Όταν το Τελ Αβίβ και η πόλη της Γάζας υπέγραφαν αδελφοποίηση

Το Τελ Αβίβ και η Πόλη της Γάζας υπήρξαν κάποτε αδελφοποιημένες πόλεις, έστω και μόνο στα χαρτιά. Στις 24 Σεπτεμβρίου 1998, οι δήμαρχοί τους, ο Ρόνι Μίλο και ο Αούν αλ Σάουα, υπέγραψαν, μαζί με τον δήμαρχο της Βαρκελώνης Ζοάν Κλος, συμφωνία συνεργασίας. Οι δημοτικές ανταλλαγές και τα πολιτιστικά προγράμματα θα μετέφραζαν τις διπλωματικές υποσχέσεις του Όσλο σε καθημερινούς δεσμούς ανάμεσα στους κατοίκους. Η Βαρκελώνη θα βοηθούσε στη χρηματοδότηση της προσπάθειας.

Αν και η συμφωνία Όσλο ΙΙ του 1995 και το Πρωτόκολλο της Χεβρώνας του 1997 κρατούσαν σε κίνηση την ειρηνευτική διαδικασία, οι παλαιστινιακές επιθέσεις αυτοκτονίας βάθαιναν τις ισραηλινές αμφιβολίες ότι οι υποχωρήσεις θα έφερναν ασφάλεια. Παρά τις αντιρρήσεις, το δημοτικό συμβούλιο του Τελ Αβίβ ενέκρινε το σύμφωνο.

Η εξαγγελθείσα σύμπραξη δεν αναπτύχθηκε ποτέ. Η Δεύτερη Ιντιφάντα διέλυσε την εμπιστοσύνη. Το Ισραήλ απέσυρε τους οικισμούς και τη στρατιωτική του παρουσία από τη Γάζα το 2005· η Χαμάς κέρδισε οριακή πλειοψηφία στις παλαιστινιακές βουλευτικές εκλογές του 2006 και στη συνέχεια κατέλαβε βίαια τη Γάζα, σκοτώνοντας ή εκδιώκοντας μέλη της Φατάχ το 2007. Μια συμφωνία που είχε συλληφθεί επί Παλαιστινιακής Αρχής του Γιασέρ Αραφάτ βρέθηκε πλέον αντιμέτωπη με ένα τρομοκρατικό κίνημα αφοσιωμένο στην καταστροφή του Ισραήλ.

Ακόμη και τότε, το Τελ Αβίβ κράτησε ανοιχτή την πόρτα. Το 2008, με ισραηλινές κοινότητες υπό πυρά ρουκετών και τον στρατιώτη Γκιλάντ Σαλίτ αιχμάλωτο στη Γάζα, ο δήμαρχος Ρον Χουλντάι προέτρεψε τους δημοτικούς συμβούλους να παγώσουν το σύμφωνο αντί να το ακυρώσουν. Εκείνοι συμφώνησαν, κρατώντας ζωντανό το ενδεχόμενο συνεργασίας όταν οι συνθήκες θα βελτιώνονταν.

Η Χαμάς, αντίθετα, διεύρυνε το οπλοστάσιό της και τα στρατιωτικά της τούνελ. Οι αδιάκριτες επιθέσεις της με ρουκέτες εναντίον Ισραηλινών πολιτών ήταν παράνομες. Η τακτική της χρήσης ανθρώπινων ασπίδων έθετε σε κίνδυνο Παλαιστινίους, ενώ ταυτόχρονα εκμεταλλευόταν τις προσπάθειες του Ισραήλ να αποφύγει απώλειες αμάχων. Το 2012, ρουκέτες από τη Γάζα έφτασαν στην περιοχή του Τελ Αβίβ. Η επί χάρτου αδελφοποιημένη πόλη είχε γίνει, στην πράξη, στόχος.

