Τα τουρκικά ερείσματα στη Λιβύη δοκιμάζουν τη συνεργασία Ελλάδας και Αιγύπτου
Το Κάιρο ενδιαφέρεται για τη σταθερότητα της Λιβύης αλλά επικεντρώνεται στη διατήρηση της επιρροής του, ενώ η Αθήνα αντιμετωπίζει προκλήσεις στην κυριαρχία της.
Η Νικολέττα Κουρούση είναι πολιτική επιστήμονας και δημοσιογράφος με έδρα την Κύπρο. Κείμενά της έχουν δημοσιευθεί σε μέσα όπως η εφημερίδα «Φιλελεύθερος», το Modern Diplomacy και η Geostrategic Forecasting Corporation. Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου (MSc) στις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές από το Πανεπιστήμιο Πειραιώς.
Η Ελλάδα και η Αίγυπτος έχουν εμβαθύνει σταθερά τους δεσμούς τους στην Ανατολική Μεσόγειο, κυρίως πάνω στην οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών και στη συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας. Η συμφωνία του 2020 για τις αποκλειστικές οικονομικές ζώνες αμφισβήτησε τη συμφωνία της Τουρκίας με τη Λιβύη και έφερε την Αθήνα και το Κάιρο σε στενότερο βηματισμό. Ωστόσο, καθώς η Τουρκία ενίσχυσε τον ρόλο της στη Λιβύη –συμπεριλαμβανομένων επαφών με τις αρχές της ανατολικής χώρας– έγιναν εμφανή τα όρια της ελληνοαιγυπτιακής συνεργασίας.
Η θερμότερη σχέση της Αιγύπτου με την Αγκυρα δείχνει ότι η σύγκλιση σε θαλάσσια ζητήματα δεν σημαίνει πάντοτε ότι οι δύο χώρες μοιράζονται μια ευρύτερη προσέγγιση απέναντι στις περιφερειακές φιλοδοξίες της Τουρκίας.
Οι πρόσφατες εξελίξεις αποτυπώνουν αυτή τη μετατόπιση. Στις 15 Οκτωβρίου 2026, Ελληνες και Αιγύπτιοι αξιωματούχοι συναντήθηκαν στην Αθήνα για να συζητήσουν το μέλλον της Λιβύης, ζητήματα ασφάλειας και θαλάσσιες διαφορές. Πέντε ημέρες αργότερα, η λιβυκή Βουλή των Αντιπροσώπων, με έδρα τη Βεγγάζη, η οποία νωρίτερα είχε απορρίψει τη συμφωνία, ενέκρινε το μνημόνιο για τις θαλάσσιες ζώνες που υπέγραψε η Τουρκία με την Τρίπολη το 2019. Πρόκειται για σημείο καμπής: η Τουρκία μπορεί πλέον να αναπτύσσει δεσμούς και με τις δύο πλευρές στη Λιβύη, καθιστώντας δυσκολότερο για την Ελλάδα και την Αίγυπτο να αξιοποιήσουν τις παλαιές τους σχέσεις ώστε να ανακόψουν την τουρκική επιρροή.
Η Αθήνα και το Κάιρο έχουν προχωρήσει πέρα από τα διπλωματικά διαβήματα. Η Ελλάδα υποστηρίζει ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο αγνοεί τα θαλάσσια δικαιώματα της Κρήτης και άλλων ελληνικών νησιών, ενώ η Αίγυπτος ότι παραβιάζει την αποκλειστική οικονομική ζώνη της και την υφαλοκρηπίδα της. Στις 22 Οκτωβρίου, οι υπουργοί Εξωτερικών των δύο χωρών συμφώνησαν να συνεχίσουν τις συζητήσεις για μια επέκταση προς ανατολάς της συμφωνίας οριοθέτησης του 2020 – ένδειξη συνέχισης της εταιρικής σχέσης και του συντονισμού. Ωστόσο, η έκταση μιας τέτοιας επέκτασης παραμένει ασαφής, ιδίως στην περιοχή του Καστελλορίζου, όπου οι θαλάσσιες διεκδικήσεις είναι ιδιαίτερα ευαίσθητες.
Η Αίγυπτος προετοιμάζει επίσης νομική προσφυγή κατά του μνημονίου, ακόμη κι ενώ συνεχίζει να βελτιώνει τις σχέσεις της με την Τουρκία. Στις 23 Οκτωβρίου, ο Αιγύπτιος υπουργός Εξωτερικών Μπαντρ Αμπντελάτι συναντήθηκε με τον Τούρκο ομόλογό του Χακάν Φιντάν στην Κωνσταντινούπολη και επανέλαβε την αντίθεση της Αιγύπτου στη συμφωνία. Η συνάντηση κράτησε ανοικτούς τους διαύλους επικοινωνίας: ο Φιντάν αναγνώρισε τις ανησυχίες της Αιγύπτου και τάχθηκε υπέρ της συνέχισης των συνομιλιών. Το Κάιρο εξακολουθεί να αντιπαρατίθεται στις θαλάσσιες διεκδικήσεις της Αγκυρας, ενώ παράλληλα εργάζεται για τη βελτίωση των διμερών σχέσεων.
