Η ψευδαίσθηση ενός ενιαίου Πεσμεργκά στο ιρακινό Κουρδιστάν
Τα δύο κόμματα εξακολουθούν να ελέγχουν τις μετονομασμένες κουρδικές ένοπλες δυνάμεις και τις διαιρέσεις που τις διατρέχουν.
Στις 10 Σεπτεμβρίου 2026, το υπουργείο Υποθέσεων Πεσμεργκά στην Περιφέρεια του Κουρδιστάν του Ιράκ ανακοίνωσε την ολοκλήρωση της διαδικασίας ενοποίησης των ενόπλων δυνάμεων που πρόσκεινται στα δύο κυβερνώντα πολιτικά κόμματα της περιοχής, το Δημοκρατικό Κόμμα του Κουρδιστάν και την Πατριωτική Ένωση του Κουρδιστάν. Υπό κανονικές συνθήκες, θα ήταν λόγος για πανηγυρισμούς. Πρόκειται, άλλωστε, για την πρώτη φορά που οι αρχές θέτουν επισήμως τις ένοπλες δυνάμεις του Κουρδιστάν υπό ενιαία αμυντική διοίκηση. Ωστόσο, η εικόνα στο πεδίο απέχει πολύ από αυτή τη φαινομενική ενοποίηση.
Οι κουρδικές δυνάμεις, γνωστές ως Πεσμεργκά, παραμένουν διαιρεμένες και υπό τον έλεγχο των δύο κυβερνώντων κομμάτων από τότε που η Περιφέρεια του Κουρδιστάν απέκτησε αυτονομία το 1991, παρά τη σύσταση του υπουργείου Υποθέσεων Πεσμεργκά κατά τον σχηματισμό της πρώτης περιφερειακής κυβέρνησης τον επόμενο χρόνο. Στα πρώτα εκείνα χρόνια, οι δύο πλευρές χρησιμοποίησαν τις αντίστοιχες δυνάμεις Πεσμεργκά η μία εναντίον της άλλης σε έναν εμφύλιο πόλεμο που κόστισε χιλιάδες ζωές. Αν και το ιρακινό Σύνταγμα του 2005 αναγνώρισε επισήμως το καθεστώς της Περιφέρειας του Κουρδιστάν μετά την πτώση του καθεστώτος του Σαντάμ Χουσεΐν, αυτό ελάχιστα συνέβαλε στην ενοποίηση των κουρδικών ενόπλων δυνάμεων.
Τα τελευταία χρόνια, οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδίωκαν να τεθούν οι δύο κουρδικές δυνάμεις υπό τη διοίκηση του υπουργείου Υποθέσεων Πεσμεργκά. Κατά τη διάρκεια του πολέμου κατά του Ισλαμικού Κράτους, οι κουρδικές δυνάμεις συνέδραμαν την υπό αμερικανική ηγεσία προσπάθεια για την ήττα της τρομοκρατικής οργάνωσης. Ωστόσο, παρά τα εκατομμύρια δολάρια ετήσιας βοήθειας, η αμερικανική κυβέρνηση δεν κατάφερε να πείσει τα δύο κουρδικά κόμματα να ενοποιήσουν πλήρως τις ένοπλες δυνάμεις τους.
Οι εν λόγω δυνάμεις είναι οι λεγόμενες Δυνάμεις 80, που συνδέονται με το Δημοκρατικό Κόμμα του Κουρδιστάν, και οι Δυνάμεις 70, που συνδέονται με την Πατριωτική Ένωση του Κουρδιστάν. Η πρόσφατη ανακοίνωση περί ενοποίησης, ωστόσο, φαίνεται ότι απλώς αντικατέστησε τις παλιές ονομασίες με νέες. Οι Δυνάμεις 80 χαρακτηρίζονται πλέον Ζώνη Ένα, ενώ οι Δυνάμεις 70 μετονομάστηκαν σε Ζώνη Δύο. Εντός των δύο αυτών ζωνών θα υπάρχουν 11 μεραρχίες που θα λειτουργούν υπό τη διοίκηση του υπουργείου Υποθέσεων Πεσμεργκά. Αν και οι κουρδικές αρχές ενδέχεται να παρουσιάζουν αυτή την αναδιάρθρωση ως μεταρρύθμιση, η πραγματικότητα είναι διαφορετική: και τα δύο πολιτικά κόμματα εξακολουθούν να ελέγχουν τις νεοσύστατες ζώνες και τις μεραρχίες στο εσωτερικό τους. Το Δημοκρατικό Κόμμα του Κουρδιστάν ελέγχει έξι μεραρχίες, εκείνες με τους μονούς αριθμούς· η Πατριωτική Ένωση του Κουρδιστάν ελέγχει τις υπόλοιπες πέντε.
