Το Ιράν εξετάζει την αποχώρηση από τη Συνθήκη μη Διάδοσης των Πυρηνικών Όπλων
Η επίσημη θέση της Τεχεράνης απέναντι στη Συνθήκη δεν έχει αλλάξει, όμως ένα ευρύ φάσμα Ιρανών αξιωματούχων πιέζει πλέον για έξοδο.
Ιρανοί αξιωματούχοι και δημοσιογράφοι επανέφεραν τη συζήτηση για το καθεστώς του Ιράν εντός της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) και για τη δέσμευσή του στη Συνθήκη μη Διάδοσης των Πυρηνικών Όπλων (NPT). Στις 18 Οκτωβρίου 2026, ο Αχμάντ Ναντερί, μετριοπαθές μέλος της ηγεσίας του κοινοβουλίου, υπέδειξε ότι ο ανώτατος ηγέτης Μοτζταμπά Χαμενεΐ ενδέχεται να αναθεωρήσει τη φετφά του εκλιπόντος πατέρα του κατά των πυρηνικών όπλων. Στη συνέχεια, στις 24 Οκτωβρίου, το σκληροπυρηνικό Μέτωπο Παϊνταρί, με επικεφαλής τον πρώην διαπραγματευτή για τα πυρηνικά Σαΐντ Τζαλιλί, εξέδωσε ανακοίνωση με την οποία ζητεί την αποχώρηση του Ιράν από τη Συνθήκη. Η ανακοίνωση στηλίτευε το σύστημα δύο ταχυτήτων της Συνθήκης, που χωρίζει τα κράτη σε έχοντα και μη έχοντα, επισημαίνοντας ότι οι πρόσφατοι πόλεμοι αποδεικνύουν πως το Ιράν χρειάζεται πυρηνικά όπλα για αποτροπή.
Στις 31 Οκτωβρίου, ο γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας Μοχσέν Ρεζαΐ, ουσιαστικά ο κορυφαίος αξιωματούχος εθνικής ασφάλειας του Ιράν, είπε στην κρατική τηλεόραση ότι το μέλλον του Ιράν ως συμβαλλόμενου μέρους της Συνθήκης είναι αβέβαιο. Από τα συμφραζόμενα φαίνεται να πρόκειται για μια αψυχολόγητη δήλωση, την οποία ο Ρεζαΐ επιχείρησε κατόπιν να «μαζέψει». Στην αρχική συνέντευξη, ο Ρεζαΐ καυχήθηκε για το πόσο αμετακίνητο ήταν το Ιράν στις διαπραγματεύσεις με τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς (J.D. Vance). Ο Ρεζαΐ εξήγησε την προσέγγιση του Ιράν στη συζήτηση για το πυρηνικό ζήτημα: «Πρώτα συζητάμε για τα δικαιώματά μας, αντί να επιβάλλουμε περιορισμούς στον εαυτό μας». Δήλωσε ότι «κάθε χώρα που είναι συμβαλλόμενο μέρος της NPT έχει 22 δικαιώματα. … Μπορεί να θελήσουν να ξεκινήσουν ξανά πόλεμο, και δεν είναι σαφές αν θα παραμείνουμε στην NPT μετά από έναν πόλεμο — όσο όμως είμαστε μέσα σε αυτήν, έχουμε 22 δικαιώματα και θα τα διεκδικήσουμε».
Ο Ρεζαΐ πρόσθεσε ότι το πυρηνικό δόγμα του Ιράν δεν έχει μέχρι στιγμής αλλάξει. Την 1η Νοεμβρίου, ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί επανέλαβε: «Το Ιράν είναι μέλος της Συνθήκης μη Διάδοσης των Πυρηνικών Όπλων και τηρεί τις δεσμεύσεις του βάσει αυτής της Συνθήκης», προσθέτοντας ότι η σχέση του Ιράν με την Υπηρεσία παραμένει τεταμένη. Η ζημιά όμως είχε ήδη γίνει.
