Ποιος κρύβεται πίσω από τον διορισμό του ανίκανου οικονομικού επιτελάρχη του Ιράν
Ο Εχσάν Χαντουζί διαθέτει προσόντα που ίσως μετρούν περισσότερο στην Τεχεράνη από την ικανότητα κατανόησης της οικονομίας.
Ο Πότκιν Αζαρμεχρ (Potkin Azarmehr) είναι Βρετανός ερευνητικός δημοσιογράφος και σκηνοθέτης ντοκιμαντέρ, με καταγωγή από το Ιράν. Έχει αρθρογραφήσει σε διάφορα μέσα ενημέρωσης και έχει συνεργαστεί με οργανισμούς εφαρμοσμένης έρευνας πολιτικής, προσφέροντας εμπεριστατωμένη ανάλυση για τις υποθέσεις της Μέσης Ανατολής και τον ισλαμιστικό εξτρεμισμό στη Δύση.
Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν είναι εδώ και 47 χρόνια σχολικό παράδειγμα θεοκρατίας. Είναι επίσης μια ολοκληρωμένη κακιστοκρατία, διακυβέρνηση από τους λιγότερο καταρτισμένους, τους λιγότερο ικανούς και, συχνά, τους πλέον αδίστακτους. Ο τελευταίος διορισμός, που αποδίδεται στον απόντα ανώτατο ηγέτη Μοτζταμπά Χαμενεΐ, είναι χαρακτηριστικό δείγμα.
Ο Μοτζταμπά φέρεται να αντικατέστησε τον Αλί Αγά-Μοχαμαντί (Ali Agha-Mohammadi), επικεφαλής της Ομάδας Εργασίας Οικονομικών Υποθέσεων του Γραφείου του Αναπληρωτή Ελέγχου του Ανώτατου Ηγέτη και μία από τις μακροβιότερες μορφές στο Γραφείο του Ανώτατου Ηγέτη, με τον Εχσάν Χαντουζί. Ο δυσκίνητος τίτλος της θέσης παραπέμπει στην καρδιά του οικονομικού μηχανισμού του Ιράν, που εποπτεύει την επενδυτική πολιτική για τα οικονομικά καρτέλ τα οποία λειτουργούν υπό την επίβλεψη του ανώτατου ηγέτη.
Ο Αγά-Μοχαμαντί ήταν οικονομικός σύμβουλος του Αλί Χαμενεΐ και κατέλαβε διαδοχικά σειρά θέσεων με επιρροή. Η σταδιοδρομία του περιλάμβανε τη διοίκηση ενός ποδοσφαιρικού συλλόγου και τη θέση του αναπληρωτή επικεφαλής της κρατικής τηλεόρασης του Ιράν. Πάνω απ’ όλα, ωστόσο, ο Αγά-Μοχαμαντί ήταν ο «θησαυροφύλακας της αυλής» της οικονομικής αυτοκρατορίας του Αλί Χαμενεΐ.
Τα καρτέλ που τελούν υπό την επίβλεψη του ανώτατου ηγέτη έχουν καταπιεί τεράστια τμήματα της ιρανικής οικονομίας. Μόνο τα οικονομικά καρτέλ του Χαμενεΐ ελέγχουν ίσως το 60% του πλούτου της χώρας, ενώ οι εταιρείες που συνδέονται με το γραφείο του λέγεται ότι αντιστοιχούν στο 50% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος του Ιράν.
Ο Αγά-Μοχαμαντί διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στη λειτουργία αυτής της ανέλεγκτης οικονομικής αυτοκρατορίας, της οποίας η προνομιακή πρόσβαση στην εξουσία και στα κεφάλαια έχει εκτοπίσει τον ανταγωνισμό και έχει αποδυναμώσει την ανταγωνιστικότητα της ευρύτερης ιρανικής οικονομίας. Η άνοδός του οφειλόταν λιγότερο στην επάρκεια και περισσότερο στην πολιτική υπακοή.
