Τι σημαίνει η στροφή του ιρανικού καθεστώτος απέναντι στους εξόριστους
Το καθεστώς έχει καταρτίσει κατάλογο με περισσότερα από 100 μέλη της διασποράς στα οποία θα επιτραπεί να επιστρέψουν στο Ιράν.
Η Ισλαμική Δημοκρατία αλλάζει στη μετά τον Αλί Χαμενεΐ εποχή. Μία ένδειξη είναι η εμφανής προθυμία να επιτραπεί σε ορισμένα στελέχη της αντιπολίτευσης να επιστρέψουν στο Ιράν, υπό την προϋπόθεση ότι υπήρξαν αντίπαλοι των Παχλεβί και εναντίον του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν. Οι δύο πιο προβεβλημένες περιπτώσεις είναι ο τραγουδιστής Μοχσέν Ναμτζού (Mohsen Namjoo) και ο πρώην αρχισυντάκτης του BBC Persian Μασούντ Μπεχνούντ (Masoud Behnoud).
Σε ανάρτηση στο Instagram, η οποία δεν είναι πλέον διαθέσιμη στο διαδίκτυο, ο Ναμτζού ανακοίνωσε ότι επέστρεφε στο Ιράν ύστερα από σχεδόν 19 χρόνια. Είπε ότι το ταξίδι κανονίστηκε τόσο απότομα, ώστε το story στο Instagram ήταν ο τρόπος του να το πει στη σύζυγό του· δεν διευκρίνισε ποιος το κανόνισε.
Ο Ναμτζού υπήρξε επικριτής του καθεστώτος και έγινε στόχος καθεστωτικών μέσων ενημέρωσης. Τα τελευταία χρόνια, όμως, στράφηκε επικριτικά και κατά της πτέρυγας της αντιπολίτευσης υπό τον πρώην διάδοχο Ρεζά Παχλεβί, η οποία επιδίωκε να συμπράξει με τις κυβερνήσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ, φτάνοντας μάλιστα να ηχογραφήσει τραγούδι που επιτίθεται στον Ρεζά Σαχ, αποκαλώντας τον νταή. Επιτέθηκε σε Ιρανούς που υποστήριξαν τον πόλεμο και γι’ αυτό εισέπραξε επαίνους από μέσα προσκείμενα στο καθεστώς.
Ο Μπεχνούντ, ρεφορμιστής δημοσιογράφος που εγκατέλειψε το Ιράν μετά τη φυλάκισή του και στη συνέχεια έγινε δημοσιογράφος της αντιπολίτευσης, ακολούθησε παρόμοια πορεία. Μετά τα κοινά πλήγματα που σκότωσαν τον Χαμενεΐ, ο Μπεχνούντ καταδίκασε την επίθεση, αποκαλώντας ψευδώς τον Χαμενεΐ «τον εκλεγμένο ηγέτη του ιρανικού λαού», κάτι που έτυχε ευρείας κάλυψης σε κανάλια του Telegram που συνδέονται με το Σώμα Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC). Στις 17 Σεπτεμβρίου 2026 ανακοίνωσε ότι θα επιστρέψει στο Ιράν, αφού επιλύσει ορισμένα ιατρικά ζητήματα.
Στις 5 Αυγούστου 2026, ο υπουργός Πολιτισμού και Ισλαμικής Καθοδήγησης Αμπάς Σαλεχί (Abbas Salehi) δήλωσε ότι το καθεστώς είχε καταρτίσει κατάλογο με περισσότερα από 100 μέλη της διασποράς στα οποία θα επιτρεπόταν να επιστρέψουν στο Ιράν. Ανάμεσά τους είναι ο θρησκευτικός διανοούμενος Αμπντολκαρίμ Σορούς (Abdolkarim Soroush) και ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Duke Μοχσέν Καντιβάρ (Mohsen Kadivar). Αναφέροντας ότι διαφωνεί με πολλούς από αυτούς σε μια σειρά ζητημάτων, ο Σαλεχί τους επαίνεσε στη συνέχεια για το θάρρος τους να υπερασπιστούν το καθεστώς απέναντι στην αντιπολίτευση κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Στο Ιράν έχουν επιστρέψει και πρόσωπα μικρότερης εμβέλειας, όπως ο ποπ τραγουδιστής Κεϊσάρ (Qeysar) και η influencer Μίνα Ναμνταρί (Mina Namdari). Η Ναμνταρί, που είχε προκαλέσει την οργή του καθεστώτος για τα αποκαλυπτικά της ρούχα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, δήλωσε μετά την επιστροφή της ότι παλαιότερα φοβόταν πως θα εκτελεστεί μόλις γυρίσει.
