Η Τουρκία του Σρέντινγκερ

Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ και οι ηγέτες της Μέσης Ανατολής σπεύδουν να απαντήσουν στην κατάληψη της Μόχα από τους Χούθι, ενός μικρού λιμανιού και οικισμού που βρίσκεται πάνω στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, στρατηγικό σημείο-κλειδί που ελέγχει την πρόσβαση στην Ερυθρά Θάλασσα.

Η Αίγυπτος μπαίνει στο κάδρο. Αφού δαπάνησε δισεκατομμύρια δολάρια για να κρατήσει την Αίγυπτο όρθια, ο Σαουδάραβας διάδοχος του θρόνου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν αναζητεί απόδοση της επένδυσής του. Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει μια αιγυπτιακή στρατιωτική βάση κοντά στο Γιανμπού, τον βασικό τερματικό σταθμό εξαγωγών στην Ερυθρά Θάλασσα. Το Κάιρο, βεβαίως, έχει πολλά να διακυβεύονται πέρα από τη γενναιοδωρία του Ριάντ.

Στην ατζέντα βρίσκεται επίσης το Σύμφωνο της Μέκκας του μπιν Σαλμάν, μια συμφωνία αμοιβαίας άμυνας με τη Σαουδική Αραβία, το Πακιστάν και την Τουρκία, που οριστικοποιήθηκε μόλις τον περασμένο μήνα. Αν και ο μπιν Σαλμάν επιδίωξε να φέρει σε δύσκολη θέση τις Ηνωμένες Πολιτείες και να σηματοδοτήσει το τέλος της πρωτοκαθεδρίας της 80χρονης αμερικανοσαουδαραβικής αμυντικής ομπρέλας, παραμένει ασαφές αν το Πακιστάν και η Τουρκία θα σπεύσουν στην υπεράσπιση της Σαουδικής Αραβίας.

Παρότι έχει συζητηθεί το ενδεχόμενο τουρκικής βάσης στη βόρεια Σαουδική Αραβία, αυτό δεν θα βοηθήσει τη Σαουδική Αραβία απέναντι στους Χούθι. Ο μπιν Σαλμάν αναγνωρίζει ότι ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δείχνει ελάχιστο ενδιαφέρον για τη Σαουδική Αραβία, πέρα από την επιθυμία του να διεθνοποιήσει τη Μέκκα και τη Μεδίνα και να εδραιώσει την τουρκική περικύκλωση του Ισραήλ.

Ενώ η Σαουδική Αραβία βρίσκεται στο άμεσο στόχαστρο των Χούθι, η κρίση αναδεικνύει επίσης τον μύθο της τουρκικής στρατιωτικής ισχύος. Στα χαρτιά, η Τουρκία είναι ισχυρή. Οι ηγέτες του ΝΑΤΟ αποφεύγουν να ζητήσουν από την Τουρκία λογαριασμό για την κατοχή της Κύπρου και τις προκλήσεις της εναντίον της Ελλάδας στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, καθώς, στα χαρτιά, διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό στο ΝΑΤΟ.

Πέρα από τις χερσαίες δυνάμεις του, ο Ερντογάν προωθεί εδώ και καιρό τη «Γαλάζια Πατρίδα», μια αλυτρωτική θαλάσσια πολιτική που συνοδεύεται από ευρεία επέκταση του τουρκικού ναυτικού στη Μαύρη Θάλασσα, τη Μεσόγειο και το Αιγαίο. Η Τουρκία έχει επίσης διευρύνει το ευρύτερο στρατιωτικό της αποτύπωμα, κατασκευάζοντας βάσεις και, σε ορισμένες περιπτώσεις, σταθμεύοντας αεροσκάφη στην κατεχόμενη Κύπρο, τη Συρία, το Κατάρ και τη Σομαλία. Ο στόλος των τουρκικών drones είναι υπολογίσιμος.

Ο μπιν Σαλμάν φέρεται να έχει ζητήσει αμερικανική βοήθεια και, μολονότι η ανακοίνωση της πώλησης των μαχητικών F-35 Joint Strike Fighter είναι σημαντική, δεν έχει κανένα νόημα απέναντι στους Χούθι, καθώς θα χρειαστούν χρόνια για την εκπαίδευση και την παράδοση, ακόμη κι αν το Κογκρέσο δεν τη μπλοκάρει.

