Μετά το σύμφωνο της Μέκκας, η Ουάσιγκτον οφείλει να προσέξει τη συμφωνία Μπαντρ

Τέσσερα κράτη με μουσουλμανική πλειονότητα υπέγραψαν μνημόνιο αμυντικής συνεργασίας στη Ντόχα στις 21 Οκτωβρίου 2026. Το Πακιστάν, η Τουρκία, το Κατάρ και η Ινδονησία το αποκαλούν συμφωνία Μπαντρ. Προς το παρόν πρόκειται για μνημόνιο κατανόησης και όχι για συμμαχία. Η πρόθεση, ωστόσο, είναι σαφής: βαθύτερη σουνιτική συνεργασία. Σε τελική ανάλυση, η συμφωνία Μπαντρ ενδέχεται να συμβάλει σε μια ευρύτερη σουνιτική αρχιτεκτονική ασφαλείας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα πρέπει να βρίσκονται σε εγρήγορση.

Το τουρκικό υπουργείο Άμυνας αναφέρει ότι το μνημόνιο καλύπτει τη στρατιωτική παραγωγή, την έρευνα και ανάπτυξη, την τεχνική εκπαίδευση και τις κοινές ασκήσεις. Η Τουρκία παρέχει τεχνολογία. Το Πακιστάν και η Ινδονησία παρέχουν εργοστάσια και εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό. Το Κατάρ παρέχει κεφάλαια.

Το κείμενο υπέγραψαν ο Πακιστανός υπουργός Άμυνας Χουάτζα Μοχάμαντ Ασίφ, ο Τούρκος υπουργός Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ, ο αναπληρωτής πρωθυπουργός του Κατάρ σεΐχης Σαούντ μπιν Αμπντουλραχμάν Αλ Θάνι και ο Ινδονήσιος αναπληρωτής υπουργός Άμυνας Γιουσούφ Τζαουχάρι. Άλλα κράτη ενδέχεται να προσχωρήσουν βάσει κριτηρίων που θα καθορίσουν οι τέσσερις.

Η ονομασία έχει θρησκευτική απήχηση. «Μπαντρ» ήταν το όνομα μιας καθοριστικής μάχης το 624 μ.Χ., η οποία σηματοδότησε μια μείζονα μεταστροφή για την πρώιμη μουσουλμανική κοινότητα, καθώς αναδείχθηκε σε σημαντική στρατιωτική δύναμη στην Αραβική Χερσόνησο. Το μνημόνιο έπεται επίσης της συμφωνίας της Μέκκας, η οποία συνδέει το Πακιστάν, τη Σαουδική Αραβία και την Τουρκία. Το Πακιστάν και η Τουρκία συμμετέχουν επίσης μαζί με τη Σαουδική Αραβία και την Αίγυπτο στην ομάδα των Περιφερειακών Τεσσάρων (R4), που προέκυψε τον Μάρτιο του 2026. Ο στόχος είναι να οικοδομηθούν, βήμα προς βήμα, συνεργασία και αλληλεξάρτηση, με τελικό σκοπό ένα συνολικό σουνιτικό μουσουλμανικό μπλοκ ασφαλείας.

Κινέζοι μελετητές ερμηνεύουν τη συμφωνία Μπαντρ ως απόπειρα μείωσης της αμερικανικής επιρροής στην περιοχή. Το China Global South Project ανέφερε ότι ο Ντινγκ Λονγκ, καθηγητής στο Ινστιτούτο Μεσανατολικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Διεθνών Σπουδών της Σαγκάης, δήλωσε στην Jiefang Daily, εφημερίδα της Σαγκάης προσκείμενη στο Κομμουνιστικό Κόμμα Κίνας, ότι η εμφάνιση των συμφωνιών της Μέκκας και του Μπαντρ αντανακλά την «παρακμή της αμερικανικής ηγεμονίας». Ο Ντινγκ πρόσθεσε ότι οι χώρες της περιοχής «δεν ποντάρουν πλέον όλα τα χαρτιά της ασφάλειάς τους στις Ηνωμένες Πολιτείες», καθώς επιδιώκουν αντ’ αυτού να διαφοροποιήσουν τις εταιρικές τους σχέσεις και να κατανείμουν τον κίνδυνο.

Παράλληλα, ο Ντινγκ προειδοποιεί ότι ο πολλαπλασιασμός αυτών των ρυθμίσεων ασφαλείας θα μπορούσε να κατακερματίσει το περιφερειακό τοπίο ασφάλειας και επισημαίνει την πιθανή πρόκληση για τις κινεζικές εξαγωγές όπλων προς το Πακιστάν. Το ίδιο ισχύει και για τη Δύση. Το Πακιστάν, η Τουρκία, το Κατάρ και η Ινδονησία θέλουν επίσης να μειώσουν την εξάρτησή τους από δυτικά όπλα που συνοδεύονται από όρους. Οι άδειες εξαγωγής, οι απειλές κυρώσεων και οι δεσμοί εκπαίδευσης χάνουν τη βαρύτητά τους όταν ένας εταίρος μπορεί να αγοράσει ή να κατασκευάσει αλλού. Η Ουάσιγκτον θα πρέπει να παρακολουθεί τη συμφωνία Μπαντρ και να διευκρινίσει πώς εφαρμόζεται ο νόμος για την Αντιμετώπιση των Αντιπάλων της Αμερικής μέσω Κυρώσεων (CAATSA).

