MEF Menu
Middle East ForumDonateSupport MEF
Φόρουμ της Μέσης Ανατολής · Middle East Forum
Observer

Το Ιράν μπαίνει στον χειμώνα χωρίς επαρκές φυσικό αέριο

Η Τεχεράνη δεν ανέπτυξε εναλλακτικές πηγές ούτε κατασκεύασε τις υποδομές που απαιτούνται για να καλυφθεί η ζήτηση, με σπίτια, σχολεία και εργοστάσια να μένουν χωρίς θέρμανση.

Ο Πότκιν Αζαρμεχρ (Potkin Azarmehr) είναι Βρετανός ερευνητικός δημοσιογράφος και σκηνοθέτης ντοκιμαντέρ, με καταγωγή από το Ιράν. Έχει αρθρογραφήσει σε διάφορα μέσα ενημέρωσης και έχει συνεργαστεί με οργανισμούς εφαρμοσμένης έρευνας πολιτικής, προσφέροντας εμπεριστατωμένη ανάλυση για τις υποθέσεις της Μέσης Ανατολής και τον ισλαμιστικό εξτρεμισμό στη Δύση.

A gray November sky hangs over Tehran, Iran.
Γκρίζος ουρανός του Νοεμβρίου πάνω από την Τεχεράνη. · Shutterstock

Το Ιράν μπαίνει στον χειμώνα με μια κρίση φυσικού αερίου που μπορεί να αφήσει εκατομμύρια χωρίς θέρμανση και να προκαλέσει αναταράξεις στη βιομηχανία. Εντεκα επαρχίες αντιμετωπίζουν σοβαρή πίεση στον εφοδιασμό τους, ενώ το Μαζανταράν, το Βόρειο Χορασάν και το Γκολεστάν –που βρίσκονται στο άκρο του δικτύου τροφοδοσίας– κινδυνεύουν με πλήρη διακοπή.

Οι ζημιές σε κρίσιμες εγκαταστάσεις επεξεργασίας του South Pars στέρησαν από το Ιράν σημαντικό μέρος της παραγωγικής του δυναμικότητας, αναδεικνύοντας τις συνέπειες ετών κακοδιαχείρισης.

Τα προειδοποιητικά σημάδια είναι ορατά. Η κατανάλωση αερίου φέρεται να αυξήθηκε κατά 30% την περασμένη εβδομάδα, τη στιγμή που η χώρα πλησιάζει στους ψυχρότερους μήνες του έτους. Οι ιρανικές αρχές μπορεί να χρειαστεί και πάλι να κλείσουν σχολεία και εργοστάσια, να επιβάλουν δελτίο και να κάψουν περισσότερο μαζούτ και ντίζελ στους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής, επιδεινώνοντας την ήδη επιβαρυμένη ατμόσφαιρα. Ομως, με ένα πιθανό ημερήσιο έλλειμμα αερίου που πλησιάζει τα 400 εκατ. κυβικά μέτρα, ακόμη και αυτά τα έκτακτα μέτρα μπορεί να μην αρκέσουν.

Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν ξεκίνησε με τις επιθέσεις στο South Pars. Το Ιράν μπήκε στην κρίση με ένα διαρθρωτικό έλλειμμα αερίου, το οποίο διαδοχικές κυβερνήσεις δεν κατάφεραν να αντιμετωπίσουν. Ακόμη και πριν από τις ζημιές στις μονάδες επεξεργασίας, οι εκτιμήσεις τοποθετούσαν το χειμερινό έλλειμμα της χώρας μεταξύ 200 και 300 εκατ. κυβικών μέτρων την ημέρα. Οι τελευταίες απώλειες πρόσθεσαν άλλο ένα βάρος σε ένα ήδη υπερτεταμένο σύστημα.

Το μέγεθος των ζημιών είναι σημαντικό ακόμη και σύμφωνα με πηγές του ίδιου του καθεστώτος. Τέσσερις μονάδες επεξεργασίας φυσικού αερίου στο South Pars, οι Φάσεις 3, 4, 5 και 6, επεξεργάζονταν έως πρότινος περίπου 230 εκατ. κυβικά μέτρα αερίου την ημέρα, προτού οι ΗΠΑ ή το Ισραήλ τις στοχοποιήσουν τον Μάρτιο του 2026. Το υπουργείο Πετρελαίου ανακατεύθυνε αέριο σε άλλες μονάδες με διαθέσιμη δυναμικότητα, ανακτώντας περίπου 100 εκατ. κυβικά μέτρα ημερησίως. Ομως περίπου 130 εκατ. κυβικά μέτρα ημερήσιας δυναμικότητας επεξεργασίας παραμένουν εκτός. Αυτό ισοδυναμεί περίπου με το σύνολο της ημερήσιας κατανάλωσης αερίου της επαρχίας της Τεχεράνης.

