Η Σαουδική Αραβία αντιμέτωπη με την πρώτη δοκιμασία του αμυντικού συμφώνου της Μέκκας

Η Σαουδική Αραβία περνά μία από τις κρισιμότερες περιόδους ασφαλείας στη σύγχρονη ιστορία της. Τα Στενά του Ορμούζ είναι στην πράξη κλειστά για τη σαουδαραβική ναυτιλία, οι αντάρτες Χούθι που υποστηρίζονται από το Ιράν έχουν σφίξει τον κλοιό τους στο Μπαμπ ελ Μαντέμπ, ενώ το Ριάντ έκλεισε τον αγωγό Ανατολής-Δύσης μετά τις επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη στις 11 Σεπτεμβρίου 2026 στη διαδρομή μέσω της οποίας η Σαουδική Αραβία εξάγει πετρέλαιο μέσω της Ερυθράς Θάλασσας.

Αυτή ακριβώς είναι η στιγμή που το Ριάντ χρειάζεται τους φίλους και τους εταίρους του. Ωστόσο, η αμυντική συμφωνία της Μέκκας με το Πακιστάν και την Τουρκία μπορεί να μην προσφέρει την άμεση απάντηση που επιθυμεί η Σαουδική Αραβία.

Στις 10 Σεπτεμβρίου 2026, το υπουργείο Εξωτερικών του Πακιστάν δήλωσε ότι η συμφωνία της Μέκκας έχει αμυντικό χαρακτήρα και ότι δεν συζητείται καμία στρατιωτική απάντηση στις επιθέσεις των Χούθι. Πακιστανοί αξιωματούχοι ανέφεραν επίσης ότι, μαζί με τους Σαουδάραβες και Τούρκους ομολόγους τους, εξακολουθούν να οριστικοποιούν το πλαίσιο. Το Πακιστάν, εν τω μεταξύ, υπογράμμισε τον αμυντικό χαρακτήρα του συμφώνου.

Η διάκριση έχει σημασία. Η συμφωνία, που υπεγράφη από τη Σαουδική Αραβία, το Πακιστάν και την Τουρκία στις 7 Αυγούστου 2026, προβλέπει ότι ένοπλη επίθεση εναντίον ενός μέλους θα αντιμετωπίζεται ως επίθεση εναντίον και των τριών. Δεν σημαίνει όμως κατ’ ανάγκη ότι πακιστανικές ή τουρκικές μάχιμες δυνάμεις θα μπαίνουν στην Υεμένη κάθε φορά που δέχεται επίθεση η Σαουδική Αραβία.

Το πεδίο της μάχης αλλάζει. Οι Χούθι κατέλαβαν την Περίμ, στρατηγικό νησί στο Μπαμπ ελ Μαντέμπ, ενισχύοντας τη θέση τους στο στενό πέρασμα που συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν. Οι Χούθι που υποστηρίζονται από το Ιράν έχουν αποκτήσει ουσιαστικό έλεγχο του Μπαμπ ελ Μαντέμπ, γεγονός που τους δίνει μεγαλύτερη δυνατότητα να απειλούν τη ναυσιπλοΐα μεταξύ Ευρώπης και Ασίας.

Για το Ριάντ, αυτό δεν αποτελεί πλέον απλώς ένα πρόβλημα της Υεμένης. Οι Χούθι ανακοίνωσαν ναυτικό αποκλεισμό κατά της Σαουδικής Αραβίας και επιτέθηκαν σε πετρελαιοφόρα που συνδέονται με το βασίλειο. Η θέση τους γύρω από το Μπαμπ ελ Μαντέμπ δημιουργεί ένα ακόμη σημείο πίεσης στις σαουδαραβικές εξαγωγές, τη στιγμή ακριβώς που τα Στενά του Ορμούζ έχουν καταστεί μη αξιοποιήσιμα για τη σαουδαραβική ναυτιλία.

Το βασίλειο είχε επιδιώξει να μειώσει αυτή την ευπάθεια μέσω του αγωγού πετρελαίου Ανατολής-Δύσης. Η διαδρομή, μήκους περίπου 750 μιλίων, μεταφέρει αργό από τα ανατολικά πετρελαϊκά κοιτάσματα της Σαουδικής Αραβίας στο Γιανμπού, στην Ερυθρά Θάλασσα.

Η στρατηγική εικόνα είναι ζοφερή. Ο αγωγός που σχεδιάστηκε για να παρακάμπτει τον Ορμούζ είναι κλειστός, τουλάχιστον προσωρινά, και οι σαουδαραβικές υποδομές πετρελαίου και ενέργειας παραμένουν ευάλωτες.

