Μπορεί το κλείσιμο της MINURSO να ανοίξει τον δρόμο για το τέλος της UNRWA;
Και οι δύο υπηρεσίες του ΟΗΕ έχουν βλάψει περισσότερο τους πρόσφυγες και έχουν συντηρήσει τη σύγκρουση, αντί να βοηθήσουν και να την επιλύσουν.
Ο Μάικλ Ρούμπιν ειδικεύεται στο Ιράν, την Τουρκία και το Κέρας της Αφρικής. Στη σταδιοδρομία του περιλαμβάνεται θητεία ως αξιωματούχου του Πενταγώνου, με εμπειρία πεδίου στο Ιράν, την Υεμένη και το Ιράκ, καθώς και επαφές με τους Ταλιμπάν πριν από την 11η Σεπτεμβρίου. Ο κ. Ρούμπιν έχει επίσης συμβάλει στη στρατιωτική εκπαίδευση, διδάσκοντας μονάδες του αμερικανικού Πολεμικού Ναυτικού και των Πεζοναυτών σχετικά με τις περιφερειακές συγκρούσεις και την τρομοκρατία. Το επιστημονικό του έργο περιλαμβάνει αρκετές σημαντικές εκδόσεις, όπως τα «Dancing with the Devil» και «Eternal Iran». Ο Ρούμπιν απέκτησε διδακτορικό και μεταπτυχιακό στην Ιστορία, καθώς και πτυχίο (B.S.) στη Βιολογία, από το Πανεπιστήμιο Γέιλ.

Την 1η Νοεμβρίου 2026, η Αποστολή των Ηνωμένων Εθνών για το Δημοψήφισμα στη Δυτική Σαχάρα (MINURSO) σταμάτησε τη λειτουργία της, αφού το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ δεν ανανέωσε την εντολή της. Ο γενικός γραμματέας Αντόνιο Γκουτέρες δήλωσε ότι επιθυμεί «να αναγνωρίσει τον κεντρικό ρόλο που διαδραμάτισε η MINURSO από την ίδρυσή της το 1991 στην παρακολούθηση της κατάπαυσης του πυρός και στη δημιουργία συνθηκών που ευνοούν την αναζήτηση πολιτικής λύσης».
Ο Γκουτέρες δεν είναι ειλικρινής. Κύρια αποστολή της MINURSO ήταν η διεξαγωγή δημοψηφίσματος που θα καθόριζε ποιο καθεστώς επιθυμούσαν οι Σαχράουι της πρώην Ισπανικής Σαχάρας. Τα τελευταία 35 χρόνια, η MINURSO κόστισε 1,76 δισ. δολάρια, αλλά δεν κατάφερε ούτε καν να προετοιμάσει αυτό που θα έπρεπε να είναι μια απλή ψηφοφορία. Ομολογουμένως, η Αλγερία –που χρησιμοποίησε το Μέτωπο Πολισάριο ως ρόπαλο εναντίον του Μαρόκου– επιδίωξε να θολώσει τα νερά του δημοψηφίσματος, συμπεριλαμβάνοντας ανθρώπους που δεν είχαν ζήσει ποτέ στη Δυτική Σαχάρα και, πράγματι, πολλούς που δεν ήταν Σαχράουι.
Το 1999, η Ισπανία κατέγραψε λίγο πάνω από 70.000 κατοίκους στο πρώην αποικιακό της φυλάκιο. Αυτό σημαίνει ότι, αν η MINURSO είχε απλώς κατανείμει αναλογικά τα διοικητικά της έξοδα, κάθε Σαχράουι θα αντιστοιχούσε σε πάνω από 50.000 δολάρια, ποσό που υπερβαίνει κατά περισσότερες από πέντε φορές το ετήσιο κατά κεφαλήν εισόδημα της περιοχής. Οσοι είχαν συμφέρον να επωφεληθούν από την κρίση διόγκωναν συστηματικά τους αριθμούς. Ο αλγερινός στρατός, για παράδειγμα, φούσκωνε τα στοιχεία για τους Σαχράουι πρόσφυγες στους καταυλισμούς του Τινντούφ και στη συνέχεια υπεξαιρούσε, προς ίδιον όφελος, τη βοήθεια που έφθανε εκεί.