Γιατί, λοιπόν, να αντικατασταθεί από τον Εχσάν Χαντουζί;
Αν κριτήριο ήταν η επάρκεια, η απάντηση δύσκολα θα αναζητούνταν στο ιστορικό του Χαντουζί. Ο Χαντουζί διετέλεσε υπουργός Οικονομίας επί προεδρίας Εμπραχίμ Ραϊσί. Κατά τη θητεία του, το ιρανικό νόμισμα κατέρρευσε, πυροδοτώντας αυξήσεις τιμών σε βασικά αγαθά και είδη καθημερινής ανάγκης.
Ο Ιρανός οικονομολόγος Μασούντ Νιλί (Masoud Nili) επισήμανε σοβαρές ανισορροπίες στο συνάλλαγμα, πρωτοφανή ρεκόρ στον όγκο των εισαγωγών και δισεκατομμύρια δολάρια σε «σφάλματα και ελλείποντα στατιστικά στοιχεία» —11,3 δισ. δολάρια— στο ισοζύγιο πληρωμών κατά τη θητεία του Χαντουζί.
Ο Χαντουζί είναι επίσης σθεναρός πολέμιος της ένταξης του Ιράν στη Financial Action Task Force και της μεγαλύτερης διαφάνειας που απαιτεί η συμμετοχή σε αυτήν. Αντιθέτως, αύξησε, με διάφορα προσχήματα, το μερίδιο του Σώματος Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) στον κρατικό προϋπολογισμό και ακολούθησε πολιτική απόσπασης περισσότερων φόρων από τον πληθυσμό.
Η ποιότητα των οικονομικών εκθέσεων του Χαντουζί που έφταναν στον Αλί Χαμενεΐ δεν ήταν πολύ καλύτερη. Ο Χαμενεΐ απέρριψε τις εκθέσεις ως «κενές και ανόητες». Ωστόσο, ο Χαντουζί διαθέτει προσόντα που ίσως μετρούν πολύ περισσότερο στην Τεχεράνη από την ικανότητα κατανόησης της οικονομίας και των στοιχειωδών μαθηματικών. Είναι ένθερμος υποστηρικτής των μακροπρόθεσμων στρατηγικών σχέσεων με την Κίνα και έχει προτρέψει την κυβέρνηση Πεζεσκιάν να θέσει την ιρανική οικονομία πιο αποφασιστικά στη διάθεση του Πεκίνου. Μετά την έναρξη του 40ήμερου πολέμου, υιοθέτησε δύο θέσεις: εγκώμια για την Κίνα και στήριξη στη διατήρηση του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ.
Ο σκοπός του διορισμού του Χαντουζί δεν φαίνεται να είναι τόσο η τοποθέτηση ενός ικανού οικονομολόγου στο τιμόνι όσο η τοποθέτηση ενός αξιόπιστου πολιτικού εκτελεστικού οργάνου στο κέντρο του οικονομικού μηχανισμού του ανώτατου ηγέτη. Αποστολή του είναι να διαφυλάξει τα συμφέροντα του Σώματος Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης και να αυξήσει το μερίδιό του στα καρτέλ του Χαμενεΐ. Πάνω από τον διορισμό, ωστόσο, πλανάται ένα μεγάλο ερώτημα.
Επί 37 χρόνια, οι πραγματικές δραστηριότητες και τα πραγματικά μεγέθη της οικονομικής αυτοκρατορίας του Χαμενεΐ συγκαταλέγονται στα πιο αυστηρά φυλασσόμενα μυστικά της Ισλαμικής Δημοκρατίας, γνωστά μόνο στην Ομάδα Εργασίας Οικονομικών Υποθέσεων του Γραφείου του Αναπληρωτή Ελέγχου του Ανώτατου Ηγέτη. Ο διορισμός του Χαντουζί έχει αποδοθεί στον Μοτζταμπά, παραμένει όμως ασαφές ποιος διέταξε την αλλαγή. Η απάντηση είναι ασαφής, αλλά είναι ενδεικτική της κατεύθυνσης προς την οποία βαδίζει η χώρα.