Τα στοιχεία υπογραμμίζουν πόσο ευάλωτο έχει καταστεί το ενεργειακό σύστημα του Ιράν. Το αέριο αντιστοιχεί περίπου στο 73% του ενεργειακού μείγματος της χώρας. Κι όμως, το Ιράν δεν κατάφερε να αναπτύξει επαρκείς εναλλακτικές πηγές ούτε να χτίσει τις υποδομές που απαιτούνται για να ανταποκριθεί στην αυξανόμενη εγχώρια ζήτηση. Ο επικεφαλής της National Iranian Gas Company, Σαΐντ Ταβακολί (Saeed Tavakoli), έχει περιγράψει τη χώρα ως τον μεγαλύτερο καταναλωτή αερίου στον κόσμο, ανάμεσα σε 170 χώρες. Μια τέτοια κατανάλωση, σε συνδυασμό με χρόνια υποεπένδυσης και αναποτελεσματικής χρήσης, αφήνει ελάχιστα περιθώρια ελιγμών όταν η παραγωγή μειώνεται περαιτέρω λόγω αεροπορικών πληγμάτων.

Ο Ταβακολί περιέγραψε επίσης την έκταση των επιθέσεων στις υποδομές φυσικού αερίου του Ιράν. Μιλώντας σε σύσκεψη στο Χορασάν Ραζαβί, είπε ότι 26 βλήματα έπληξαν εγκαταστάσεις αερίου μέσα σε τρία λεπτά, στις 18 Μαρτίου 2026. Ανέφερε ότι οι επιθέσεις επηρέασαν 7.924 σημεία που σχετίζονται με το αέριο και προκάλεσαν απώλεια του 28% της δυναμικότητας τροφοδοσίας αερίου.

Οι αρχές δεν κατάφεραν να ανακατασκευάσουν έγκαιρα αυτά τα διυλιστήρια. Η ζημιά στη Φάση 14, που είχε πληγεί και νωρίτερα, κατά τον 12ήμερο Πόλεμο με το Ισραήλ, παραμένει εκτός λειτουργίας σχεδόν 18 μήνες μετά. Το χρονοδιάγραμμα για την επισκευή της Φάσης 5 έχει επίσης μετατεθεί, από τον Δεκέμβριο του 2026 στον Φεβρουάριο του 2027. Παράλληλα, αναφορές υποστηρίζουν ότι οι εργασίες ανασυγκρότησης στη Φάση 3 έχουν επιτύχει μόλις 2% παραγωγής, έναντι στόχου 20%.

Οι καθυστερήσεις αυτές εγείρουν ερωτήματα για την ικανότητα της κυβέρνησης να διαχειριστεί μια κρίση που απειλεί τις σημαντικότερες ενεργειακές υποδομές της χώρας. Παράλληλα, φέρνουν στο προσκήνιο τους διορισμούς και την πιθανή ευνοιοκρατία. Ο διευθύνων σύμβουλος που είναι υπεύθυνος για την ανοικοδόμηση της Φάσης 5 φέρεται να είναι ο γαμπρός πρώην υπουργού Πετρελαίου. Η ευνοιοκρατία, αντί της αξιοκρατίας, διακρίνεται σε ολόκληρο τον τρόπο με τον οποίο αυτό το καθεστώς διοικεί το Ιράν.

Το Ιράν έχει ήδη δει τι συμβαίνει όταν ο εφοδιασμός με αέριο καταρρέει σε περίοδο ψύχους. Τον Ιανουάριο του 2023, πτώση της πίεσης άφησε περίπου 17.000 οικιακούς καταναλωτές στο Τορμπάτ-ε Τζαμ και σε τέσσερα γειτονικά χωριά χωρίς αέριο. Πολλοί υπέμειναν συνθήκες παγετού για ημέρες, με τη θερμοκρασία να πέφτει στους 14 βαθμούς Φαρενάιτ [-10 βαθμούς Κελσίου].

