Η απούσα στρατηγική της Ουάσιγκτον για το Κέρας της Αφρικής αρχίζει από την Αιθιοπία

Η αμερικανική εξωτερική πολιτική εμφανίζει εδώ και καιρό μια στρατηγική ασυμμετρία: ενώ η Ουάσιγκτον αναγνωρίζει τη γεωπολιτική κεντρικότητα της Μέσης Ανατολής, η προσέγγισή της στο Κέρας της Αφρικής παραμένει αντιδραστική, διαμορφωμένη από αποσπασματική διαχείριση κρίσεων, τις επιταγές της αντιτρομοκρατίας και τις άμεσες ανάγκες της θαλάσσιας ασφάλειας.

Αυτός ο στρατηγικός κατακερματισμός έχει κόστος. Το Κέρας δεν είναι ούτε περιφερειακή προέκταση της Μέσης Ανατολής ούτε απλώς ένας θαλάσσιος διάδρομος από τον οποίο διέρχεται το παγκόσμιο εμπόριο. Συνιστά ένα γεωπολιτικό θέατρο, όπου η ασφάλεια των θαλάσσιων αρτηριών τέμνεται με την ηπειρωτική πολιτική ισχύος, τα περιφερειακά διλήμματα ασφαλείας και τις στρατηγικές φιλοδοξίες ανταγωνιστικών εξωτερικών δρώντων. Η Ουάσιγκτον θα είχε όφελος από μια στρατηγική για το Κέρας της Αφρικής, θωρακισμένη από τις διακυμάνσεις της κομματικής πολιτικής και με άξονα την Αιθιοπία, το κομβικό κράτος της περιοχής.

Το στρατηγικό σκεπτικό δύσκολα μπορεί να παραβλεφθεί. Το Μπαμπ ελ Μαντέμπ συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν και τον ευρύτερο Ινδικό Ωκεανό, καθιστώντας την περιβάλλουσα περιοχή καθοριστική για το διεθνές εμπόριο και για τα στρατηγικά συμφέροντα των Ηνωμένων Πολιτειών και των Ευρωπαίων και μεσανατολικών εταίρων τους. Ωστόσο, μια πολιτική που θα ήταν προσηλωμένη αποκλειστικά στη θαλάσσια ασφάλεια θα μπέρδευε τη γεωγραφική εκδήλωση της αστάθειας με τους βαθύτερους πολιτικούς της προσδιοριστικούς παράγοντες.

Ο παρατεταμένος πόλεμος στο Σουδάν, η επίμονη ανασφάλεια στη Σομαλία, οι εντάσεις μεταξύ Αιθιοπίας και Ερυθραίας, η αστάθεια στο Νότιο Σουδάν, η άλυτη διαμάχη Σομαλίας–Σομαλιλάνδης, η απειλή των Χούθι της Υεμένης, τα διευρυνόμενα διακρατικά δίκτυα της αλ Σαμπάμπ, η αυξανόμενη στρατιωτικοποίηση της περιοχής και ο εντεινόμενος ανταγωνισμός για επιρροή κατά μήκος της Ερυθράς Θάλασσας αποτελούν αλληλένδετες διαστάσεις μιας ολοένα και πιο σύνθετης γεωπολιτικής τάξης. Οι σωρευτικές τους συνέπειες δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν με στεγανοποιημένη διπλωματία ή με παρεμβάσεις που υπαγορεύονται από κρίσεις.

Η Ουάσιγκτον θα εξυπηρετούνταν καλύτερα από ένα περιφερειακό πλαίσιο που θα αντιμετώπιζε αυτές τις δυναμικές ως συνιστώσες ενός ενιαίου, αλληλένδετου στρατηγικού συστήματος και όχι ως διακριτές προκλήσεις ασφαλείας. Και κάθε συνεκτική αμερικανική στρατηγική για το Κέρας της Αφρικής θα έπρεπε να τοποθετήσει την Αιθιοπία στο γεωπολιτικό της επίκεντρο.

