Το παρελθόν του Μαδούρο, μέλλον του Ερντογάν;

Λίγο μετά τις 2 τα ξημερώματα, ώρα Καράκας, στις 3 Ιανουαρίου 2026, αμερικανικές ειδικές δυνάμεις εισέβαλαν στο συγκρότημα κατοικίας του προέδρου της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο, τον συνέλαβαν αστραπιαία και τον μετέφεραν με ελικόπτερο, πλοίο και αεροπλάνο στη Νέα Υόρκη, όπου ο αυτοαποκαλούμενος επαναστάτης αντιμετωπίζει πλέον κατηγορίες ενώπιον του Ομοσπονδιακού Περιφερειακού Δικαστηρίου για το Νότιο Διαμέρισμα της Νέας Υόρκης για ναρκοτρομοκρατία, διακίνηση ναρκωτικών και παραβάσεις της νομοθεσίας περί όπλων.

Αν και πολλοί Αμερικανοί πολιτικοί άσκησαν κριτική τόσο στη νομιμότητα των ενεργειών του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ όσο και στα κίνητρά του, κανείς δεν έχυσε δάκρυα για τον Μαδούρο, έναν βάναυσο δικτάτορα του οποίου τα χρόνια στην εξουσία, πρώτα ως αντιπροέδρου και, μετά τον θάνατο του Ούγκο Τσάβες, ως προέδρου, εξαθλίωσαν τη χώρα. Ούτε αμφιβάλλουν πολλοί Αμερικανοί αξιωματούχοι, από οποιοδήποτε κόμμα, για τις διασυνδέσεις του Μαδούρο με το Σώμα Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) ή με τρομοκρατικές οργανώσεις που έχουν χαρακτηριστεί ως τέτοιες από τις ΗΠΑ, όπως η Χεζμπολάχ και η Χαμάς.

Υπάρχει προηγούμενο για τη σύλληψη του Μαδούρο. Τον Δεκέμβριο του 1989, ο πρόεδρος Τζορτζ Μπους ο πρεσβύτερος εξαπέλυσε την Επιχείρηση «Δίκαιη Υπόθεση» (Just Cause) για να συλλάβει τον δικτάτορα του Παναμά Μανουέλ Νοριέγκα. Η στρατιωτική επιχείρηση ολοκληρώθηκε λίγο πάνω από έναν μήνα αργότερα, όταν αμερικανικές δυνάμεις συνέλαβαν και απέλασαν τον Νοριέγκα. Δικαστήριο του Μαϊάμι του απήγγειλε δέκα κατηγορίες σχετικές με διακίνηση ναρκωτικών, οργανωμένο έγκλημα και ξέπλυμα χρήματος. Αρχικά καταδικάστηκε σε σαράντα χρόνια φυλάκισης, ποινή που δικαστής μείωσε στα τριάντα. Λόγω καλής διαγωγής, ο Νοριέγκα εξέτισε μόλις δεκαεπτά χρόνια, στο τέλος των οποίων αντιμετώπισε δίκη στη Γαλλία και φυλάκιση στον Παναμά για άλλες κατηγορίες, όπου και πέθανε τελικά το 2017.

Ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν θα έπρεπε να ανησυχεί σοβαρά. Όπως ο Τσάβες και, μέσω αυτού, ο Μαδούρο, ο Ερντογάν μετέτρεψε μια αρχική εκλογική νίκη σε σιδερένιο έλεγχο της εξουσίας. Εδώ και δύο δεκαετίες δεν έχει κερδίσει καμία εκλογική αναμέτρηση με νόμιμο τρόπο: είτε χειραγωγεί τα αποτελέσματα είτε φυλακίζει υποψηφίους της αντιπολίτευσης. Οι Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα κατατάσσουν την Τουρκία και τη Βενεζουέλα δίπλα δίπλα ως προς τις καταχρήσεις σε βάρος του Τύπου. Τόσο ο Ερντογάν όσο και ο Μαδούρο έχουν αγκαλιάσει, αν όχι υποστηρίξει, επαναστατικές και τρομοκρατικές ομάδες, μεταξύ των οποίων η Χαμάς και η Χεζμπολάχ. Μέλη της οικογένειας Ερντογάν επωφελήθηκαν από το πετρέλαιο και το εμπόριο με το Ισλαμικό Κράτος (ISIS).

