Πώς η Χαμάς εκπαίδευσε τα παιδιά της Γάζας και τα στρατολογεί ξανά
Λίγους μόνο μήνες πριν από τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου, η Χαμάς ισχυριζόταν ότι 100.000 νέοι είχαν περάσει από τις θερινές κατασκηνώσεις της.
Ο Γιαν Καπούσνακ είναι πολιτικός επιστήμονας και ανεξάρτητος αρθρογράφος με έδρα το Τελ Αβίβ και καλύπτει τη Μέση Ανατολή, το Ισραήλ και τη γεωπολιτική. Κείμενά του έχουν δημοσιευτεί, μεταξύ άλλων, στις Neue Zürcher Zeitung, Frankfurter Allgemeine Zeitung, Die Presse και The Jerusalem Post.

Τον Απρίλιο του 2013, μαθητές σε λύκειο της Πόλης της Γάζας οργάνωσαν μια ασυνήθιστη διαδήλωση. Φορώντας στολές και κρατώντας όπλα, αναπαρέστησαν επίθεση σε ισραηλινό στρατιωτικό φυλάκιο και την απαγωγή ενός στρατιώτη. Στα πλάνα φαίνονταν έφηβοι να σέρνουν έναν άνδρα που υποδυόταν ισραηλινό στρατιώτη σε όχημα που περίμενε. Ηταν συμμετέχοντες στο Αλ Φουτούβα, ένα παραστρατιωτικό σχολικό πρόγραμμα που εισήγαγε η Χαμάς τον Σεπτέμβριο του 2012. Μια δεκαετία αργότερα, ορισμένες από τις τακτικές που είχαν κάνει πρόβα θα θύμιζαν εκείνες που χρησιμοποιήθηκαν στις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου 2023.
Η Χαμάς έδωσε στο πρόγραμμά της το όνομα Αλ Φουτούβα, από οργάνωση νεολαίας που ιδρύθηκε στη Βρετανική Εντολή της Παλαιστίνης το 1936, υπό την ηγεσία του Τζαμάλ αλ Χουσεΐνι (Jamal al-Husseini), συγγενή του μουφτή της Ιερουσαλήμ, Αμίν αλ Χουσεΐνι. Σύμφωνα με τον ιστορικό Μπένι Μόρις (Benny Morris), οι οργανωτές της αντλούσαν έμπνευση από τη Χιτλερική Νεολαία και τα μέλη της ήταν αρχικά γνωστά ως «ναζιστικοί πρόσκοποι».
Στο πλαίσιο του προγράμματος Αλ Φουτούβα, η στρατιωτική εκπαίδευση εντάχθηκε στο κανονικό σχολικό πρόγραμμα για τα αγόρια, κυρίως ηλικίας 15–17 ετών. Οι μαθητές μάθαιναν να χειρίζονται τυφέκια Καλάσνικοφ, εξασκούνταν σε στρατιωτικούς ελιγμούς και συμμετείχαν σε εντατικές κατασκηνώσεις εκπαίδευσης. Εως τον Απρίλιο του 2013, περίπου 37.000 αγόρια είχαν συμμετάσχει στο πρόγραμμα, ενώ γύρω στα 5.000 είχαν παρακολουθήσει και εξειδικευμένες κατασκηνώσεις. Ορισμένοι μαθητές συνόδευαν μάλιστα ένοπλα μέλη της Χαμάς σε νυχτερινές περιπολίες ασφαλείας.
Το 2015, η στρατιωτική πτέρυγα της Χαμάς άρχισε να οργανώνει δικές της κατασκηνώσεις εκπαίδευσης. Το καλοκαίρι του 2023, λίγους μόλις μήνες πριν από τις επιθέσεις στο Ισραήλ, η Χαμάς ισχυρίστηκε ότι περίπου 100.000 παιδιά και έφηβοι συμμετείχαν στις θερινές κατασκηνώσεις της. Εσωτερικό έγγραφο της Χαμάς, του Ιουλίου 2023, το οποίο παρουσίασε ο Ισραηλινός πρόεδρος Ισαάκ Χέρτσογκ τον Ιανουάριο του 2024, ανέφερε μεταξύ των στόχων των κατασκηνώσεων την προώθηση της τζιχάντ, της αυτοθυσίας, της ένοπλης αντίστασης και της στρατιωτικοποίησης της παλαιστινιακής κοινωνίας.
Τρία χρόνια μετά το πογκρόμ της 7ης Οκτωβρίου 2023, η Χαμάς έχει χάσει μεγάλο μέρος της ηγεσίας της, χιλιάδες μαχητές και σημαντικές στρατιωτικές υποδομές. Παρ’ όλα αυτά, διατηρεί επιρροή σε κατοικημένες περιοχές της Γάζας και επιχειρεί να ανασυγκροτήσει τις δυνάμεις της.
Τον Ιανουάριο του 2026, ένας Παλαιστίνιος πατέρας περιέγραψε πώς στελέχη της Χαμάς φέρεται να πρόσφεραν στον 16χρονο γιο του χρήματα και εκπαίδευση στα όπλα για να ενταχθεί στην οργάνωση. Η μαρτυρία του δεν ήταν μεμονωμένος ισχυρισμός, αλλά παρέπεμπε σε ένα ευρύτερο μοτίβο στρατολόγησης ανηλίκων. Τον Οκτώβριο του 2026, εκθέσεις των ισραηλινών υπηρεσιών ασφαλείας ανέφεραν ότι η Χαμάς στρατολογούσε αγόρια ηλικίας 15–17 ετών για ταχύρρυθμη στρατιωτική εκπαίδευση διάρκειας περίπου μίας εβδομάδας, με έμφαση κυρίως στον ελαφρύ οπλισμό.