Στη Βαρκελώνη, ωστόσο, η Παλαιστινιακή Κοινότητα της Καταλονίας ζητούσε ήδη από το 2009 τον τερματισμό της συνεργασίας με το Τελ Αβίβ. Τον Ιανουάριο εκείνης της χρονιάς, ο εκπρόσωπός της με έδρα τη Βαρκελώνη Σαλάχ Τζαμάλ (Salah Jamal) τόνιζε την ικανότητα της Χαμάς να συσπειρώνει τους Αραβες γύρω από τον «λόγο της αντίστασης ενάντια στα ιμπεριαλιστικά σχέδια», κατηγορώντας ταυτόχρονα το Ισραήλ ότι επιδιώκει τον «αφανισμό του παλαιστινιακού ζητήματος». Το 2014, η ιστοσελίδα της οργάνωσης αναδημοσίευσε συνέντευξη στην οποία ο Ισραηλινός ακτιβιστής Μισέλ Βαρσάφσκι (Michel Warschawski) περιέγραφε τη Χαμάς ως «πάνω απ’ όλα, ένα κίνημα αντίστασης» και δήλωνε: «Ο καταστατικός της χάρτης ποτέ δεν με ενόχλησε». Ενας φιλελεύθερος ισραηλινός δήμος βρισκόταν αντιμέτωπος με αποκλεισμό, την ώρα που η βία της Χαμάς δικαιολογούνταν.

Το 2017, το φεστιβάλ βιβλίου Literal, που επιδοτούνταν από τον δήμο της Βαρκελώνης, φιλοξένησε την αεροπειρατή Λέιλα Χάλεντ. Υπήρξε εξέχουσα μορφή του Λαϊκού Μετώπου για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης, οργάνωσης που περιλαμβάνεται στον κατάλογο τρομοκρατικών οργανώσεων της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Το πρόγραμμα του φεστιβάλ χαρακτήριζε την πρώτη της αεροπειρατεία «πλήρη επιτυχία». Ο δήμος ανέφερε ότι δεν επέλεγε τους ομιλητές. Ωστόσο, η δημόσια χρηματοδότηση συνέβαλε στο να δοθεί βήμα σε κάποια που εξακολουθούσε να υπερασπίζεται τον ένοπλο αγώνα κατά του Ισραήλ.

Τον Φεβρουάριο του 2023, η δήμαρχος της Βαρκελώνης Άντα Κολάου ανέστειλε τις σχέσεις με το Ισραήλ, συμπεριλαμβανομένου του συμφώνου με το Τελ Αβίβ. Η Κολάου επέμενε ότι αντιτίθεται στην κυβερνητική πολιτική, όμως τιμώρησε έναν δήμο του οποίου η πολιτική δύσκολα θα μπορούσε να εξισωθεί με εκείνη του πρωθυπουργού Μπέντζαμιν Νετανιάχου. Η Ομοσπονδία Εβραϊκών Κοινοτήτων της Ισπανίας καταδίκασε την απόφαση ως «εκλεπτυσμένο αντισημιτισμό». Οταν ο σοσιαλιστής διάδοχός της, Ζάουμε Κολμπονί, αποκατέστησε τις σχέσεις τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους, το κόμμα της Κολάου τον κατηγόρησε ότι υπέκυψε στο «σιωνιστικό λόμπι».

Μετά τη σφαγή Εβραίων από τη Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023, το Ισραήλ είχε το δικαίωμα και το καθήκον να υπερασπιστεί τους πολίτες του. Ωστόσο, οι ηγέτες της Βαρκελώνης αντιμετώπισαν την εκστρατεία του για την ήττα της Χαμάς ως λόγο απομόνωσης. Η Κολάου τη χαρακτήρισε γενοκτονία. Τα προσωρινά μέτρα του Διεθνούς Δικαστηρίου τον Ιανουάριο του 2024 δεν κατέληγαν σε τέτοιο συμπέρασμα· η ουσία της υπόθεσης παρέμενε ανοιχτή. Ο ισχυρισμός παρουσιάστηκε ως γεγονός, προσδίδοντας επίσημη αξιοπιστία σε αυτό που ο ιστορικός Σάιμον Σάμα αποκάλεσε «τη νέα συκοφαντία αίματος».