Ο φετινός χειμώνας μπορεί να αποδειχθεί πιο δύσκολος. Τα νοικοκυριά θα ανταγωνίζονται εργοστάσια, σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής και άλλους μεγάλους καταναλωτές για τις περιορισμένες ποσότητες. Η κυβέρνηση μπορεί και πάλι να δώσει προτεραιότητα στην οικιακή θέρμανση και στις βασικές υπηρεσίες, αναγκάζοντας εργοστάσια να μειώσουν την παραγωγή ή να κλείσουν. Τέτοιοι περιορισμοί θα έπλητταν μια οικονομία που ήδη παλεύει με κατεστραμμένες υποδομές και ελλείψεις ενέργειας.

Οι αρχές έχουν περιγράψει σειρά μέτρων για να γεφυρώσουν το χάσμα. Ελπίζουν να ανακτήσουν περίπου 50 εκατ. κυβικά μέτρα την ημέρα μέσω επισκευών και ανασυγκρότησης, να εξοικονομήσουν άλλα 80 εκατ. με τη χρήση υγρών καυσίμων, όπως μαζούτ και ντίζελ, σε ορισμένους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής και να μειώσουν τη ζήτηση κατά επιπλέον 50 εκατ. μέσω μέτρων εξοικονόμησης. Συνολικά, αυτά τα βήματα θεωρητικά θα απέδιδαν 180 εκατ. κυβικά μέτρα την ημέρα.

Ομως τα μέτρα αυτά έχουν κόστος. Η καύση περισσότερου μαζούτ και ντίζελ θα επιδείνωνε την ατμοσφαιρική ρύπανση σε πόλεις που ήδη υποφέρουν από επικίνδυνα επίπεδα αιθαλομίχλης. Η περικοπή του εφοδιασμού προς τη βιομηχανία θα υπονόμευε την παραγωγή και την απασχόληση. Και ακόμη κι αν η κυβέρνηση πετύχει τον στόχο της, τα ελλείμματα που υπήρχαν πριν από τις επιθέσεις θα παραμείνουν.

Περιθώρια εξοικονόμησης προσφέρει και η οικιακή κατανάλωση. Αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι πολλά ιρανικά σπίτια διατηρούν εσωτερική θερμοκρασία γύρω στους 75 βαθμούς Φαρενάιτ [24 βαθμούς Κελσίου], υψηλότερη από τους περίπου 64 βαθμούς Φαρενάιτ [18 βαθμούς Κελσίου] που είναι συνηθισμένοι σε πολλές άλλες χώρες. Η μείωση του θερμοστάτη κατά μόλις δύο βαθμούς, η μόνωση παραθύρων και θυρών και η θέρμανση μόνο των χώρων που χρησιμοποιούνται θα μπορούσαν να μειώσουν τη ζήτηση χωρίς να αφήσουν τις οικογένειες στο κρύο.

Η κυβέρνηση θα μπορούσε επίσης να ενθαρρύνει εταιρείες ενεργειακών υπηρεσιών να αντιμετωπίσουν τη σπατάλη. Οι εταιρείες αυτές θα μπορούσαν να επιθεωρούν κατοικίες, να βελτιώνουν τη μόνωση και να αντικαθιστούν αναποτελεσματικά συστήματα θέρμανσης με δικά τους έξοδα. Σε αντάλλαγμα, θα μπορούσαν να λαμβάνουν πιστοποιητικά για το αέριο που εξοικονομούν και να πωλούν αυτή την εξοικονόμηση σε εταιρείες αερίου. Ενα τέτοιο μοντέλο θα έδινε στις επιχειρήσεις οικονομικό κίνητρο να μειώσουν την κατανάλωση, ελαφρύνοντας παράλληλα την πίεση στο εθνικό δίκτυο. Οι εταιρείες αυτές, ωστόσο, εξακολουθούν να περιμένουν τη σχετική κρατική άδεια.

Το Ιράν διαθέτει τα δεύτερα μεγαλύτερα αποθέματα φυσικού αερίου στον κόσμο. Το ότι οι Ιρανοί δεν μπορούν να θερμάνουν τα σπίτια τους καθώς μπαίνει ο χειμώνας είναι μια καθημερινή υπενθύμιση δεκαετιών κυβερνητικής αποτυχίας και του τιμήματος του στρατιωτικού τυχοδιωκτισμού του καθεστώτος.

Διαβάστε το πρωτότυπο στα αγγλικά: Iran Heads Into a Winter Without Enough Gas to Heat Homes, Schools, and Factories

Λάβετε τις αναλύσεις του Φόρουμ της Μέσης Ανατολής με email: εγγραφείτε στο ενημερωτικό δελτίο (στα αγγλικά)