Η Αιθιοπία παίρνει τα ρωσικά μαχητικά που η Ουάσιγκτον αρνήθηκε στην Αίγυπτο

Στις 28 Οκτωβρίου 2026, ο πρωθυπουργός της Αιθιοπίας Αμπίι Αχμέντ ανακοίνωσε από τη Μόσχα ότι η Αιθιοπία έχει παραλάβει 12 ρωσικά μαχητικά Su-35, με τέσσερις συστοιχίες αντιαεροπορικής άμυνας S-400 να ακολουθούν, αν και μεταγενέστερα ρεπορτάζ ανέφεραν ότι η Αιθιοπία παρέλαβε μόνο τα δύο πρώτα αεροσκάφη και ότι το υπόλοιπο χρονοδιάγραμμα παραδόσεων παραμένει ασαφές. Ακόμη και δύο μαχητικά θέτουν ένα αμήχανο ερώτημα για την Ουάσιγκτον.

Το 2019, ο υπουργός Εξωτερικών Μάικ Πομπέο προειδοποίησε την Αίγυπτο ότι η αγορά Su-35 από τη Ρωσία θα μπορούσε να επιφέρει κυρώσεις βάσει του νόμου για την Αντιμετώπιση των Αντιπάλων της Αμερικής μέσω Κυρώσεων (CAATSA). Το Κάιρο τελικά εγκατέλειψε τα σχέδιά του. Επτά χρόνια αργότερα, ο βασικός του αντίπαλος αποκτά το ίδιο ρωσικό μαχητικό. Θα εφαρμόσει η Ουάσιγκτον το ίδιο μέτρο;

Η ανακοίνωση έρχεται ύστερα από μια χρονιά κατά την οποία ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ επανέλαβε κατ’ επανάληψη τα παράπονα της Αιγύπτου για το Μεγάλο Φράγμα της Αιθιοπικής Αναγέννησης. Στις 16 Ιανουαρίου 2026, ο Τραμπ απηύθυνε επιστολή στον Αιγύπτιο πρόεδρο Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι, προσφερόμενος να αναβιώσει την αμερικανική μεσολάβηση. Στη σύνοδο κορυφής της G7 στο Εβιάν της Γαλλίας, στις 17 Ιουνίου, ο Τραμπ είπε δημόσια στον Σίσι ότι η Αιθιοπία είχε φερθεί άδικα στην Αίγυπτο και περιέγραψε τον Νείλο ως ποταμό που αδειάζει περισσότερο απ’ όσο θα έπρεπε.

Σημαίνει αυτό ότι η Ουάσιγκτον επέλεξε την Αίγυπτο έναντι της Αιθιοπίας; Όχι ακριβώς. Η δημόσια ρητορική του Τραμπ ευνόησε το Κάιρο, όμως οι αμερικανικοί θεσμοί συνέχισαν να συνομιλούν με την Αντίς Αμπέμπα. Στις 21 Αυγούστου, η κυβέρνηση της Αιθιοπίας ανακοίνωσε διαβουλεύσεις με το Πεντάγωνο και συμφωνία για διεύρυνση της αμυντικής συνεργασίας. Παρότι το Πεντάγωνο δεν εξέδωσε αντίστοιχη ανακοίνωση, αυτό υποδηλώνει ότι δεν υπάρχει ενιαία αμερικανική πολιτική εναντίον της Αιθιοπίας.

Η διάκριση έχει σημασία. Η Αιθιοπία θεωρεί το φράγμα έργο ηλεκτροπαραγωγής και επιβεβαίωση της κυριαρχίας της. Η Αίγυπτος, σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένη από τον Νείλο, φοβάται ελλείψεις σε περιόδους παρατεταμένης ξηρασίας. Η μεσολάβηση αποσκοπεί σε συμφωνία για κανόνες λειτουργίας του ταμιευτήρα, αξιόπιστη ανταλλαγή πληροφοριών και έναν τρόπο επίλυσης των διαφορών. Ένας πρόεδρος που υιοθετεί κατ’ επανάληψη τα παράπονα της μίας πλευράς δυσχεραίνει αυτό το εγχείρημα. Η αγορά στην οποία προχώρησε ο Αμπίι δεν μπορεί να αποδοθεί μόνο στον Τραμπ· σύμφωνα με δημοσιεύματα, η Αιθιοπία είχε παραγγείλει έξι Su-35 το 2022.

Το άμεσο περιβάλλον ασφαλείας της Αιθιοπίας επιδεινώνεται. Οι αναζωπυρωμένες συγκρούσεις στις βόρειες περιοχές της και η κλιμάκωση των εντάσεων με την Ερυθραία ανεβάζουν το διακύβευμα κάθε στρατιωτικής προμήθειας. Στις 3 Οκτωβρίου, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ προειδοποίησε ότι μια νέα σύγκρουση ανάμεσα στην Αιθιοπία και την Ερυθραία θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει το ευρύτερο Κέρας της Αφρικής και να θέσει σε κίνδυνο τη συνεργασία των ΗΠΑ και με τις δύο χώρες. Η προειδοποίηση αυτή δίνει σαφέστερη εικόνα των επίσημων αμερικανικών προτεραιοτήτων απ’ ό,τι οι προεδρικές δηλώσεις από μόνες τους.