Σε αυτό το πλαίσιο, έχει σημασία ο χρονισμός της ανακοίνωσης, καθώς έρχεται λίγες εβδομάδες πριν από την προθεσμία της 30ής Σεπτεμβρίου για την αποχώρηση των αμερικανικών στρατευμάτων από το Ιράκ. Δημοσιεύματα αναφέρουν ότι ο αμερικανικός στρατός δεν θα συνδράμει πλέον τους Πεσμεργκά μετά την ημερομηνία αυτή. Υπό αυτό το πρίσμα, η ανακοίνωση της ενοποίησης μοιάζει με μήνυμα προς την Ουάσιγκτον ότι οι προσπάθειές της τα τελευταία χρόνια δεν ήταν μάταιες και ότι η συνέχιση της αμερικανικής στήριξης προς τους Πεσμεργκά παραμένει δικαιολογημένη και μετά την προθεσμία της 30ής Σεπτεμβρίου.
Το τρέχον πολιτικό αδιέξοδο στο ιρακινό Κουρδιστάν θέτει περαιτέρω υπό αμφισβήτηση τη γνησιότητα της ενοποίησης των Πεσμεργκά. Τα δύο κυβερνώντα κόμματα δεν έχουν καταφέρει να σχηματίσουν νέα κυβέρνηση μετά τις βουλευτικές εκλογές του Οκτωβρίου 2024, αφήνοντας τους πολιτικούς θεσμούς της περιοχής σε μεγάλο βαθμό παραλυμένους. Αν τα δύο κόμματα δεν μπορούν να καταλήξουν σε συμφωνία για τον σχηματισμό κυβέρνησης, είναι δύσκολο να αντιληφθεί κανείς πώς θα μπορούσαν να έχουν επιτύχει πραγματική ενότητα στο στρατιωτικό πεδίο.
Το ιρακινό Κουρδιστάν χάνει σταδιακά την αυτονομία που απολάμβανε επί δεκαετίες. Η Βαγδάτη, η Αγκυρα και η Τεχεράνη συνεργάζονται ολοένα περισσότερο για να υπονομεύσουν το αυτόνομο καθεστώς της περιοχής. Ωστόσο, αντί να ενωθούν ουσιαστικά για να αντιμετωπίσουν τις υπαρξιακές απειλές που βαραίνουν την κουρδική αυτοδιοίκηση, το Δημοκρατικό Κόμμα του Κουρδιστάν και η Πατριωτική Ένωση του Κουρδιστάν παραμένουν εγκλωβισμένα σε έναν αγώνα για την πολιτική ισχύ. Κανένα από τα δύο κόμματα δεν είναι πιθανό να παραιτηθεί από τον έλεγχο των δυνάμεων Πεσμεργκά, καθώς ο έλεγχος αυτός προσφέρει σημαντικό μοχλό στην πολιτική εξουσία της περιοχής. Αυτή είναι η πραγματικότητα εδώ και δεκαετίες και θα συνεχιστεί, εφόσον το ιρακινό Κουρδιστάν διατηρήσει την αυτονομία του.
Οι ευρύτερες εξελίξεις στο ιρακινό Κουρδιστάν δείχνουν ότι τα δύο κόμματα έχουν επικεντρωθεί περισσότερο στη διατήρηση των σφαιρών επιρροής τους παρά στη διαφύλαξη της αυτονομίας της περιοχής. Ως εκ τούτου, η πρόσφατη ανακοίνωση για τους Πεσμεργκά δύσκολα μπορεί να εκληφθεί ως κάτι περισσότερο από μια ακόμη προσέγγιση προς την Ουάσιγκτον για συνέχιση της οικονομικής στήριξης.