Ο Μοχάμεντ Φάχμι θέτει στην Οτάβα το ζήτημα της Μουσουλμανικής Αδελφότητας

Στις 19 Οκτωβρίου, στην Οτάβα, δύο άνδρες που γνώρισαν τα ισλαμιστικά κινήματα μέσα από την αιχμαλωσία τους απηύθυναν στον Καναδά ένα ερώτημα στο οποίο η κυβέρνηση δεν έχει ακόμη απαντήσει. Ο Μοχάμεντ Φάχμι (Mohamed Fahmy) πέρασε 438 ημέρες σε αιγυπτιακές φυλακές. Ο Θίο Πάντνος (Theo Padnos) έμεινε σχεδόν δύο χρόνια όμηρος του συριακού παρακλαδιού της Αλ Κάιντα. Σε πάνελ με τον Μπράιαν Λι Κρόουλι (Brian Lee Crowley), ιδρυτή του Macdonald-Laurier Institute, οι δύο ακτιβιστές εγκαινίασαν την εκστρατεία «Canada Act Now» του Ιδρύματος Φάχμι.

Κατά τη διάρκεια της συζήτησης, ο Φάχμι έθεσε το εξής ερώτημα: «Αν κυβερνήσεις σε όλη τη Μέση Ανατολή, στην Ευρώπη, σε χώρες με μουσουλμανική πλειοψηφία —και τώρα και οι Ηνωμένες Πολιτείες— έκριναν τη Μουσουλμανική Αδελφότητα και τα διάφορα παρακλάδια της αρκετά σοβαρά ώστε να δικαιολογούν χαρακτηρισμούς τρομοκρατικής ή εξτρεμιστικής οργάνωσης, γιατί ο Καναδάς δεν έχει προχωρήσει σε μια διαφανή και ολοκληρωμένη εξέταση της οργάνωσης και των δικτύων της εδώ;»

Είναι το σωστό ερώτημα. Είναι επίσης εκείνο που η Οτάβα θέλει λιγότερο απ’ όλα να ακούσει.

Ο μάρτυρας που έπλασε το Κάιρο

Ο Φάχμι απέκτησε με τον δύσκολο τρόπο το δικαίωμα να μιλά για τη Μουσουλμανική Αδελφότητα. Τον Δεκέμβριο του 2013, η αιγυπτιακή αστυνομία τον συνέλαβε μαζί με δύο συναδέλφους του του Al Jazeera English στο Κάιρο. Οι εισαγγελείς τους κατηγόρησαν ότι παρείχαν βοήθεια σε τρομοκρατική οργάνωση, δηλαδή στην Αδελφότητα, και ότι διέσπειραν ψευδείς ειδήσεις. Οργανώσεις υπεράσπισης της ελευθερίας του Τύπου σε όλο τον κόσμο καταδίκασαν τη δίκη και ο πρόεδρος Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι απένειμε χάρη στον Φάχμι τον Σεπτέμβριο του 2015.

Η Αίγυπτος τον κράτησε στην πτέρυγα τρομοκρατίας της φυλακής Scorpion, μαζί με την ηγεσία της Αδελφότητας, μεταξύ άλλων και με τον Γενικό Καθοδηγητή της, Μοχάμεντ Μπαντί. Έτρωγε μαζί τους, συζητούσε μαζί τους επί μήνες και έβλεπε νεαρούς κρατούμενους να έλκονται προς την ιδεολογία τους. Χρόνια νωρίτερα, όταν εργαζόταν στη Διεθνή Επιτροπή του Ερυθρού Σταυρού, είχε πραγματοποιήσει συνεντεύξεις χωρίς συνοδεία με κρατούμενους της Αδελφότητας και της Φάταχ αλ Ισλάμ σε λιβανέζικες φυλακές. Σημειώστε την ειρωνεία. Ένας άνθρωπος που το Κάιρο φυλάκισε ως συνεργό της Αδελφότητας βγήκε ως ένας από τους πιο καλά ενημερωμένους επικριτές του κινήματος. Τον Δεκέμβριο του 2025, κάλεσε την Οτάβα, μέσα από τις στήλες της National Post, να χαρακτηρίσει την οργάνωση τρομοκρατική οντότητα.

