Τα πολιτικά παιχνίδια της Τουρκίας στη Σομαλία απειλούν να αναζωογονήσουν την Αλ Σαμπάμπ
Καθώς το Μογκαντίσου πολεμά τους πολιτικούς του αντιπάλους, η Αλ Σαμπάμπ ανακτά εδάφη στην κεντρική Σομαλία.
Ο Siyad Madey είναι δικηγόρος και αναλυτής πολιτικής με έδρα το Ναϊρόμπι, με περισσότερα από 25 χρόνια εμπειρίας στον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα στην Ανατολική Αφρική και στο Κέρας της Αφρικής. Στο παρελθόν υπηρέτησε επί περισσότερα από 15 χρόνια στην Εθνική Τράπεζα της Κένυας.
Στις 28 Σεπτεμβρίου 2026, δυνάμεις πιστές στον Αμπντιαζίζ Χασάν Μοχάμεντ Λαφταγκαρίν επιτέθηκαν σε ομοσπονδιακές θέσεις στη Μπαϊντόα, πρωτεύουσα της Νοτιοδυτικής Πολιτείας της Σομαλίας. Έξι μήνες νωρίτερα, ομοσπονδιακά στρατεύματα που εκπροσωπούσαν την κεντρική κυβέρνηση στο Μογκαντίσου τον είχαν εκδιώξει από την πόλη. Εκείνος κατέφυγε στην Κένυα, αρνήθηκε ότι παραιτήθηκε οικειοθελώς και απέρριψε τη μεταβατική διαδικασία που εγκατέστησε στη θέση του τον πρώην πρόεδρο του ομοσπονδιακού κοινοβουλίου, σεΐχη Αντέν Μοχάμεντ Νουρ Μαντόμπε. Όταν ο Λαφταγκαρίν επανέλαβε την ένοπλη αμφισβήτησή του, το Μογκαντίσου κατηγόρησε τους μαχητές του ότι δρουν από κοινού με την Αλ Σαμπάμπ, η οποία συνδέεται με την Αλ Κάιντα. Το στρατόπεδό του το αρνήθηκε και κατηγόρησε τουρκικά F-16 ότι έπληξαν τις θέσεις του. Αν και έχουν εμφανιστεί μαχητικά αεροσκάφη πάνω από τη Μπαϊντόα, η Τουρκία αρνείται ότι πραγματοποίησε τα φερόμενα πλήγματα.
Αυτό που είναι σαφές, πάντως, είναι ότι σημειώθηκαν κοντά στις 80 συμπλοκές μεταξύ ομοσπονδιακών και αντικυβερνητικών δυνάμεων στην περιοχή Μπέι της Νοτιοδυτικής Πολιτείας, καθώς και σχεδόν ισάριθμες, ξεχωριστές επιθέσεις της Αλ Σαμπάμπ. Αυτό υποδηλώνει λιγότερο ότι οι δυνάμεις της αντιπολίτευσης συνεργάζονται με την Αλ Σαμπάμπ και περισσότερο ότι το Μογκαντίσου δίνει μεγαλύτερο βάρος στην αντιπολίτευσή του, ακόμη κι όταν η Αλ Σαμπάμπ παραμένει ενεργή. Στις 13 Οκτωβρίου, η σομαλική επιτροπή καταπολέμησης της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας ενέταξε τον Λαφταγκαρίν και άλλα εννέα πρόσωπα σε κατάλογο οικονομικών κυρώσεων για εικαζόμενες διασυνδέσεις με την Αλ Σαμπάμπ, παγώνοντας τα περιουσιακά τους στοιχεία, όμως η ανακοίνωσή της δεν δημοσιοποίησε αποδεικτικά στοιχεία.
Βορειότερα, η Αλ Σαμπάμπ ανέκτησε εδάφη που η ομοσπονδιακή κυβέρνηση άλλοτε πανηγύριζε ως απελευθερωμένα: το Χιράν και τη Μέση Σαμπέλε, στην Χιρσαμπέλε, ομόσπονδη πολιτεία κατά μήκος αγροτικών και μεταφορικών αξόνων βόρεια του Μογκαντίσου. Έως τον Μάρτιο του 2026, η Αλ Σαμπάμπ έλεγχε στρατηγικές κωμοπόλεις και οικισμούς, μεταξύ των οποίων το Αντάν Γιαμπάλ, το Χαουάντλεϊ, το Ελ Μπαράφ, το Φιντόου και το Νουρ Ντούγκλε. Στο γειτονικό Χιράν, ανακατέλαβε το Μαχάς και το Μοκοκόρι. Αντάρτες που ελέγχουν τους δρόμους γύρω από αυτές τις κωμοπόλεις μπορούν να απομονώσουν φρουρές, να φορολογήσουν το εμπόριο και να εκφοβίσουν κοινότητες χωρίς να καταλάβουν κάθε έδρα επαρχίας. Από πολλές απόψεις, πρόκειται για επανάληψη της εξέγερσης των Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν. Για τους αμάχους, το κόστος είναι άμεσο: νέοι εκτοπισμοί, διαταραχή των αγορών και ο φόβος αντιποίνων επειδή συνεργάστηκαν με τις κυβερνητικές δυνάμεις.