Η Ναμνταρί είχε λόγους να φοβάται, ο πόλεμος όμως άλλαξε την εκτίμηση του καθεστώτος. Ο πόλεμος ήταν αποτέλεσμα της έλλειψης λαϊκής βάσης. Από την κατάπαυση του πυρός και μετά, η Ισλαμική Δημοκρατία επιδιώκει να ανοικοδομήσει αυτή τη βάση χαλαρώνοντας τον έλεγχό της στην κοινωνική ζωή. Μετά τον διορισμό του ως γραμματέα του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, ο Μοχσέν Ρεζαΐ χαρακτήρισε την εθνική ενότητα «στρατηγική επιταγή».
Η στάση αυτή θα δώσει σε ορισμένες προσωπικότητες της διασποράς κίνητρο να γίνουν απολογητές του καθεστώτος. Όσοι νοσταλγούν την πατρίδα και θέλουν να επιστρέψουν έχουν τώρα λόγο να υπερασπίζονται την Ισλαμική Δημοκρατία και να πληρώνουν το τίμημα, επηρεάζοντας πρώτα την κοινή γνώμη και απαξιώνοντας την αντιπολίτευση στο εξωτερικό.
Μετά τον θάνατο του Ρουχολάχ Χομεϊνί, το καθεστώς μετασχηματίστηκε από κατεξοχήν θεοκρατία σε κατεξοχήν στρατιωτική δικτατορία υπό την επιστασία του Χαμενεΐ. Διατήρησε, ωστόσο, τον κοινωνικό συντηρητισμό του στον βαθμό που ήταν εφικτό. Παραμένει ανοιχτό το ερώτημα ποιος εποπτεύει τη σημερινή εκδοχή του καθεστώτος, ιδίως καθώς η κατάσταση του ανώτατου ηγέτη Μοτζταμπά Χαμενεΐ είναι άγνωστη, γεγονός που επιτρέπει στους παλιούς εχθρούς και επικριτές του πατέρα του να υπαινίσσονται ότι δεν είναι ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ εκείνος που παίρνει τις αποφάσεις. Η σημερινή ηγεσία είναι περισσότερο μιλιταριστική και λιγότερο ισλαμιστική από τον Χαμενεΐ. Είναι εύλογο να αναμένεται μια ακόμη πιο επιθετική εξωτερική πολιτική, ως αντιστάθμισμα για τον αυξανόμενο εκκοσμικευμένο χαρακτήρα της.
Ο ελιγμός αυτός μπορεί να πετύχει, η αποτυχία του όμως θα είναι καταστροφική. Η ιδέα στηρίζεται στην υπόθεση ότι αρκετοί Ιρανοί είναι διατεθειμένοι να συγχωρήσουν το καθεστώς, ώστε να αναπληρωθεί ο υπερ-εξτρεμιστικός πυρήνας του, ο οποίος ίσως εγκαταλείψει μια σε μεγάλο βαθμό εκκοσμικευμένη Ισλαμική Δημοκρατία. Αυτό είναι το καλύτερο σενάριο για το καθεστώς. Είναι όμως εξίσου πιθανό τα εγκλήματα του καθεστώτος να είναι απλώς υπερβολικά για να τα συγχωρήσει ο ιρανικός λαός και η κίνηση αυτή να στοιχίσει στη νέα ηγεσία στήριξη.