Ο Ερντογάν μπορεί να αδιαφορεί, πιστεύοντας ότι μπορεί κυριολεκτικά να τη βγάλει καθαρή ακόμη και με φόνο χάρη στους στενούς προσωπικούς του δεσμούς με τον Τραμπ. Θα έκανε λάθος. Οι στενές σχέσεις του με τον Λευκό Οίκο είναι πιθανό να σπάσουν όταν ο Τραμπ αποχωρήσει από το αξίωμα. Πράγματι, ο Ερντογάν θα έπρεπε να αναλογιστεί άλλους ηγέτες που κάποτε στοιχημάτισαν σε στενές σχέσεις με την Ουάσιγκτον. Οι πολιτικές τύχες τόσο του Νοριέγκα όσο και του Μαδούρο άλλαξαν μαζί με τις αμερικανικές πολιτικές ισορροπίες. Ο πρόεδρος Ρόναλντ Ρίγκαν και η Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών αρχικά αντιμετώπισαν θετικά τον Νοριέγκα ως πιθανό σύμμαχο απέναντι σε κομμουνιστικές εξεγέρσεις, προτού ο Τζορτζ Μπους ο πρεσβύτερος, πρώην διευθυντής της Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών, κρίνει ότι το τίμημα της ανοχής στις δραστηριότητες και τη συμπεριφορά του Νοριέγκα ήταν υπερβολικά βαρύ. Αντιστοίχως, η κυβέρνηση Ομπάμα είχε κάποτε υιοθετήσει την αφήγηση Τσάβες/Μαδούρο, με τον Τζον Κέρι, ως υποψήφιο των Δημοκρατικών για την προεδρία το 2004, να δηλώνει ότι θα στήριζε δημοκρατικά εκλεγμένους ηγέτες όπως ο Τσάβες, ακόμη κι αν ήταν «ατελείς».

Ούτε περιορίζονται τέτοιες μεταστροφές στη Λατινική Αμερική. Λιγότερο από μια δεκαετία αφότου ο Ρίγκαν παρουσίαζε τον Ιρακινό πρόεδρο Σαντάμ Χουσεΐν ως δύναμη μετριοπάθειας στη Μέση Ανατολή, ο πρεσβύτερος Μπους βρισκόταν σε πόλεμο μαζί του. Ενας προοδευτικός διάδοχος του Τραμπ ενδέχεται να αντιμετωπίσει τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπέντζαμιν Νετανιάχου ως παρία και όχι ως εταίρο.

Αυτό όμως που θα μπορούσε να αντιμετωπίσει ο Ερντογάν δεν είναι μόνο μια πτώση της τύχης του, αλλά και η μεταχείριση που επιφυλάχθηκε στον Μαδούρο. Η σύζυγος του Μαδούρο φέρεται να ξέπλενε χρήματα από ναρκωτικά στην Τουρκία, κάτι που η επικείμενη δίκη του Μαδούρο ενδέχεται να αποκαλύψει. Ο Ερντογάν επέβλεψε ένα σχέδιο καταστρατήγησης των κυρώσεων με ανταλλαγή χρυσού έναντι πετρελαίου με το Ιράν, αξίας πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων. Η στήριξή του σε τρομοκρατικές οργανώσεις, από τη Χαμάς και τη Χεζμπολάχ έως ομάδες εναντίον της Ινδίας στο Κασμίρ, είναι κοινό μυστικό. Το 2015, η τουρκική εφημερίδα Cumhuriyet δημοσίευσε φωτογραφίες και βίντεο που έδειχναν την τουρκική υπηρεσία πληροφοριών, της οποίας ο τότε διευθυντής είναι σήμερα υπουργός Εξωτερικών, να εφοδιάζει με οπλισμό ομάδες συνδεδεμένες με την Αλ Κάιντα. Αντί να πατάξει τους Τούρκους προμηθευτές της Αλ Κάιντα, ο Ερντογάν διέταξε το υπουργείο Δικαιοσύνης του να απαγγείλει κατηγορίες στην εφημερίδα. Φήμες και στοιχεία σχετικά με την εικαζόμενη εμπλοκή του Ερντογάν στη διακίνηση ναρκωτικών κυκλοφορούν ευρέως.

