Η ειρηνευτική διαδικασία Αζερμπαϊτζάν Αρμενίας υπό νέο πρίσμα
Επιστολή αναγνώστη αντιτίθεται στην ανάλυση του Μάικλ Ρούμπιν, υπενθυμίζοντας την τρεις δεκαετίες κατοχή αζερικών εδαφών από την Αρμενία και τα τέσσερα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ
Ο Μάικλ Ρούμπιν ειδικεύεται στο Ιράν, την Τουρκία και το Κέρας της Αφρικής. Στη σταδιοδρομία του περιλαμβάνεται θητεία ως αξιωματούχου του Πενταγώνου, με εμπειρία πεδίου στο Ιράν, την Υεμένη και το Ιράκ, καθώς και επαφές με τους Ταλιμπάν πριν από την 11η Σεπτεμβρίου. Ο κ. Ρούμπιν έχει επίσης συμβάλει στη στρατιωτική εκπαίδευση, διδάσκοντας μονάδες του αμερικανικού Πολεμικού Ναυτικού και των Πεζοναυτών σχετικά με τις περιφερειακές συγκρούσεις και την τρομοκρατία. Το επιστημονικό του έργο περιλαμβάνει αρκετές σημαντικές εκδόσεις, όπως τα «Dancing with the Devil» και «Eternal Iran». Ο Ρούμπιν απέκτησε διδακτορικό και μεταπτυχιακό στην Ιστορία, καθώς και πτυχίο (B.S.) στη Βιολογία, από το Πανεπιστήμιο Γέιλ.
Το άρθρο του Μάικλ Ρούμπιν (Michael Rubin), στις 11 Οκτωβρίου 2026, με τίτλο «Will the Armenia-Azerbaijan Peace Be the Latest to Come Undone?», παρουσιάζει το Αζερμπαϊτζάν ως εμπόδιο στην ειρήνη. Ωστόσο, η Αρμενία κατείχε αζερικά εδάφη επί σχεδόν τρεις δεκαετίες, παρά τα τέσσερα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ που ζητούσαν την αποχώρησή της. Η απόρριψη από τον ίδιο της γενοκτονίας του Χοτζαλί παραγνωρίζει θηριωδίες που έχουν τεκμηριώσει διεθνείς οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, καθώς και την αναγνώρισή της από κοινοβουλευτικά σώματα πολλών χωρών και από διεθνείς οργανισμούς.
Ο Ρούμπιν ερμηνεύει τις αναφορές του προέδρου Ιλχάμ Αλίγεφ στο «Δυτικό Αζερμπαϊτζάν» ως ένδειξη ότι δεν είναι ειλικρινά προσηλωμένος στην ειρήνη. Ωστόσο, η αναφορά σε τόπους στη σημερινή Αρμενία, από τους οποίους Αζέροι εκτοπίστηκαν βίαια, δεν συνιστά εδαφική διεκδίκηση. Σε ομιλία του το 1993, ο πρώην πρόεδρος της Αρμενίας, Λεβόν Τερ Πετροσιάν, περιέγραψε την απομάκρυνση των Αζέρων ως επίλυση ενός προβλήματος 600 ετών.
Το 2022 το Αζερμπαϊτζάν πρότεινε πέντε αρχές για την εξομάλυνση, μεταξύ των οποίων η αναγνώριση της εδαφικής ακεραιότητας και η παραίτηση από εδαφικές διεκδικήσεις. Στη σύνοδο κορυφής της Ουάσιγκτον, στις 8 Αυγούστου 2025, οι δύο χώρες μονογράφησαν συμφωνία ειρήνης. Στη συνέχεια, το Αζερμπαϊτζάν ήρε τους περιορισμούς στη διαμετακόμιση φορτίων προς την Αρμενία, διευκόλυνε αποστολές σιτηρών και εξαγωγές πετρελαίου και στήριξε ανταλλαγές μεταξύ φορέων της κοινωνίας των πολιτών. Η Trump Route for International Peace and Prosperity (TRIPP) προσφέρει πρόσθετη περιφερειακή διασυνδεσιμότητα.