Τον Μάιο του 2025, το δημοτικό συμβούλιο της Βαρκελώνης κατήγγειλε το δημοτικό σύμφωνο. Το ψήφισμα των 20 σημείων υιοθετούσε τη λύση των δύο κρατών, αλλά δεν ανέφερε ούτε μία φορά τη Χαμάς. Απαιτούσε πράξεις από το Ισραήλ χωρίς να προσφέρει στους Ισραηλινούς καμία αξιόπιστη στρατηγική για την ήττα ενός τρομοκρατικού κινήματος του οποίου οι γενοκτονικοί στόχοι —η καταστροφή του Ισραήλ και η δολοφονία Εβραίων— αναγράφονται ρητά στον ιδρυτικό του χάρτη. Η Χαμάς χαιρέτισε την απόφαση, περιγράφοντας το Τελ Αβίβ ως «κατεχόμενη πόλη».

Η κυβέρνηση στη Μαδρίτη συντάχθηκε με την προσέγγιση της Βαρκελώνης: τον Σεπτέμβριο του 2025, ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ κατηγόρησε το Ισραήλ ότι «εξοντώνει έναν ανυπεράσπιστο λαό» και ανακοίνωσε περαιτέρω περιορισμούς εις βάρος του.

Εν τω μεταξύ, ο αντισημιτισμός στην Ισπανία εκτοξεύθηκε μετά τη σφαγή της 7ης Οκτωβρίου 2023. Το εθνικό παρατηρητήριο αντισημιτισμού κατέγραψε 34 περιστατικά το 2022 και 60 το 2023. Η Ομοσπονδία Εβραϊκών Κοινοτήτων της Ισπανίας κατέγραψε 221 αντισημιτικά περιστατικά το 2025, από 193 το 2024. Ο πρόεδρός της, Νταβίντ Ομπαδία, περιέγραψε εβραιόπουλα που πηγαίνουν στο σχολείο υπό αστυνομική προστασία. Κι όμως, τον Σεπτέμβριο του 2026, η υπουργός Νεολαίας και Παιδιού Σίρα Ρέγο υποστήριξε μια ελεύθερη Παλαιστίνη «από το ποτάμι ως τη θάλασσα». Η διακηρυγμένη στήριξη της Μαδρίτης στη λύση των δύο κρατών ηχεί κενή όταν μια υπουργός ασπάζεται ένα αντισημιτικό σύνθημα που αρνείται το δικαίωμα του εβραϊκού λαού στην αυτοδιάθεση.

Τα μέτρα της Βαρκελώνης δεν άντεξαν ούτε στον δικαστικό έλεγχο. Τον Οκτώβριο του 2026, το Ανώτατο Δικαστήριο της Καταλονίας επικύρωσε την ακύρωση της αναστολής των σχέσεων με το Ισραήλ το 2023 και των περιορισμών στις δημόσιες συμβάσεις, κρίνοντάς τα μεροληπτικά και εκτός των δημοτικών αρμοδιοτήτων. Ο χωριστός τερματισμός του συμφώνου με το Τελ Αβίβ το 2025 δεν ενέπιπτε στο πεδίο της απόφασης.

Το πολιτικό δύο μέτρα και δύο σταθμά ήταν σαφές: η Βαρκελώνη απαιτεί σαρωτικές αλλαγές από το δημοκρατικό Ισραήλ, αλλά καμία από τη δικτατορία της Χαμάς στη Γάζα. Κήρυττε τη συνύπαρξη, αποκλείοντας ταυτόχρονα την ισραηλινή πόλη που είχε κρατήσει ανοιχτό έναν δίαυλο συνεργασίας. Στο όνομα της ειρήνης, γκρέμισε μια γέφυρα. Η Χαμάς χειροκρότησε.