Η αλαζονεία του Ερντογάν απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες έχει κάψει γέφυρες. Η Τουρκία μόλις έχασε μια πολυετή δικαστική υπόθεση για την επίθεση των σωματοφυλάκων του Ερντογάν σε ειρηνικούς διαδηλωτές στην πλατεία Sheridan Circle της Ουάσιγκτον. Η τουρκική πρεσβεία έχει προ πολλού πάψει να εκπροσωπεί τα τουρκικά συμφέροντα και, αντί γι’ αυτό, λειτουργεί ως πολιτικό γραφείο του κόμματος του Ερντογάν. Μέλη του Κογκρέσου, σε όλο το φάσμα της αμερικανικής πολιτικής, απεχθάνονται τον Ερντογάν.

Ο Ερντογάν επί μακρόν διέπρεψε στο να κερδίζει την εύνοια Αμερικανών προέδρων, αλλά το σερί της τύχης του μπορεί να τελειώσει σύντομα. Το ερώτημα που θα έπρεπε να θέσει είναι αν είναι διανοητό ένας μελλοντικός Αμερικανός πρόεδρος να διατάξει επιχείρηση τύπου Μαδούρο εναντίον του. Οπως η Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών εισήγαγε πυρήνες στο Καράκας για να εντοπίζει τη θέση του Μαδούρο, είναι πιθανό να έχει πράξει το ίδιο και στην Τουρκία. Οι μετακινήσεις του Ερντογάν μπορεί να παραμένουν μυστικές για τους Τούρκους, αλλά όχι για τους Αμερικανούς.

Το μέγεθος των ανακτόρων του Ερντογάν και η σχετική απομόνωσή τους καθιστούν μια επιχείρηση αρπαγής σχετικά εύκολη. Μολονότι ο Ερντογάν εκκαθάρισε τον στρατό ώστε να περιβάλλεται από πιστούς του, αυτό έγινε εις βάρος της ίδιας της επιχειρησιακής επάρκειας του τουρκικού στρατού. Αλλο να βομβαρδίζεις άοπλους Κούρδους αγρότες και άλλο να βρίσκεσαι αντιμέτωπος με τις ειδικές δυνάμεις των ΗΠΑ.

Η Τουρκία ίσως επικαλεστεί το ΝΑΤΟ, αλλά αυτό θα πέσει στο κενό αν διαπιστωθεί ότι η πιθανή νοθεία του Ερντογάν στις επερχόμενες εκλογές του 2028 τον αποστερεί από την ιδιότητα του νόμιμου ηγέτη της Τουρκίας. Το ΝΑΤΟ θα έπρεπε επίσης να εκδώσει απόφαση βάσει του Άρθρου 5, κάτι που δεν θα έκανε ποτέ εναντίον των Ηνωμένων Πολιτειών, ακόμη κι αν ο Ερντογάν διέθετε φίλους ανάμεσα στους Ευρωπαίους ηγέτες, οι οποίοι ενδεχομένως τον φοβούνται αλλά δεν τον συμπαθούν. Ο Ερντογάν θα δυσκολευόταν επίσης να κερδίσει ιδιαίτερη συμπάθεια αν αμερικανικό δικαστήριο απήγγελλε κατηγορίες εναντίον του πριν τον μεταφέρουν αμερικανικές ειδικές δυνάμεις, δεδομένου του πώς ο ίδιος και ο υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν σχεδίασαν μια παγκόσμια εκστρατεία απαγωγών και παραδόσεων, ώστε πολιτικοί και θρησκευτικοί αντιφρονούντες να επιστραφούν στην Τουρκία και να αντιμετωπίσουν βασανιστήρια και φυλάκιση.

Σήμερα μπορεί να φαίνεται εξωπραγματικό να σκεφτεί κανείς μια μελλοντική επιχείρηση για τη μεταφορά του Ερντογάν στο Νότιο Διαμέρισμα της Νέας Υόρκης, αλλά ο Ερντογάν ίσως κάνει το τελευταίο του στοίχημα αν πιστέψει ότι είναι απρόσβλητος από την τύχη του Μαδούρο. Μπορεί να διαπιστώσει ότι, τη στιγμή που τα χέρια του θα δεθούν πισθάγκωνα με πλαστικές δεματικές και θα του φορέσουν γυαλιά και ωτοασπίδες αισθητηριακής αποστέρησης, όλοι οι φίλοι των οποίων τη λατρεία κάποτε απολάμβανε θα έχουν εξαφανιστεί.