Με πληθυσμό που ξεπερνά τα 130 εκατομμύρια, σημαντικό διπλωματικό κεφάλαιο και κομβική θέση στην πολιτική, οικονομική και αμυντική αρχιτεκτονική της περιοχής, η Αιθιοπία είναι κάτι περισσότερο από ένας ενδιαφερόμενος παράγοντας ανάμεσα σε πολλούς· είναι καθοριστικός παράγοντας της περιφερειακής ισορροπίας ισχύος. Η εσωτερική της πορεία, οι σχέσεις της με τα γειτονικά κράτη και ο μεταβαλλόμενος στρατηγικός της προσανατολισμός αντηχούν σε ολόκληρο το ευρύτερο Κέρας και διαμορφώνουν τις παραμέτρους εντός των οποίων μπορεί να επιδιωχθεί η περιφερειακή σταθερότητα. Κατά συνέπεια, κάθε περιφερειακή στρατηγική που δεν λαμβάνει υπόψη την κεντρικότητα της Αιθιοπίας κινδυνεύει να αποδειχθεί ελλιπής.

Οι διμερείς σχέσεις της Αιθιοπίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες, που ξεπερνούν τα 120 χρόνια, σε συνδυασμό με μια μακρόχρονη εταιρική σχέση στον τομέα της ασφάλειας, ιδίως στην αντιτρομοκρατία, παρέχουν ένα ακόμη ουσιαστικό θεμέλιο για ένα ισχυρό στρατηγικό σύμφωνο. Η Ουάσιγκτον θα ωφελούνταν αν προχωρούσε πέρα από τη συναλλακτική εμπλοκή, προς ένα διαρκές πλαίσιο συνεργασίας με την Αντίς Αμπέμπα, θεμελιωμένο στην περιφερειακή σταθερότητα, τη θαλάσσια ασφάλεια και την ειρηνική διαχείριση του διακρατικού ανταγωνισμού.

Η αγκύρωση της αμερικανικής πολιτικής στην Αιθιοπία δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι παραχωρείται στην Αντίς Αμπέμπα δικαίωμα αρνησικυρίας στην περιοχή ή ότι η κυριαρχία των γειτονικών κρατών υποτάσσεται στις αιθιοπικές προτιμήσεις. Αντιθέτως, απαιτεί να αναγνωριστεί η ασυμμετρία της περιφερειακής επιρροής και να βαθμονομηθεί η αμερικανική διπλωματία στις γεωπολιτικές πραγματικότητες του Κέρατος.

Η θεσμική διάσταση είναι εξίσου σημαντική. Η αμερικανική πολιτική απέναντι στο Κέρας παραμένει ευάλωτη στις μεταβολές των προεδρικών προτεραιοτήτων, στην εναλλαγή ανώτερων αξιωματούχων και στην επαναλαμβανόμενη υποταγή των μακροπρόθεσμων στρατηγικών σταθμίσεων στις άμεσες κρίσεις.

Στο μεταξύ, η Κίνα, η Ρωσία, τα αραβικά κράτη του Κόλπου, η Τουρκία και άλλοι εξωτερικοί δρώντες συνεχίζουν να εμβαθύνουν την περιφερειακή τους εμπλοκή, καθοδηγούμενοι ολοένα περισσότερο από μια μακροπρόθεσμη στρατηγική που αποσκοπεί στο να διαμορφώσει τη γεωπολιτική πορεία του Κέρατος και να τους εξασφαλίσει πλεονεκτική θέση μέσα στην εξελισσόμενη περιφερειακή του τάξη. Αν και τα συμφέροντά τους δεν είναι ούτε ομοιογενή ούτε πάντοτε ασυμβίβαστα με εκείνα των Ηνωμένων Πολιτειών, η εμπλοκή τους υπογραμμίζει μια πραγματικότητα: η γεωπολιτική επιρροή δεν εξαρτάται απλώς από τη διατύπωση στρατηγικών συμφερόντων, αλλά από τη θεσμική ικανότητα να τα επιδιώκει κανείς με συνέπεια.