Ο ισχυρισμός ότι η MINURSO έκανε οτιδήποτε για να προωθήσει μια πολιτική λύση είναι ανοησία. Σε πολλαπλά ταξίδια στη Δυτική Σαχάρα, τα πιο προφανή μέρη για να βρει κανείς μέλη της MINURSO ήταν τα μπαρ και τα εστιατόρια, όπου ζούσαν πολύ πάνω από το βιοτικό επίπεδο που είχαν στο Πακιστάν, το Μπανγκλαντές και τη Νιγηρία. Πράγματι, τόσο η MINURSO όσο και η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) απέτυχαν οικτρά απέναντι στους πρόσφυγες. Η MINURSO παρέπεμψε την εκπροσώπηση των Σαχράουι στο Μέτωπο Πολισάριο, ένα απολίθωμα του Ψυχρού Πολέμου, μια οργάνωση-εντολοδόχο που αυτοανακηρύχθηκε ηγεσία της Λαϊκής Αραβικής Δημοκρατίας της Σαχάρας.
Το Πολισάριο ήταν αυταρχικό και διοικούσε τους καταυλισμούς του με σιδηρά πυγμή. Η Αλγερία δύσκολα χαρακτηρίζεται ελεύθερη, αλλά η μετάβαση από την Αλγερία στους καταυλισμούς του Πολισάριο έμοιαζε με πέρασμα συνόρων από την Κίνα στη Βόρεια Κορέα. Η UNHCR δεν διαχειριζόταν τον καταυλισμό, αλλά εκτελούσε πτήσεις από το Τινντούφ στο Λαάγιουν στο πλαίσιο του προγράμματός της Confidence Building Measures (CBM). Δυστυχώς, η UNHCR επέτρεψε στο Πολισάριο να επιβάλει πολιτική διαχωρισμού των οικογενειών. Από φόβο για αυτομολήσεις προς το Μαρόκο, το Πολισάριο υποχρέωνε όσους χρησιμοποιούσαν την πτήση για να συναντήσουν συγγενείς που είχαν χαθεί επί χρόνια να αφήνουν πίσω συζύγους, παιδιά ή γονείς ως ομήρους.
Οπως ακριβώς οι αυτομολήσεις στην εποχή του Ψυχρού Πολέμου γίνονταν σχεδόν αποκλειστικά προς μία κατεύθυνση, από το Ανατολικό Μπλοκ προς τη Δύση, έτσι και οι διαφυγές των Σαχράουι κινήθηκαν σχεδόν εξ ολοκλήρου προς μία κατεύθυνση: από την Αλγερία προς το Μαρόκο. Ο λόγος είναι απλός: η μαροκινή διαχείριση της Δυτικής Σαχάρας είναι ήπια και η δέσμευσή της στην τοπική αυτονομία παρέχει στους Σαχράουι πολιτική και πολιτιστική ελευθερία. Η μαροκινή κυβέρνηση δαπανά κατά κεφαλήν περισσότερα για σχολεία και κοινωνικές υπηρεσίες στην περιοχή της Σαχάρας απ’ ό,τι οπουδήποτε αλλού στο Βασίλειο.
Το ερώτημα τώρα είναι πώς θα διαλυθούν οι προσφυγικοί καταυλισμοί του Τινντούφ. Η Αλγερία θέλει απεγνωσμένα να παραμείνουν, για τους ίδιους πολιτικούς λόγους για τους οποίους οι Παλαιστίνιοι μαχητές απαιτούν να συνεχίσει τη λειτουργία της η Υπηρεσία Αρωγής και Έργων του ΟΗΕ (UNRWA), 75 χρόνια αφότου οι ίδιοι οι επικεφαλής της είχαν εισηγηθεί τον τερματισμό της αποστολής της.
Αυτό αφήνει τους Σαχράουι πρόσφυγες μετέωρους. Ενώ η UNHCR υπολογίζει 173.600 πρόσφυγες –αριθμό πιθανότατα διογκωμένο, που οφείλεται περισσότερο σε υπερβολές του Πολισάριο και του αλγερινού στρατού παρά σε οποιαδήποτε πραγματική καταμέτρηση–, το ερώτημα είναι αν οι κάτοικοι του καταυλισμού του Τινντούφ είναι περισσότερο πρόσφυγες ή όμηροι και, ως εκ τούτου, σε ποιον βαθμό η συνέχιση της χρηματοδότησης απλώς ενισχύει και ανταμείβει τους ομηρευτές του Πολισάριο. Εδώ υπάρχουν σαφείς παραλληλισμοί με τον τρόπο που η Χαμάς χρησιμοποίησε την UNRWA ώστε να μεταχειρίζεται τους πρόσφυγες ως ομήρους για πολιτικούς σκοπούς.