Για τη Μόσχα, η συμφωνία υπόσχεται κάτι περισσότερο από έσοδα από εξαγωγές. Η Ρωσία αποκτά άλλη μία αμυντική σχέση σε μια αμφισβητούμενη περιοχή. Η Αιθιοπία αποκτά πρόσβαση σε εξοπλισμό που συνεπάγεται πολιτικές συνέπειες για χώρες οι οποίες επιδιώκουν στενότερους δεσμούς με την Ουάσιγκτον. Το ερώτημα είναι αν αυτές οι συνέπειες θα εφαρμοστούν με συνέπεια.

Το άρθρο 231 του CAATSA προβλέπει κυρώσεις για σημαντικές συναλλαγές με συγκεκριμένα τμήματα του ρωσικού αμυντικού τομέα ή των υπηρεσιών πληροφοριών, υπό νομικές προϋποθέσεις, εξαιρέσεις και εξουσιοδοτήσεις παρέκκλισης. Ο Πομπέο επικαλέστηκε αυτό το πλαίσιο έναντι της σχεδιαζόμενης αιγυπτιακής αγοράς. Η συναλλαγή της Αιθιοπίας επιβάλλει αξιολόγηση βάσει του ίδιου νόμου. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι κυρώσεις είναι αυτόματες ούτε ότι ένα πανομοιότυπο αποτέλεσμα απαιτείται νομικά χωρίς εξέταση των πραγματικών περιστατικών.

Η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει δύο κινδύνους. Η σιωπή χωρίς εξήγηση θα έκανε την προηγούμενη προειδοποίησή της προς το Κάιρο να μοιάζει επιλεκτική. Μια αντανακλαστική απειλή κατά της Αντίς Αμπέμπα θα μπορούσε να ενισχύσει τη θέση της Μόσχας και να διαβρώσει περαιτέρω την αμερικανική αξιοπιστία ως μεσολαβητή. Η απάντηση είναι μια διαφανής νομική εξέταση, όχι μια αυτοσχέδια διπλωματική τιμωρία.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν ακόμη διαύλους επιρροής. Η Αιθιοπία παραμένει υπό πρόγραμμα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου ύψους 3,4 δισ. δολαρίων. Το πρόγραμμα αυτό εξυπηρετεί τη μακροοικονομική σταθεροποίηση· δεν θα πρέπει να υποκαταστήσει τη θεσμοθετημένη διαδικασία που διέπει τις συναλλαγές για ρωσικά οπλικά συστήματα. Η αμερικανική εμπλοκή σε επίπεδο ασφάλειας και διπλωματίας θα πρέπει, επίσης, να παραμείνει ανοιχτή, ιδίως καθώς οι εντάσεις με την Ερυθραία κλιμακώνονται.

Μια συνεπής αμερικανική προσέγγιση θα διέκρινε επίσης την αγορά από την παράδοση. Δύο αεροσκάφη που επιδείχθηκαν στη Μόσχα δεν τεκμηριώνουν την άφιξη επιχειρησιακής μοίρας στην Αιθιοπία. Ούτε οι υποσχεθείσες συστοιχίες S-400 τεκμηριώνουν δίκτυο αεράμυνας ήδη ικανό να προστατεύσει το φράγμα. Όσο πιο ακριβής είναι η Ουάσιγκτον ως προς το τι έχει προμηθεύσει η Ρωσία, τόσο πιο αξιόπιστη θα είναι οποιαδήποτε απόφαση περί κυρώσεων. Αυτή η πειθαρχία έχει σημασία όταν οι κυβερνήσεις της περιοχής αναζητούν ενδείξεις δύο μέτρων και δύο σταθμών και όταν το Κογκρέσο καλείται να κρίνει αν η εκτελεστική εξουσία εφαρμόζει τον νόμο με συνέπεια.

Ο Τραμπ θα πρέπει να επιστρέψει στην ουσία της μεσολαβητικής πρότασης που διατύπωσε τον Ιανουάριο. Η Αίγυπτος χρειάζεται αξιόπιστες δικλίδες ασφαλείας σε περιόδους ξηρασίας. Η Αιθιοπία χρειάζεται αναγνώριση του δικαιώματός της να παράγει ηλεκτρική ενέργεια και να επιδιώκει την ανάπτυξή της. Κανόνες λειτουργίας μέσω διαπραγμάτευσης θα προστάτευαν αμφότερα τα συμφέροντα αποτελεσματικότερα από μια κούρσα εξοπλισμών κατά μήκος του Νείλου.

Τα Su-35 δεν αποδεικνύουν ότι η Αιθιοπία εγκατέλειψε την Ουάσιγκτον, αποκαλύπτουν όμως το κόστος της ασάφειας. Η Αμερική δεν μπορεί να επικαλείται κυρώσεις για ρωσικά όπλα κατά της Αιγύπτου και στη συνέχεια να αρνείται να εξηγήσει τη μεταχείριση που επιφυλάσσει στην Αιθιοπία. Ούτε μπορεί ο Τραμπ να περιμένει από την Αντίς Αμπέμπα να εμπιστευθεί τη μεσολάβησή του, όταν μιλά σαν οι αξιώσεις του Καΐρου να είναι δεδομένα. Αν η Ουάσιγκτον δεν υιοθετήσει τη συνέπεια και τη διαφάνεια στην προσέγγισή της, η Μόσχα περιμένει στα παρασκήνια.