Ωστόσο, ένα ευρύ φάσμα Ιρανών αξιωματούχων τάσσεται πλέον υπέρ της αποχώρησης. Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών Μανουτσέρ Μοτακί, ο γραμματέας του Συμβουλίου Σκοπιμότητας του Καθεστώτος (Expediency Council) Μοχσέν Αρακί και πολλά μέλη του κοινοβουλίου ζητούν να τεθεί στην ημερήσια διάταξη νομοσχέδιο για την αποχώρηση από τη Συνθήκη. Ο Μοτακί, ο οποίος είναι βουλευτής, ισχυρίστηκε μάλιστα ότι και τα 290 μέλη του κοινοβουλίου θα προσυπέγραφαν την αποχώρηση από τη Συνθήκη, εφόσον συμφωνούσε ο Χαμενεΐ.
Ο μεταρρυθμιστικός ιστότοπος Rouydad24 παρατήρησε: «Το αίτημα για αποχώρηση από την NPT δεν περιορίζεται πλέον σε λίγα μέλη του κοινοβουλίου», προσθέτοντας: «Από το βήμα της προσευχής της Παρασκευής και την κρατική τηλεόραση και ραδιοφωνία μέχρι το Συμβούλιο [Σκοπιμότητας], το θεωρούν άχρηστο». Το Rouydad24 πιθανότατα θα είχε αντιταχθεί στην αποχώρηση στο παρελθόν, τώρα όμως υιοθετεί διαφορετικό τόνο. Αντ’ αυτού, προειδοποιεί κατά μιας βεβιασμένης απόφασης και συμβουλεύει ότι, «αν πρόκειται να αλλάξει το πυρηνικό δόγμα του Ιράν», η απόφαση αυτή θα πρέπει να είναι αποτέλεσμα σοβαρής στάθμισης.
Υπάρχουν ακόμη φωνές που αντιτίθενται σε αυτή την πορεία. Ο Αχμάντ Μπαχσαγές Αρντεστανί, μέλος της επιτροπής εθνικής ασφάλειας του κοινοβουλίου, προειδοποίησε ότι μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να υποδηλώσει ότι το Ιράν κινείται προς την απόκτηση πυρηνικών όπλων. Ως αποτέλεσμα, «η διεθνής κοινότητα θα μπορούσε να ελιχθεί εναντίον του Ιράν». Ο Αλί Τζαναντί, υπουργός στην κυβέρνηση Ροχανί με καλές σχέσεις με όλες τις πλευρές και γιος του ισχυρού κληρικού Αχμάντ Τζαναντί, εξέφρασε την άποψη ότι «όσοι λένε ότι το Ιράν πρέπει να αποχωρήσει από την NPT δεν γνωρίζουν σε ποιον βαθμό η δήλωση αυτή αντιβαίνει στα εθνικά συμφέροντα». Και προειδοποίησε: «Ακόμη και το να μιλά κανείς γι’ αυτό είναι λάθος, και εκ των πραγμάτων θα επιβάλει στη χώρα έναν ακόμη πόλεμο».
Το Khabar Online, που βρίσκεται κοντά στο σύστημα ασφαλείας, προειδοποιεί ότι η αποχώρηση από τη Συνθήκη θα είναι δαπανηρή για το Ιράν, προσθέτοντας ωστόσο ότι το κόστος ίσως αξίζει το όφελος. Κρίσιμο όμως είναι ότι επισημαίνει πως η πολιτική του Ιράν δεν έχει αλλάξει — αν και οι μεταβολές στην περιφερειακή πολιτική θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε αλλαγή της πολιτικής του Ιράν ως προς τα πυρηνικά όπλα.
Υπάρχουν τρεις νέες παράμετροι που πρέπει να ληφθούν υπόψη. Πρώτον, ο Χαμενεΐ δεν έχει τη σύνεση του πατέρα του· δεύτερον, το Ιράν θεωρεί τον εαυτό του εκτεθειμένο ύστερα από τους δύο πρόσφατους πολέμους, αλλά ταυτόχρονα πιστεύει ότι η αμερικανική αποτροπή είναι σήμερα ασθενέστερη, μετά την αποτυχία εξασφάλισης μιας καθοριστικής νίκης· τρίτον, κάτω από την ελίτ του καθεστώτος, η κοινή γνώμη κινείται προς την κατεύθυνση της πυρηνικής διάδοσης. Η παλαιά φρουρά που έχει σήμερα την ευθύνη, όπως ο Ρεζαΐ και ο Αραγτσί, δεν έχει ακόμη ενστερνιστεί την ιδέα, ενδέχεται όμως να χρειαστεί να το πράξει υπό την πίεση του υπόλοιπου καθεστώτος.