Η υποχώρηση της κυβέρνησης συνεχίστηκε και αυτόν τον μήνα. Το 2022, μαχητές της φυλής Χαουάντλε (Xawaadle) βοήθησαν στη συγκρότηση των Μακαουισλέι. Αγρότες και βοσκοί εντάχθηκαν στον ομοσπονδιακό Εθνικό Στρατό της Σομαλίας εναντίον του τζιχαντιστικού εκβιασμού. Η συμφωνία τους ήταν απλή: βοηθήστε να ανακαταληφθεί το χωριό σας και η κυβέρνηση θα βοηθήσει να διατηρηθεί. Την πρώτη εβδομάδα του Οκτωβρίου, ωστόσο, ορισμένοι γέροντες των Χαουάντλε φέρεται να κατέληξαν σε συνεννόηση με την Αλ Σαμπάμπ, που περιορίζει τη δράση της φυλετικής πολιτοφυλακής Μακαουισλέι —ουσιαστικά του αντίστοιχου της εθνοφρουράς στην κεντρική Σομαλία— στις κοινότητές τους. Ακόμη κι αν δεν υπήρξε συναίνεση για μια τέτοια κίνηση, το γεγονός ότι παραδοσιακοί γέροντες την εξέτασαν θα έπρεπε να ανησυχήσει τους αναλυτές ασφαλείας. Στη συνέχεια, στις 9 Οκτωβρίου, ξέσπασαν μάχες γύρω από το Χες στο Χιράν. Τοπικές πηγές ανέφεραν ότι η Αλ Σαμπάμπ κατέλαβε την κωμόπολη μετά την αποχώρηση των ομοσπονδιακών στρατευμάτων, αν και δεν είναι σαφές αν κατάφερε να τη διατηρήσει.
Καθώς η αναταραχή εξαπλώνεται προς τη Μπαϊντόα, την τρίτη μεγαλύτερη πόλη της Σομαλίας, η Τουρκία ενδέχεται σύντομα να βρεθεί να παρασύρεται σε άμεσες συγκρούσεις. Η Τουρκία έχει επενδύσει σημαντικά στην ασφάλεια της Σομαλίας. Εκπαιδευτές και εξοπλισμός της στηρίζουν τον εθνικό στρατό, ενώ τρία τουρκικά F-16 πέταξαν πάνω από το Μογκαντίσου τον Απρίλιο, επιβεβαιώνοντας την ανάπτυξή τους. Η Αγκυρα έχει επίσης συμφέροντα στην υπεράκτια έρευνα πετρελαίου και σχέδια για παράκτια εγκατάσταση εκτόξευσης διαστημικών οχημάτων. Αυτές οι επενδύσεις εξηγούν το ενδιαφέρον της Τουρκίας να διασφαλίσει τη Σομαλία, δεν αποδεικνύουν όμως ότι κάθε αντίπαλος του προέδρου Χασάν Σεΐχ Μοχαμούντ είναι τζιχαντιστής.
Αν η Τουρκία χρησιμοποιήσει αεροσκάφη εναντίον της περιφερειακής αντιπολίτευσης χωρίς τεκμηριωμένη αντιτρομοκρατική αιτιολόγηση, η Αγκυρα κινδυνεύει να αποξενώσει κοινότητες των οποίων τη συνεργασία χρειάζεται η Σομαλία για να νικήσει την Αλ Σαμπάμπ. Αντί να βλέπουν στήριξη προς το κράτος, οι κοινότητες που αντιμετωπίζουν κυβερνητικές επιχειρήσεις ενδέχεται να εκλάβουν ότι ένας ξένος σύμμαχος παίρνει θέση υπέρ της μίας πλευράς, την ώρα που η εξέγερση ανακτά έδαφος.
Η Ουάσιγκτον έχει λόγους να επιμείνει σε αυτή τη διάκριση, καθώς ο ΟΗΕ αποκλιμακώνει την υλικοτεχνική υποστήριξη προς τους ειρηνευτές της Αφρικανικής Ένωσης. Ένας ακόμη πόλεμος μεταξύ ομοσπονδιακής κυβέρνησης και πολιτειών θα δυσχέραινε τον αντιτρομοκρατικό συντονισμό, ακριβώς τη στιγμή που η εξωτερική στήριξη είναι αβέβαιη και που οι καθυστερημένες εκλογές μειώνουν τη νομιμοποίηση του προέδρου. Οι Ηνωμένες Πολιτείες οφείλουν να επιδιώξουν διαβεβαιώσεις ότι τουρκικά αεροσκάφη δεν θα χρησιμοποιηθούν εναντίον Σομαλών πολιτικών αντιπάλων χωρίς ανεξάρτητα τεκμηριωμένους αντιτρομοκρατικούς λόγους. Η αμερικανική βοήθεια σε επίπεδο πληροφοριών και στρατιωτικής υποστήριξης πρέπει να παραμείνει στραμμένη στην Αλ Σαμπάμπ και όχι στους πολιτικούς αντιπάλους του Χασάν Σεΐχ Μοχαμούντ.