Ο Πάντνος, επικεφαλής έρευνας του Ιδρύματος, απήχθη κοντά στα τουρκικά σύνορα τον Οκτώβριο του 2012 και κρατήθηκε από το Τζαμπχάτ αλ Νούσρα, που τότε τελούσε υπό την ηγεσία του Αμπού Μοχάμαντ αλ Τζολάνι, ο οποίος σήμερα κυβερνά τη Συρία ως πρόεδρος Άχμεντ αλ Σαράα. Αφού απελευθερώθηκε τον Αύγουστο του 2014, ο Πάντνος συνεργάζεται έκτοτε με οικογένειες νεαρών Καναδών που έφυγαν για να ενταχθούν σε τζιχαντιστικές οργανώσεις στη Συρία. «Η ριζοσπαστικοποίηση σπανίως ξεκινά με τη βία», είπε στο δελτίο Τύπου της εκκίνησης της εκστρατείας. «Ξεκινά με ιδέες, παράπονα, απομόνωση και αναζήτηση ταυτότητας ή του ανήκειν».

Ο Καναδάς αποτελεί εξαίρεση

Άλλες κυβερνήσεις έχουν ασχοληθεί με το ζήτημα. Η Αίγυπτος χαρακτήρισε την Αδελφότητα τρομοκρατική οργάνωση το 2013· η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ακολούθησαν το 2014. Η Ιορδανία την έθεσε εκτός νόμου τον Απρίλιο του 2025, αφού οι δυνάμεις ασφαλείας συνέδεσαν τον γιο ενός ηγετικού στελέχους της Αδελφότητας με επιχείρηση εκρηκτικών. Στις 13 Ιανουαρίου 2026, η Ουάσιγκτον χαρακτήρισε το αιγυπτιακό και το ιορδανικό παρακλάδι για την υλική τους στήριξη προς τη Χαμάς και κατονόμασε το λιβανέζικο παρακλάδι ως Ξένη Τρομοκρατική Οργάνωση. Τον Μάρτιο, πρόσθεσε το σουδανικό παρακλάδι. Στις 8 Οκτωβρίου, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ψήφισε με 381 ψήφους υπέρ έναντι 167 κατά υπέρ μιας στρατηγικής της ΕΕ κατά του «εισοδισμού» της Αδελφότητας και ζήτησε από τα κράτη-μέλη να εντάξουν πρόσωπα και ομάδες συνδεόμενα με την Αδελφότητα στον τρομοκρατικό κατάλογο της Ενωσης. Η κυβερνητική επισκόπηση της Βρετανίας του 2015 κατέληξε ότι «η ιδιότητα μέλους, η σύνδεση με ή η επιρροή από τη Μουσουλμανική Αδελφότητα θα πρέπει να θεωρείται πιθανή ένδειξη εξτρεμισμού».

Ο Καναδάς δεν έχει κάνει τίποτε από αυτά. Ο δικός του κατάλογος τρομοκρατικών οντοτήτων περιγράφει τη Χαμάς ως οργάνωση που «προέκυψε από το παλαιστινιακό παρακλάδι της Μουσουλμανικής Αδελφότητας». Η Οτάβα καταγράφει το τέκνο. Ποτέ δεν εξέτασε τον γονέα.

Τι διαπίστωσαν οι ελεγκτές

Η υπόθεση του Φάχμι δεν στηρίζεται σε ξένα παραδείγματα. Τον Δεκέμβριο του 2015, η Φορολογική Υπηρεσία του Καναδά (Canada Revenue Agency) ξεκίνησε έλεγχο στη Μουσουλμανική Ένωση του Καναδά (Muslim Association of Canada, MAC), τη μεγαλύτερη μουσουλμανική φιλανθρωπική οργάνωση βάσης της χώρας. Σε διάστημα 13 μηνών, οι ελεγκτές πραγματοποίησαν 30 επιτόπιες επισκέψεις, διεξήγαγαν 27 συνεντεύξεις και εξέτασαν περίπου 1 εκατ. οικονομικές συναλλαγές σε 60 τραπεζικούς λογαριασμούς, καθώς και 415.874 μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, σύμφωνα με απόφαση του Ανώτερου Δικαστηρίου του Οντάριο του 2023. Η προκαταρκτική επιστολή της υπηρεσίας εισηγούνταν την αναστολή του φιλανθρωπικού καθεστώτος της MAC και επικαλούνταν πολιτικές διασυνδέσεις με την Αδελφότητα· δύο πρώην διευθυντές είχαν διατελέσει σύμβουλοι του Μοχάμεντ Μόρσι.

