζάρ στην τοπική αστυνομία, στον στρατό και σε μονάδες των Δυνάμεων Λαϊκής Κινητοποίησης, η Βαγδάτη απλώς μεταφέρει μέλη πολιτοφυλακών στους ομοσπονδιακούς μισθολογικούς καταλόγους, χωρίς να διαλύει τα εμπορικά δίκτυα που συντηρούν την επιρροή τους. Το αποτέλεσμα δεν είναι κατ’ ανάγκη αφοπλισμός, αλλά επιδότηση της υφιστάμενης αυτονομίας τους μέσω κρατικών μισθών, κάτι που επιτρέπει στους μαχητές να διατηρούν παράλληλες δομές διοίκησης και σχέσεις με εξωτερικούς προστάτες και να αντιστέκονται στην ομοσπονδιακή εξουσία όταν μεταβληθούν οι πολιτικές συνθήκες.

Αν η δήλωση του συμβούλου του πρωθυπουργού, Άλα Ταλαμπανί, είναι ακριβής, ότι δηλαδή ο Αμερικανός απεσταλμένος επέβαλε τη Συμφωνία του Σιντζάρ, τέτοιες δεσμεύσεις θα καταρρεύσουν με τη μεταβολή των αμερικανικών στρατηγικών προτεραιοτήτων. Για την Ουάσιγκτον, η αντιμετώπιση της Συμφωνίας του Σιντζάρ του 2026 ως υποδείγματος για την ενσωμάτωση πολιτοφυλακών παρερμηνεύει τους μηχανισμούς της κρατικής εξουσίας στο Ιράκ. Μια ενσωμάτωση που αποτυγχάνει να εδραιώσει επιχειρησιακή διοίκηση, να διαλύσει τα παράνομα χρηματοοικονομικά δίκτυα ή να εξασφαλίσει εθνική συναίνεση δεν διευρύνει την κρατική ικανότητα. Αντίθετα, παρέχει νομική κάλυψη και ομοσπονδιακούς πόρους σε μη κρατικούς δρώντες, αφήνοντας παράλληλα ανοιχτούς προς εκμετάλλευση τους στρατηγικούς διαδρόμους. Αν και αυτό δεν εγκαθιδρύει ιρανική επιχειρησιακή διοίκηση επί των ενσωματωμένων δυνάμεων, θέτει ένα ερώτημα: αν η Βαγδάτη θα ελέγχει τις αφοσιώσεις, τους πόρους και τις επιχειρησιακές αποφάσεις δυνάμεων τις οποίες έχει τυπικά εντάξει στους θεσμούς ασφαλείας της.

Το πραγματικό μέτρο της συμφωνίας του 2026 εξαρτάται από το αν η Βαγδάτη μπορεί να δημοσιοποιήσει τους νομικούς όρους της ενσωμάτωσης των Μονάδων Αντίστασης του Σιντζάρ, να επιβάλει άμεση διοίκηση και έλεγχο με επιχειρησιακή λογοδοσία και να εμποδίσει εξωτερικούς δρώντες, όπως πολιτοφυλακές ευθυγραμμισμένες με το Ιράν, τουρκικές δυνάμεις και υπολείμματα του PKK, να εκμεταλλεύονται τις τοπικές υποδομές. Χωρίς τέτοια επιβολή, η συμφωνία απλώς κωδικοποιεί τον πολεμαρχισμό με κρατικές στολές. Οι ένοπλοι δρώντες θα εκμεταλλευτούν την τυπική ενσωμάτωση για να καλύψουν την άτυπη αυτονομία τους, οι ιρανικοί πληρεξούσιοι θα εμβαθύνουν τις σχέσεις τους εντός μονάδων εγκεκριμένων από το κράτος και ο ανταγωνισμός για τους στρατηγικούς διαδρόμους του Σιντζάρ θα συνεχιστεί πίσω από το προσωπείο της συμμόρφωσης.