Η μεγαλύτερη στρατιωτική ανάπτυξη της Τουρκίας στο εξωτερικό βρίσκεται πλέον στη Σομαλία. Η Τουρκία κατασκευάζει διαστημική βάση στη χώρα, διατηρεί μεγάλη ναυτική βάση και ελέγχει το διεθνές αεροδρόμιο του Μογκαντίσου. Την τελευταία δεκαετία, η Τουρκία έχει εκπαιδεύσει χιλιάδες στελέχη ειδικών δυνάμεων στη Σομαλία.

Γιατί, λοιπόν, ο Ερντογάν δεν έρχεται να υπερασπιστεί τον μπιν Σαλμάν, αξιοποιώντας το ναυτικό, τα drones και τις ειδικές δυνάμεις της Τουρκίας ώστε να συμβάλει στο να παραμείνει ανοιχτό το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ; Για μεγάλο μέρος του 16ου και του 19ου αιώνα, η Οθωμανική Αυτοκρατορία διοικούσε την ακτή Τιχάμα της Υεμένης, η οποία τώρα βρίσκεται υπό πολιορκία. Ενώ ο Ερντογάν επικαλείται το οθωμανικό προηγούμενο για να δικαιολογήσει την παρουσία της Τουρκίας στη Σομαλία, κάνει λάθος στην Ιστορία: οι Οθωμανοί ουδέποτε έφτασαν στη Σομαλία καθαυτή· αντιθέτως, είχαν αποικίσει τη βορειοδυτική περιοχή Αουντάλ της Σομαλιλάνδης.

Ο πιθανός λόγος για τον οποίο ο Ερντογάν δεν προσφέρει ουσιαστική βοήθεια είναι ότι η ισχύς της Τουρκίας εδράζεται στην αβεβαιότητα γύρω από τη στρατιωτική της επάρκεια. Ναι, η Τουρκία μπορεί να ισχυρίζεται ότι είναι υπερδύναμη όταν βομβαρδίζει άοπλους Κούρδους αγρότες, αλλά αν ο τουρκικός στρατός ήταν πράγματι ισχυρός, θα είχε πετύχει κάτι περισσότερο από ένα αδιέξοδο σε μια εξέγερση με τους Κούρδους που διαρκεί πάνω από 40 χρόνια.

Οι πολιτικές εκκαθαρίσεις, με έναν στους πέντε εκπαιδευμένους πιλότους F-16 φυλακισμένο και την πλειονότητα της ανώτατης ηγεσίας αντικατεστημένη, σημαίνουν ότι ο τουρκικός στρατός είναι ένα άδειο κέλυφος. Οι στρατηγοί του Ερντογάν μπορεί να καμαρώνουν σαν παγώνια, αλλά τίποτα δεν δείχνει ότι έχουν διατηρήσει την ικανότητα να πολεμούν. Το τουρκικό ναυτικό βρίσκεται σε χειρότερη κατάσταση. Μπορεί να παρενοχλεί άοπλα σκάφη σεισμικών ερευνών για πετρέλαιο, αλλά δεν μπορεί να πολεμήσει. Η ισχύς της Τουρκίας πηγάζει από την ικανότητά της να αποφεύγει να εκθέσει το κενό των ενόπλων δυνάμεών της.

Όπως ακριβώς ο Έρβιν Σρέντινγκερ επινόησε το περίφημο νοητικό πείραμα της γάτας του Σρέντινγκερ, όπου μια γάτα μέσα σε ένα κουτί δεν ήταν ούτε ζωντανή ούτε νεκρή μέχρι να επιβεβαιώσει την κατάστασή της ένας παρατηρητής, έτσι και σήμερα ο Ερντογάν προεδρεύει στην Τουρκία του Σρέντινγκερ. Η αξίωσή της για στρατιωτική επάρκεια στηρίζεται στο ότι αυτή η επάρκεια δεν δοκιμάζεται ποτέ. Ο Ερντογάν δεν πρόκειται να αναπτύξει τουρκικές δυνάμεις στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, γιατί φοβάται την αποτυχία και τη διεθνή αναγνώριση ότι ο κομπασμός του δεν είναι παρά κενή ρητορεία.