Ο βιομηχανικός πυλώνας της συμφωνίας Μπαντρ δημιουργεί επίσης πρόβλημα ασφαλείας. Τα τέσσερα μέλη αγοράζουν όπλα από πολλούς προμηθευτές. Η Τουρκία χρησιμοποιεί αμερικανικά συστήματα και επικεντρώνεται σε μεγάλο βαθμό στην εγχώρια παραγωγή με προδιαγραφές ΝΑΤΟ. Το Πακιστάν είναι βασικός χρήστης εξοπλισμού αμερικανικής προέλευσης. Το Κατάρ διαθέτει ποικιλόμορφο στόλο δυτικού εξοπλισμού υψηλών προδιαγραφών. Η Ινδονησία χρησιμοποιεί σημαντικό όγκο δυτικού στρατιωτικού εξοπλισμού. Η κοινή παραγωγή και η τεχνική εκπαίδευση θα έφερναν αυτά τα συστήματα στα ίδια συνεργεία. Οι μηχανικοί μπορούν να μελετήσουν ο ένας τον εξοπλισμό του άλλου. Η αντίστροφη μηχανική γίνεται ευκολότερη. Το ίδιο και η μη εξουσιοδοτημένη μεταφορά. Ένα εξάρτημα που έχει αδειοδοτηθεί σε ένα μέλος θα μπορούσε να φτάσει σε άλλο μέλος ή σε τρίτο μέρος, χωρίς τη συγκατάθεση του αρχικού προμηθευτή.

Η Ουάσιγκτον και οι σύμμαχοί της θα πρέπει, συνεπώς, να παρακολουθούν στενά τη ροή αμυντικής τεχνολογίας στο πλαίσιο του Μπαντρ. Θα πρέπει να πιέσουν την Τουρκία, μέλος του ΝΑΤΟ, να προστατεύσει τη συμμαχική τεχνολογία σε κάθε κοινό έργο. Θα πρέπει ιδίως να επανεξετάσουν τους όρους τελικής χρήσης που συνοδεύουν τα συστήματα αμερικανικής προέλευσης στο οπλοστάσιο του Πακιστάν, ιδίως δεδομένων των στενών στρατιωτικών δεσμών του Πακιστάν με την Κίνα.

Η συμφωνία Μπαντρ εγείρει επίσης το ερώτημα ποιος άλλος μπορεί να ωφεληθεί. Το Πακιστάν, η Τουρκία και το Κατάρ έχουν το καθένα δεσμούς με ισλαμιστικές ομάδες. Το Πακιστάν παρέχει καταφύγιο σε ισλαμιστικές ένοπλες φατρίες. Η Τουρκία και το Κατάρ στηρίζουν αμφότερες τη Μουσουλμανική Αδελφότητα και φιλοξενούν στελέχη της Χαμάς.

Προς το παρόν, η συμφωνία Μπαντρ δεν συνοδεύεται από ανακοινωμένα έργα, προϋπολογισμούς ή χρονοδιαγράμματα παραγωγής. Η συμφωνία της Μέκκας εμφανίζει ήδη σημάδια καταπόνησης. Η Τουρκία δεν έχει ακόμη παράσχει καμία επιθετική στρατιωτική στήριξη στη Σαουδική Αραβία εναντίον των Χούθι στην Υεμένη, ενώ η συνεισφορά του Πακιστάν αφορά περισσότερο την άμυνα της επικράτειας. Αν αυτή η υπόσχεση δεν έχει ακόμη αποδώσει, η βιομηχανική υπόσχεση της συμφωνίας Μπαντρ θα χρειαστεί χρόνια για να αποδειχθεί. Η κοινή παραγωγή απαιτεί πρότυπα, εμπιστοσύνη και χρόνο.

Η Ουάσιγκτον θα πρέπει να δράσει τώρα, προτού παγιωθεί η αρχιτεκτονική. Η συμφωνία Μπαντρ είναι ανοιχτή σε διεύρυνση πέραν των τεσσάρων ιδρυτικών μελών της. Αν η στρατιωτική συνεργασία εμβαθύνει και τα μέλη αρχίσουν να συντονίζουν τα στρατηγικά τους συμφέροντα, θα μπορούσε να αμφισβητήσει τη δυτική επιρροή, να αποδυναμώσει τη διαπραγματευτική ισχύ των ΗΠΑ ως προς τις μεταφορές όπλων και τις κυρώσεις και να δημιουργήσει νέους διαύλους ώστε ευαίσθητη στρατιωτική τεχνολογία να φτάσει σε δρώντες εχθρικούς προς τα δυτικά συμφέροντα.