Η Τουρκία επεκτείνει τις αιγαιακές της διεκδικήσεις στα ενεργειακά σχέδια της Ελλάδας

Σχεδόν τρία χρόνια μειωμένων εντάσεων μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας ελάχιστα έχουν αλλάξει τη στάση της Άγκυρας στο Αιγαίο. Ενώ παλαιότερα η Τουρκία εστίαζε τις διαφορές της στα ελληνικά νησιά και στα χωρικά ύδατα, σήμερα επεκτείνει τις διεκδικήσεις της σε νέους τομείς ελληνικής δραστηριότητας, όπως τα υπεράκτια αιολικά πάρκα, τα θαλάσσια πάρκα και τα ηλεκτρικά καλώδια.

Αυτό έχει σημασία, επειδή τα ενεργειακά έργα μπορούν να δώσουν πρακτικό περιεχόμενο σε διεκδικήσεις κυριαρχίας και δικαιοδοσίας. Για παράδειγμα, η Ελλάδα δεν μπορεί να αναπτύξει υπεράκτιο αιολικό πάρκο χωρίς να αποφασίσει πού έχει την αρμοδιότητα να το αδειοδοτήσει. Η Τουρκία έχει συμφέρον να αμφισβητήσει τέτοια δραστηριότητα προτού παγιωθεί ως πρακτική σε περιοχές όπου η Άγκυρα αμφισβητεί ή σχεδιάζει να αμφισβητήσει στο μέλλον ελληνικά δικαιώματα.

Το νέο ελληνικό πλαίσιο για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αποτυπώνει αυτή την προσέγγιση. Η Τουρκία αντέδρασε στο σχέδιο τον Αύγουστο του 2026 και επανήλθε σε γεωγραφικούς σχηματισμούς των οποίων η κυριαρχία, όπως υποστηρίζει, δεν μεταβιβάστηκε ποτέ στην Ελλάδα από διεθνείς συνθήκες. Η Αθήνα απέρριψε τον ισχυρισμό. Η διαφορά περί κυριαρχίας είναι παλιά, αλλά η Άγκυρα τη χρησιμοποιεί πλέον για να αμφισβητήσει πού μπορεί η Ελλάδα να αναπτύξει υπεράκτια ενεργειακά έργα.

Παρόμοια πορεία έχουν ακολουθήσει και τα θαλάσσια πάρκα. Η Ελλάδα ανακοίνωσε δύο νωρίτερα φέτος, ένα εκ των οποίων στο Αιγαίο. Η Τουρκία απάντησε με δύο δικά της πάρκα τον Αύγουστο του 2026, εκ των οποίων το ένα καλύπτει ύδατα μεταξύ Λήμνου και Σαμοθράκης. Η Αθήνα αναφέρει ότι τμήματά τους εκτείνονται σε περιοχές όπου η Ελλάδα διεκδικεί θαλάσσια δικαιώματα. Τα όριά τους, επομένως, αντανακλούν αντικρουόμενες αντιλήψεις για το ποιος μπορεί να ασκεί εξουσία στη θάλασσα.

Η Τουρκία έχει επίσης εντείνει τη δραστηριότητά της στο βορειοανατολικό Αιγαίο. Οι ελληνικές αρχές έχουν καταγράψει συχνές πτήσεις Bayraktar γύρω από τη Λήμνο και τη Σαμοθράκη από τα μέσα Αυγούστου. Η Άγκυρα έχει ανανεώσει τις ενστάσεις της για την ελληνική στρατιωτική παρουσία στα νησιά του Αιγαίου, ενώ ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει προειδοποιήσει την Αθήνα να μην ενισχύσει νησιά που, κατά την Τουρκία, πρέπει να παραμείνουν αποστρατιωτικοποιημένα. Η Ελλάδα απορρίπτει αυτή τη θέση και προχωρά με την «Ασπίδα του Αχιλλέα», το πρόγραμμα αντιαεροπορικής και αντιπυραυλικής άμυνας με το Ισραήλ.

Τέτοιες διαφωνίες επιμένουν, παρά τη βελτίωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων από το 2023. Η Διακήρυξη των Αθηνών για τις Φιλικές Σχέσεις και την Καλή Γειτονία διεύρυνε τη συνεργασία στη μετανάστευση, το εμπόριο και τον τουρισμό. Ωστόσο, υπήρξε ελάχιστη πρόοδος στις διαφορές που έχουν προκαλέσει κρίσεις στο Αιγαίο κατά το παρελθόν.

