Το Ιράν σε εσωτερικό αδιέξοδο αναζητώντας έξοδο από την «ούτε ειρήνη, ούτε πόλεμος»
Οι Ιρανοί ιθύνοντες παραμένουν αναποφάσιστοι για τον τρόπο με τον οποίο το καθεστώς θα βγει από το πρόβλημα, φοβούμενοι μια νέα εξέγερση.
Στις 8 Σεπτεμβρίου 2025, ο αποβιώσας ανώτατος ηγέτης αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ παρατήρησε ότι η κατάσταση «ούτε πόλεμος, ούτε ειρήνη», που «μας έχει επιβάλει ο εχθρός», ήταν επικίνδυνη για τη χώρα. Η φράση απέκτησε ιδιαίτερη απήχηση στον απόηχο της κοινής αμερικανοϊσραηλινής επιχείρησης που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου 2026.
Η διατύπωση του Χαμενεΐ αναφέρεται στην κατάσταση κατά την οποία το Ιράν υφίσταται οικονομικές και κοινωνικές πιέσεις, ενώ ταυτόχρονα αντιμετωπίζει την απειλή πολέμου. Η ιρανική πλευρά τη θεωρεί πίεση τόσο υλική όσο και ψυχολογική. Αφότου ο Χαμενεΐ χρησιμοποίησε τον όρο, δημοσιογράφοι και διανοούμενοι τον ανέπτυξαν και πρότειναν λύσεις, όπως η αυτάρκεια. Μετά την πρόσφατη σύγκρουση, αξιωματούχοι χαμηλότερων βαθμίδων και δημοσιογράφοι άρχισαν και πάλι να συζητούν τον όρο. Τώρα το ίδιο κάνουν ξανά και τα ανώτατα κλιμάκια της εξουσίας.
Ο ανώτατος ηγέτης Μοτζταμπά Χαμενεΐ πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της θητείας του ως νέος ανώτατος ηγέτης απών, ίσως επειδή ακρωτηριάστηκε, αν όχι κάτι χειρότερο, στα πλήγματα που σκότωσαν τον πατέρα του, ή επειδή φοβάται ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες ή το Ισραήλ θα τον στοχοποιήσουν αν μάθουν πού βρίσκεται. Τις τελευταίες εβδομάδες έχει αναλάβει περισσότερες κυβερνητικές αρμοδιότητες. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, έχει συναντηθεί με τους επικεφαλής των τριών εξουσιών και με τον Μοχσέν Ρεζαΐ, γραμματέα του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας.
Ο Μοτζταμπά φέρεται να είπε στον Ρεζαΐ στις 28 Οκτωβρίου ότι το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας θα πρέπει να ασκεί επιρροή σε «τέσσερα πεδία» — συγκεκριμένα, «τον πολιτισμό, την πολιτική, την οικονομία και την ασφάλεια». Επανέλαβε ότι το Ιράν πρέπει να ελέγχει τη λειτουργία του Στενού του Ορμούζ και να έχει διμερείς σχέσεις με τα γειτονικά κράτη. Τόνισε ότι οι αρχές πρέπει να εργαστούν για τον τερματισμό της κατάστασης «ούτε ειρήνη, ούτε πόλεμος».
Ο Χαμενεΐ και ο Ρεζαΐ, πιθανότατα οι δύο σημαντικότεροι αξιωματούχοι του καθεστώτος, συζήτησαν το δίλημμα μόλις πέντε ημέρες αφότου ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν δήλωσε ότι «ούτε ειρήνη, ούτε πόλεμος έχει κάνει πολλούς ανθρώπους να παλεύουν για να βρουν τροφή». Αναφέρθηκε στον ναυτικό αποκλεισμό του Ιράν και πρόσθεσε: «Πιστεύω ότι πρέπει να βγούμε και από αυτή την κατάσταση».
Η ανοιχτή συζήτηση δείχνει τον βαθμό στον οποίο η Ισλαμική Δημοκρατία αισθάνεται πίεση. Οι μέσοι Ιρανοί αναρωτιούνται πότε θα ξαναρχίσει ο πόλεμος. Οι επιχειρηματίες αναβάλλουν επενδύσεις. Επειτα από μια σύντομη υποχώρηση του πληθωρισμού, η Κεντρική Τράπεζα του Ιράν ανακοίνωσε τον περασμένο μήνα ότι ο ρυθμός κορυφωνόταν ξανά στο 89,8% σε ετήσια βάση, τον ιρανικό μήνα Σαχριβάρ [23 Αυγούστου έως 22 Σεπτεμβρίου]. Ο οικονομολόγος του Πανεπιστημίου Τζονς Χόπκινς Στιβ Χάνκε εκτιμά ότι ο ιρανικός πληθωρισμός είναι πιο κοντά στο 158%. Σύμφωνα με δημοσίευμα της 3ης Σεπτεμβρίου, 290.000 εργαζόμενοι εγγράφηκαν για επίδομα ανεργίας λόγω των καταστροφών του πολέμου. Οι δημόσιοι υπάλληλοι δυσκολεύονται επίσης να τα βγάλουν πέρα. Το πιο σημαντικό ερώτημα είναι η οικονομική κατάσταση του προσωπικού ασφαλείας.
Οι Ιρανοί ιθύνοντες παραμένουν αναποφάσιστοι ως προς το πώς το καθεστώς θα βγει από το πρόβλημα. Μετά τον διορισμό του, ο Ρεζαΐ τόνισε την εθνική ενότητα, υποδηλώνοντας την ανησυχία του για μια νέα εξέγερση. Ο Πεζεσκιάν, που έχει αποδειχθεί ικανός πολιτικός, συνεχίζει να υπερασπίζεται το Μνημόνιο Κατανόησης. Δεν έχει ζητήσει προσωπικά διπλωματική διευθέτηση, αλλά οι μεταρρυθμιστές που μιλούν εξ ονόματός του υποστηρίζουν ανοιχτά μια μεγάλη συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ ορισμένοι προχωρούν ακόμη περισσότερο, προτείνοντας δημοψήφισμα για την κατεύθυνση του καθεστώτος. Ο πρόεδρος της Βουλής Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ δήλωσε στις 12 Σεπτεμβρίου: «Θα πολεμήσουμε και θα διαπραγματευτούμε», ό,τι χρειαστεί — μια δήλωση που αντανακλά τόσο την πολιτική όσο και τη διαχείριση του πολιτικού συνασπισμού. Παράλληλα, στις 25 Οκτωβρίου, ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, που εκφράζει το σύστημα ασφαλείας, απέρριψε τους φόβους πολέμου, λέγοντας ότι το Ιράν δεν θα αλλάξει τις πολιτικές του σε καμία περίπτωση.
Επί Αλί Χαμενεΐ, οι εμπλεκόμενοι συζητούσαν διαφορετικές επιλογές και ο ανώτατος ηγέτης έπαιζε ρόλο διαιτητή όταν οι υφιστάμενοί του δεν κατέληγαν σε συναίνεση. Το αν ο γιος του θα συνεχίσει την παράδοση μένει να φανεί, αλλά όλοι φαίνεται να συμφωνούν ότι η τρέχουσα κατάσταση δεν είναι βιώσιμη.