Αυτά τα απτά επιτεύγματα και τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης καταδεικνύουν τη δέσμευση του Αζερμπαϊτζάν σε μια βιώσιμη ειρήνη και σε μια εποικοδομητική σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Σουλτάν Ζαχίντοφ (Sultan Zahidov) Επικεφαλής Σύμβουλος, Κέντρο Ανάλυσης Διεθνών Σχέσεων και Πολυπολιτισμικότητας, Μπακού
Ευχαριστώ τον κ. Ζαχίντοφ για την απάντησή του, όμως, στην ουσία ανακυκλώνει παλαιά σημεία της αζερικής κυβέρνησης. Αγνοεί τις συνταγματικές ενέργειες του Ναγκόρνο Καραμπάχ για την κατοχύρωση της αυτονομίας του και τη στήριξη από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ της διαδικασίας της Ομάδας του Μινσκ για την αντιμετώπιση των διαφορών. Καθώς πλησίαζε μια συμφωνία υπό διαμεσολάβηση και οι διαμεσολαβητές ρύθμιζαν και τις τελευταίες λεπτομέρειες, ο πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν Αλίγεφ κατέφυγε μονομερώς στη βία — ημέρες αφότου είχε διαβεβαιώσει διπλωμάτες ότι δεν θα το έπραττε — και προχώρησε σε εθνοκάθαρση ολόκληρου του Ναγκόρνο Καραμπάχ, όπως είχε κάνει και στο Ναχιτσεβάν. Και στις δύο περιοχές, το Αζερμπαϊτζάν προχώρησε ακόμη παραπέρα και κατέστρεψε πολιτιστική κληρονομιά αιώνων και χιλιετιών.
Με φόντο αυτή την εθνοκάθαρση περισσότερων από 100.000 αυτόχθονων χριστιανών στο Ναγκόρνο Καραμπάχ, τα παράπονα του Ζαχίντοφ για μια επιλεκτικά αποσπασμένη δήλωση άνω των τριών δεκαετιών, που έγινε στο αποκορύφωμα του πολέμου, ειρωνικά ενισχύουν την υπόθεση του άρθρου μου: ότι το Αζερμπαϊτζάν δεν φαίνεται έτοιμο και υπονομεύει την ειρήνη.
Ο Ζαχίντοφ υποπίπτει και σε άλλα, πραγματικά σφάλματα. Ο πρώην πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν εξέφρασε αμφιβολίες για την αζερική αφήγηση σχετικά με το Χοτζαλί, η οποία έχει γίνει με τον καιρό όλο και πιο υπερβολική.
Ενώ ο κ. Ζαχίντοφ περιγράφει κάποια υποτιθέμενα «μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης», αγνοεί τους ομήρους που εξακολουθεί να κρατά το Αζερμπαϊτζάν, τη μη δίωξη Αζέρων στρατιωτών που καταγράφηκαν σε βίντεο να αποκεφαλίζουν Αρμένιους αιχμαλώτους, καθώς και τη στρατιωτική κατοχή από το Αζερμπαϊτζάν αρμενικού εδάφους πέραν της οριοθετημένης συνοριακής γραμμής, που, σε συνδυασμό με τον ευρύτερο αποκλεισμό και την αλυτρωτική ρητορική περί Αρμενίας ως «Δυτικού Αζερμπαϊτζάν», υποδηλώνουν ότι ο Αλίγεφ δεν είναι σήμερα πιο ειλικρινής απ’ ό,τι όταν παραβίασε την εκεχειρία, καταπάτησε προηγούμενες συμφωνίες και εξαπέλυσε τη μεγαλύτερη εθνοκάθαρση στην ευρύτερη περιοχή μετά τον πόλεμο της Βοσνίας.
Σύμφωνα με το Freedom House, το Αζερμπαϊτζάν διατηρεί ένα από τα πιο βάναυσα αστυνομικά κράτη στον κόσμο, χειρότερο από την Κίνα, το Αφγανιστάν των Ταλιμπάν, την Κούβα και τη Λευκορωσία. Ο κόσμος διδάχθηκε ένα μάθημα όταν ο Σαντάμ Χουσεΐν εισέβαλε στο Κουβέιτ το 1990: ότι η αλυτρωτική ρητορική έχει σημασία, ιδίως όταν η οικονομική ύφεση αναγκάζει τους δικτάτορες να αναζητούν αντιπερισπασμούς. Γι’ αυτό και η διεθνής κοινότητα οφείλει να λάβει στα σοβαρά τις συνεχιζόμενες απειλές του Αλίγεφ.
Michael Rubin