Η ανάλυση του φακέλου από το Ίδρυμα Φάχμι τον Φεβρουάριο ανέδειξε το πιο εντυπωσιακό εύρημα: μέλη παρακλαδιών της Αδελφότητας στη Μέση Ανατολή μπορούσαν να μετακινούνται στη MAC, και αντιστρόφως, σχεδόν αυτόματα. Ο Φάχμι δήλωσε στο CTV στις 21 Οκτωβρίου ότι η ρύθμιση λειτουργεί σαν «πανεπιστημιακού τύπου ανταλλαγή». Η MAC χαρακτηρίζει τον έλεγχο μεροληπτικό και υποστηρίζει ότι το φιλανθρωπικό της καθεστώς ούτε ανεστάλη ούτε ανακλήθηκε· τα δικαστήρια έκριναν την προσφυγή της πρόωρη. Ο έλεγχος απάντησε σε ένα φορολογικό ερώτημα. Το ζήτημα ασφαλείας που ανέδειξε δεν έχει τεθεί σε καμία δημόσια επανεξέταση.

Και άλλοι έχουν καταλήξει σε ανάλογα συμπεράσματα. Το πρωί της παρουσίασης, η National Post παρουσίασε μελέτη σχεδόν 200 σελίδων του Institute for the Study of Global Antisemitism and Policy, η οποία ιχνηλατεί επιρροή συνδεόμενη με την Αδελφότητα σε καναδικές φιλανθρωπικές οργανώσεις, πανεπιστημιουπόλεις και εκλογές. Ο Τζο Άνταμ Τζορτζ (Joe Adam George) του Φόρουμ της Μέσης Ανατολής (Middle East Forum, MEF) έχει προειδοποιήσει ότι η Ουάσιγκτον βλέπει το πρόβλημα της Αδελφότητας στον Καναδά ως απειλή για την ασφάλεια της Βόρειας Αμερικής.

Τι πρέπει να κάνει η Οτάβα

Ο Φάχμι είναι σαφής ως προς το τι δεν ζητά. «Δεν πρόκειται για στοχοποίηση μουσουλμάνων ούτε για περιορισμό της νόμιμης θρησκευτικής ή πολιτικής έκφρασης», είπε στο δελτίο Τύπου της εκκίνησης. «Πρόκειται για την εφαρμογή του ίδιου ελέγχου στα ισλαμιστικά κινήματα που εφαρμόζουμε σε κάθε οργάνωση της οποίας η ιδεολογία, η χρηματοδότηση ή τα δίκτυα ενδέχεται να συνιστούν απειλή για τους Καναδούς». Έναν Αιγύπτιο-Καναδό μουσουλμάνο δημοσιογράφο που διατυπώνει αυτό το επιχείρημα δύσκολα μπορεί κανείς να τον απορρίψει ως φανατικό, και ακριβώς γι’ αυτό η εκστρατεία του έχει σημασία. Τρία πράγματα προκύπτουν.

Πρώτον, η Οτάβα οφείλει να αναθέσει την επανεξέταση που ζητά ο Φάχμι: δημόσια, ολοκληρωμένη και κατά το βρετανικό πρότυπο. Μόλις υπάρξει, είπε στο CTV, οι ερευνητές θα μπορούν να «παρακολουθήσουν τις μεταφορές χρημάτων» και «τα μέλη που πηγαινοέρχονται αεροπορικώς».

Δεύτερον, η Οτάβα οφείλει να εξετάσει κάθε παρακλάδι της Αδελφότητας που έχει χαρακτηρίσει η Ουάσιγκτον με βάση το κριτήριο καταχώρισης του άρθρου 83.05 του Ποινικού Κώδικα. Ο Καναδάς έχει ήδη καταχωρίσει τη Χαμάς. Τα παρακλάδια που η Ουάσιγκτον χαρακτήρισε για τη στήριξή τους στη Χαμάς αξίζουν την ίδια εξέταση.

Τρίτον, η Οτάβα οφείλει να χρηματοδοτήσει το έργο πρόληψης που μελέτησε ο Φάχμι στη Βρετανία: έγκαιρη παρέμβαση, εξατομικευμένη καθοδήγηση και τη θρησκευτική παιδεία που επιτρέπει σε έναν σύμβουλο να απαντήσει σε έναν στρατολόγο που διαστρεβλώνει τα ιερά κείμενα.

Ο Φάχμι δήλωσε στο CTV ότι ο μεγαλύτερος φόβος του είναι να «κανονικοποιηθούν» οι ιδέες της Αδελφότητας στον Καναδά και ένα κίνημα που έχει τεθεί εκτός νόμου σε μεγάλο μέρος του αραβικού κόσμου να καταλήξει να βλέπει τη χώρα ως «ασφαλές καταφύγιο».

Πλήρωσε 438 ημέρες για το δικαίωμα να διατυπώσει το επιχείρημά του.

Ο Καναδάς οφείλει να του απαντήσει.