Η στρατιωτικοποίηση των παλαιστινιακών παιδιών δύσκολα θα μπορούσε να χαρακτηριστεί μυστικό. Η Χαμάς διαφήμιζε δημόσια τις κατασκηνώσεις εκπαίδευσής της, δημοσίευε φωτογραφίες ένοπλων παιδιών και οργάνωνε τελετές όπου επιδεικνύονταν οι στρατιωτικές τους δεξιότητες. Ωστόσο, το Ταμείο των Ηνωμένων Εθνών για τα Παιδιά (UNICEF) ουδέποτε ανέδειξε το ζήτημα, ώστε να ασκηθεί διπλωματική πίεση.
Στη δική της έκθεση του 2020, η UNICEF κατέγραψε δύο ανεξάρτητα επαληθευμένες περιπτώσεις 17χρονων που στρατολογήθηκαν στη στρατιωτική πτέρυγα της Χαμάς. Ο ένας πέθανε τον Μάιο του 2020, ενώ υπηρετούσε σε στρατιωτική θέση της Χαμάς. Μεταγενέστερο δελτίο αναγνώριζε ότι η Χαμάς, η Παλαιστινιακή Ισλαμική Τζιχάντ και άλλες ένοπλες ομάδες λειτουργούσαν στρατιωτικές κατασκηνώσεις, τις οποίες παρακολουθούσαν ακόμη και παιδιά κάτω των 14 ετών. Η UNICEF δήλωσε ότι είχε έρθει σε επαφή με τους διοργανωτές και τους είχε καλέσει να προστατεύσουν τα παιδιά. Παρ’ όλα αυτά, η εκπαίδευση συνεχίστηκε, χωρίς δημοσίως τεκμηριωμένες ενδείξεις ότι οι παρεμβάσεις αυτές οδήγησαν στον τερματισμό των προγραμμάτων.
Η UNICEF αφιερώνει λιγότερη προσοχή στη στρατολόγηση παλαιστινιακών παιδιών απ’ ό,τι σε αντίστοιχες πρακτικές ένοπλων ομάδων σε άλλες συγκρούσεις. Ενώ η οργάνωση έχει στρέψει τη διεθνή προσοχή στα δεινά των παλαιστινιακών παιδιών κατά τη διάρκεια ισραηλινών στρατιωτικών επιχειρήσεων, ο ρόλος της Χαμάς στη στρατιωτικοποίηση των ίδιων αυτών παιδιών λαμβάνει μικρότερη δημόσια προβολή.
Αυτό εγείρει ένα ερώτημα: γιατί ένας οργανισμός με το διεθνές κύρος, τους πόρους και τη μιντιακή εμβέλεια της UNICEF δεν έχει αναπτύξει μια εξίσου ορατή εκστρατεία κατά της συστηματικής στρατολόγησης και της στρατιωτικής εκπαίδευσης παιδιών από τη Χαμάς;
Ερευνα της NGO Monitor τον Νοέμβριο του 2026 διαπίστωσε επίσης ότι το The Sameer Project, οργάνωση με έδρα τη Γάζα που παρουσιαζόταν ως εταίρος της UNICEF, είχε δημοσιεύσει υλικό που εξυμνούσε την ένοπλη βία και στήριζε τη Χαμάς. Σε πλάνα φαίνονταν παιδιά να φωνάζουν «Δόξα και αιωνιότητα στους δίκαιους μάρτυρές μας!» σε σχολείο όπου ήταν αναρτημένα λογότυπα της UNICEF.
Η στρατολόγηση ανηλίκων περιπλέκει επίσης την ερμηνεία των στατιστικών για τους νεκρούς στη Γάζα. Βάσει της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού, κάθε άτομο κάτω των 18 ετών είναι νομικά παιδί. Σε αυτό περιλαμβάνεται και ένας 16χρονος μαχητής της Χαμάς που σκοτώνεται σε μάχη. Το ελεγχόμενο από τη Χαμάς υπουργείο Υγείας της Γάζας δεν διακρίνει στα στοιχεία του για τους νεκρούς μεταξύ αμάχων και μελών ένοπλων ομάδων. Κατά συνέπεια, στατιστικά που βασίζονται αποκλειστικά στην ηλικία δεν μπορούν να τεκμηριώσουν πόσα από τα παιδιά που σκοτώθηκαν ήταν άμαχοι και πόσα είχαν συμμετάσχει σε εχθροπραξίες. Το Προαιρετικό Πρωτόκολλο της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού απαγορεύει σε μη κρατικές ένοπλες ομάδες να στρατολογούν ή να χρησιμοποιούν σε εχθροπραξίες άτομα κάτω των 18 ετών.
Η καταστροφή των σηράγγων και των αποθηκών όπλων από μόνη της δεν θα εμποδίσει τη Χαμάς να ανασυγκροτήσει τις δυνάμεις της. Ο ειδικός σε θέματα αντιτρομοκρατίας Ασάφ Μογκαντάμ (Assaf Moghadam) εκτιμά ότι η αποριζοσπαστικοποίηση της Γάζας θα μπορούσε να διαρκέσει 20 έως 40 χρόνια. Το μέλλον της Γάζας, επομένως, δεν θα εξαρτηθεί μόνο από το ποιος ελέγχει τα σύνορά της ή ποιος χρηματοδοτεί την ανοικοδόμησή της, αλλά κυρίως από το ποιος εκπαιδεύει τα παιδιά της.