Η ενέργεια και οι υποδομές καθιστούν δυσκολότερη τη διατήρηση αυτής της ισορροπίας. Οι διπλωμάτες μπορούν να αναβάλουν μια διαφωνία για τη θαλάσσια δικαιοδοσία. Ενα καλωδιοπλοίο, όμως, δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς μια κυβέρνηση που θα έχει εγκρίνει το έργο του και θα έχει εκδώσει αγγελίες προς ναυτιλλομένους. Σε αμφισβητούμενα ύδατα, αυτές οι αποφάσεις υποχρεώνουν την Αθήνα και την Άγκυρα να ενεργήσουν βάσει αντικρουόμενων διεκδικήσεων.

Το Ocean Link δείχνει τι μπορεί να συμβεί. Στις 11 Σεπτεμβρίου 2026, ο ελληνικός σταθμός της Λήμνου εξέδωσε αγγελία προς ναυτιλλομένους, ώστε το σκάφος να εκτελέσει εργασίες συντήρησης καλωδίου βορειοδυτικά της Χίου από τις 13 Σεπτεμβρίου. Η Τουρκία έχει αμφισβητήσει την αρμοδιότητα της Ελλάδας για τέτοιες εργασίες σε τμήματα του Αιγαίου και το ίδιο σκάφος έχει αντιμετωπίσει τουρκική παρέμβαση δύο φορές μέσα στη χρονιά.

Τέτοια περιστατικά δείχνουν πώς η Τουρκία μπορεί να προωθεί τις διεκδικήσεις της χωρίς η Ελλάδα να τις αποδέχεται. Η αμφισβήτηση πολιτικών σκαφών αυξάνει το πολιτικό και το κόστος ασφαλείας των έργων σε αμφισβητούμενα ύδατα και υποχρεώνει την Αθήνα να αποφασίσει αν θα προχωρήσει παρά τον κίνδυνο αντιπαράθεσης.

Το ηλεκτρικό καλώδιο Κρήτης-Κύπρου αναδεικνύει το ίδιο πρόβλημα σε μεγαλύτερη κλίμακα. Η Ελλάδα αναμένει ότι οι έρευνες στον βυθό θα επαναληφθούν, πιθανώς τον Οκτώβριο, μεταξύ άλλων και σε ύδατα που επηρεάζονται από διεκδικήσεις, τις οποίες η Τουρκία θεμελιώνει στη συμφωνία της με τη Λιβύη για τις θαλάσσιες ζώνες το 2019. Η Αθήνα απορρίπτει τις διεκδικήσεις της Άγκυρας και δηλώνει ότι δεν θα ζητήσει τουρκική άδεια. Το αίτημα τουρκικής έγκρισης θα μπορούσε να προσδώσει βαρύτητα σε διεκδικήσεις που η Ελλάδα θεωρεί παράνομες.

Το ζήτημα έχει σημασία και για την Ουάσιγκτον. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν στηρίξει τις ενεργειακές διασυνδέσεις μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου και Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένων έργων που θα μπορούσαν να μειώσουν την ενεργειακή απομόνωση της Κύπρου. Τουρκική πίεση που καθυστερεί αυτά τα έργα θα επηρέαζε σχέδια τα οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν στηρίξει στο πλαίσιο στενότερης περιφερειακής ενεργειακής συνεργασίας.

Η Ουάσιγκτον μπορεί να στηρίξει συνομιλίες μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας χωρίς να παίρνει θέση σε κάθε νομική διαφορά στο Αιγαίο. Ταυτόχρονα, θα πρέπει να αντιταχθεί στη χρήση πολεμικών πλοίων για να σταματήσουν πολιτικές έρευνες ή κατασκευαστικές εργασίες.

Το να αφεθεί τέτοιου τύπου πίεση να κρίνει αν ένα έργο θα προχωρήσει θα έδινε στην Τουρκία επιρροή επί των υποδομών, με βάση θαλάσσιες διεκδικήσεις τις οποίες η Ελλάδα απορρίπτει.

Το καλώδιο Κρήτης-Κύπρου ενδέχεται σύντομα να φέρει το ερώτημα αυτό στο προσκήνιο. Οταν τα ερευνητικά σκάφη επιστρέψουν, αμφότερες οι πλευρές θα πρέπει να αποφασίσουν μέχρι πού είναι διατεθειμένες να προωθήσουν τις διεκδικήσεις τους.