Η προσέγγιση της Αιγύπτου υπαγορεύεται από πρακτικές ανησυχίες. Η αστάθεια στη Λιβύη, στα σύνορα της Αιγύπτου, επηρεάζει την ασφάλειά της. Η σχέση του Καΐρου με τους ηγέτες της ανατολικής Λιβύης είναι σημαντική, ωστόσο η στήριξη του στρατάρχη Χαλίντ Χαφτάρ στο μνημόνιο έχει περιπλέξει τη θέση της Αιγύπτου. Για να προστατεύσει τα συμφέροντά της, η Αίγυπτος συχνά κινείται πραγματιστικά, ακόμη και απέναντι σε αντιπάλους όπως η Τουρκία. Καθώς η τουρκική εμπλοκή στη Λιβύη αυξάνεται, το Κάιρο βλέπει το όφελος να διατηρεί ανοιχτούς τους διαύλους με την Αγκυρα, αντί να αφήσει μια μεμονωμένη διαφορά να επισκιάσει τη συνολική σχέση.
Η Ελλάδα αντιμετωπίζει διαφορετικές προτεραιότητες. Το μνημόνιο απειλεί τις διεκδικήσεις της Αθήνας νοτίως της Κρήτης, συνεπώς η αποτροπή της αποδοχής του αποτελεί κορυφαία διπλωματική μέριμνα. Ενώ η Αίγυπτος ενδιαφέρεται για τη σταθερότητα στη Λιβύη και την ασφάλεια των συνόρων, επικεντρώνεται στη διατήρηση της επιρροής της. Η Ελλάδα, αντιθέτως, αντιμετωπίζει ευθείες προκλήσεις στην κυριαρχία της και χρειάζεται να διευρύνει τις διπλωματικές της προσπάθειες, οικοδομώντας δεσμούς με όλες τις λιβυκές παρατάξεις. Καθώς η Τουρκία ενισχύει το αποτύπωμά της, η Αθήνα και το Κάιρο πρέπει να προσαρμοστούν – να συνεργάζονται όπου είναι εφικτό, ενώ ταυτόχρονα να αναπτύσσουν και αυτόνομες επαφές. Η εταιρική τους σχέση είναι ανθεκτική, όμως η μακροπρόθεσμη επιτυχία της εξαρτάται από την ευελιξία, τον διάλογο και την ικανότητα διαχείρισης αντικρουόμενων συμφερόντων.
Οι διαφορές αυτές δεν υπονομεύουν τη διμερή συνεργασία, αλλά αποτυπώνουν τα όριά της. Η Αθήνα θα πρέπει να επικεντρωθεί στα σημεία πρακτικής σύγκλισης, όπως η επικαιροποίηση της συμφωνίας για τις θαλάσσιες ζώνες, ώστε να διατηρείται ισχυρός ο συντονισμός. Ταυτόχρονα, η Ελλάδα χρειάζεται να αναπτύξει τις δικές της σχέσεις με τις αντίπαλες αρχές της Λιβύης. Η βαθύτερη εμπλοκή της Τουρκίας στην ανατολική Λιβύη υπενθυμίζει ότι είναι αναγκαία μια ευρύτερη, πιο ευέλικτη προσέγγιση.
Και οι Ηνωμένες Πολιτείες παρακολουθούν στενά. Αφού αρχικά κάλεσαν σε συνομιλίες, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ χαρακτήρισε στις 25 Οκτωβρίου «προκλητική» την κύρωση του μνημονίου. Κάλεσε την Ελλάδα και την Τουρκία –αμφότερες σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ– να επιλύσουν τις διαφορές τους μέσω διαλόγου.
Η αντίδραση της Ουάσιγκτον δείχνει ότι θέλει να αποφύγει εντάσεις μεταξύ συμμάχων. Ομως η διαφορά αυτή δεν αφορά μόνο την Ελλάδα και την Τουρκία: και η Αίγυπτος και η Λιβύη έχουν διακυβεύματα. Η αβεβαιότητα για τα θαλάσσια όρια θα μπορούσε να επιβραδύνει την ενεργειακή έρευνα και τις επενδύσεις. Οι ΗΠΑ επιδιώκουν λύσεις μέσω διαπραγμάτευσης, αλλά δεν θα πρέπει να αγνοούν τα δικαιώματα άλλων χωρών που θίγονται από τη συμφωνία.
Για την Ελλάδα, η αμερικανική διπλωματία βοηθά, αλλά δεν μπορεί να υποκαταστήσει ένα ευρύτερο περιφερειακό σχέδιο. Η Ουάσιγκτον πρέπει επίσης να αντιληφθεί ότι ο αυξανόμενος ρόλος της Τουρκίας στη Λιβύη επηρεάζει αρκετούς αμερικανούς εταίρους, όχι μόνο την Ελλάδα, καθώς και το ίδιο της το συμφέρον για σταθερότητα στην περιοχή.
Οι τελευταίες εξελίξεις δεν σηματοδοτούν κρίση στις ελληνοαιγυπτιακές σχέσεις, καθώς αμφότερες οι κυβερνήσεις εξακολουθούν να αντιτίθενται στο τουρκολιβυκό μνημόνιο και αναζητούν νέους τρόπους συνεργασίας. Η Ελλάδα και η Αίγυπτος μπορούν να παραμείνουν εταίροι ακόμη κι αν προσεγγίζουν διαφορετικά την Τουρκία. Ο τρόπος, όμως, με τον οποίο θα διαχειριστούν αυτές τις διαφορές θα καθορίσει το τι θα επιτύχουν από κοινού στην περιοχή.