Η UNHCR δεν είναι όμως η UNRWA. Διαθέτει ιστορικό, ιδίως υπό την καθοδήγηση του πρώην προέδρου του Ιράκ Μπαρχάμ Σάλεχ, πολύ μεγαλύτερης φειδωλότητας και προσήλωσης στην αποστολή της. Βρίσκεται σε καλό δρόμο για τον στόχο της να μειώσει τους προσφυγικούς καταλόγους κατά 50% έως το 2035. Σε αντίθεση με την UNRWA, η UNHCR δεν υιοθετεί πολιτική στάση ούτε παίζει διπλωματικά παιχνίδια. Λογικές είναι και οι εκτιμήσεις της για τα μεταβατικά ποσά που απαιτούνται ώστε να κλείσουν οι καταυλισμοί: ζητά περίπου ένα εκατομμύριο δολάρια για να συνεχίσει και κατόπιν να περιορίσει σταδιακά την εκπαίδευση, την υποστήριξη υγιεινής, τη διατροφή, την προστασία και την υγεία. Μια ομαλή μετάβαση διασφαλίζει ότι δεν θα χαθεί η τοπική ικανότητα μέσα σε έναν πανικόβλητο συνωστισμό μετεγκατάστασης αλλού.
Η UNHCR πράττει το σωστό, σχεδιάζοντας μια διαφανή μετάβαση. Αν και η κυβέρνηση Τραμπ παραμένει επιφυλακτική απέναντι στις υπηρεσίες του ΟΗΕ, ο τερματισμός της MINURSO και των καταυλισμών των Σαχράουι αποτελεί σαφές παράδειγμα περίπτωσης όπου η συνεργασία της αμερικανικής κυβέρνησης και μια μετριοπαθής επένδυση μπορούν να αντισταθμίσουν την αστάθεια ή την ανάγκη να αναζητηθούν εσπευσμένα πόροι έκτακτης ανάγκης σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα μέσα σε λίγους μόλις μήνες. Ταυτόχρονα, το να βοηθήσουν ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ και ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο τον ΟΗΕ να κλείσει περιττές ή αναποτελεσματικές αποστολές προωθεί τον στόχο του περιορισμού των επιχειρήσεων του ΟΗΕ και της ανακατεύθυνσης των προϋπολογισμών εκεί όπου είναι περισσότερο αναγκαίοι. Από την άλλη πλευρά, η μη επένδυση στις μεταβάσεις της UNHCR θα μπορούσε να πυροδοτήσει περισσότερες απαιτήσεις και να μειώσει τη διαθέσιμη χρηματοδότηση για οξύτερες και αιφνίδιες προσφυγικές κρίσεις, όταν αυτές εκδηλώνονται.
Ακόμη πιο σημαντικό, ωστόσο, είναι ότι η επίδειξη ενός ομαλού, συντονισμένου τερματισμού της MINURSO θα μπορούσε να δημιουργήσει προηγούμενο για το κλείσιμο της UNRWA, η οποία, όπως και η MINURSO, έχει κάνει περισσότερα για να βλάψει τους πρόσφυγες και να συντηρήσει τη σύγκρουση, παρά για να βοηθήσει και να επιλύσει. Αν και ο Τραμπ δημιούργησε ένα Συμβούλιο Ειρήνης για τη Γάζα, το αντιτραμπικό αίσθημα πιθανότατα θα οδηγήσει στην κατάρρευσή του μετά τη λήξη της θητείας του. Η αντιπάθεια προς τον Τραμπ, ωστόσο, δεν ξεπλένει την εσωτερική διαφθορά της UNRWA, τον ηθικό κίνδυνο που αυτή αντιπροσωπεύει ή την αποτυχία της να μεταρρυθμιστεί.
Αν η κυβέρνηση Τραμπ χρηματοδοτήσει το σχέδιο τερματισμού της UNHCR για τους καταυλισμούς των Σαχράουι, οι Ηνωμένες Πολιτείες ίσως μπορέσουν να επιχειρηματολογήσουν πιο πειστικά διεθνώς ότι η διάλυση της UNRWA χωρίς να βλαφθούν οι πραγματικοί πρόσφυγες είναι εφικτή και, ακόμη, να τοποθετήσουν την UNHCR έτσι ώστε να απορροφήσει την παλαιστινιακή υπόθεση, καθώς ο ΟΗΕ εξορθολογίζεται και μεταρρυθμίζεται.