Το Πακιστάν έχει λόγους να αποφύγει έναν ακόμη πόλεμο στην Υεμένη. Διατηρεί στενή αμυντική σχέση με τη Σαουδική Αραβία, αλλά έχει και σημαντικές σχέσεις με το Ιράν και έχει επανειλημμένα ταχθεί υπέρ του διαλόγου. Μια άμεση επέμβαση θα μπορούσε να υπονομεύσει αυτή την ισορροπία και να εκθέσει το Πακιστάν σε αντίποινα.

Το Πακιστάν θα μπορούσε, αντ’ αυτού, να συμβάλει στην άμυνα της Σαουδικής Αραβίας χωρίς να πολεμήσει εντός της Υεμένης. Η αντιαεροπορική άμυνα, η ανταλλαγή πληροφοριών, η στρατιωτική εκπαίδευση, η προστασία κρίσιμων υποδομών και η ναυτική ασφάλεια θα μπορούσαν να ενισχύσουν τη σαουδαραβική ασφάλεια χωρίς να εκθέσουν άμεσα πακιστανικά στρατεύματα σε κίνδυνο.

Η Τουρκία βρίσκεται μπροστά σε παρόμοιο υπολογισμό. Η Άγκυρα έχει διευρύνει τους αμυντικούς δεσμούς της με τη Σαουδική Αραβία και διαθέτει προηγμένες στρατιωτικές τεχνολογίες που θα μπορούσαν να βελτιώσουν τις σαουδαραβικές δυνατότητες. Όμως, το να βοηθήσει το Ριάντ να υπερασπιστεί το έδαφός του είναι διαφορετικό από το να συμμετάσχει σε σαουδαραβική επίθεση κατά των Χούθι. Είναι απίθανο η Τουρκία να θελήσει να αναλάβει μια στρατιωτική δέσμευση ανοιχτού χρόνου στην Υεμένη.

Γι’ αυτό και η λέξη «αμυντικό» έχει σημασία. Μια αμυντική συμμαχία μπορεί να ενισχύσει την αποτροπή, τη συνεργασία στον τομέα των πληροφοριών, την αντιαεροπορική άμυνα, τη ναυτική ασφάλεια και τους βιομηχανικούς δεσμούς, αφήνοντας παράλληλα σε κάθε κυβέρνηση περιθώριο να αποφασίζει πώς θα αντιδράσει.

Το δύσκολο ερώτημα είναι τι συνιστά επίθεση που απαιτεί συλλογική δράση. Αν ένας πύραυλος των Χούθι πλήξει σαουδαραβική πόλη, η απάντηση ίσως είναι προφανής. Αν ένα μη επανδρωμένο αεροσκάφος χτυπήσει πετρελαϊκή εγκατάσταση ή αν δεχθούν επίθεση πλοία που συνδέονται με τη Σαουδική Αραβία, η αντίδραση γίνεται πιο περίπλοκη. Αν όμως η Σαουδική Αραβία εξαπολύσει μεγάλης κλίμακας εκστρατεία εντός της Υεμένης, το Πακιστάν και η Τουρκία θα μπορούσαν να υποστηρίξουν ότι μια τέτοια ενέργεια υπερβαίνει τον αμυντικό σκοπό της συμφωνίας.

Η Σαουδική Αραβία δεν έχει την πολυτέλεια να ανακαλύψει εν μέσω μεγάλης κρίσης ότι οι εταίροι της ερμηνεύουν διαφορετικά τη συλλογική άμυνα. Ταυτόχρονα, το Πακιστάν και η Τουρκία δεν μπορούν να επιτρέψουν σε ένα αμυντικό σύμφωνο να μετατραπεί σε αυτόματο μηχανισμό εισόδου σε κάθε περιφερειακό πόλεμο.

Το Πακιστάν προσφέρει στρατιωτικό βάθος και εμπειρία. Η Τουρκία προσφέρει αμυντική τεχνολογία και βιομηχανική ικανότητα. Η Σαουδική Αραβία προσφέρει στρατηγική γεωγραφία, οικονομικούς πόρους και πολιτικό βάρος. Μαζί μπορούν να οικοδομήσουν ισχυρότερη περιφερειακή δομή ασφαλείας, αλλά μια τέτοια δομή δεν δημιουργείται από τη μια μέρα στην άλλη.

Αν οι Χούθι εδραιώσουν τον έλεγχό τους γύρω από το Μπαμπ ελ Μαντέμπ, συνεχίσουν να πλήττουν σαουδαραβικές ενεργειακές υποδομές και διατηρήσουν την πίεση στη σαουδαραβική ναυτιλία ενόσω ο Ορμούζ παραμένει κλειστός, το Ριάντ θα βρεθεί υπό αυξανόμενη πίεση να απαντήσει. Ενδέχεται τελικά να χρειαστεί να αποφασίσει αν η υπεράσπιση των συμφερόντων του απαιτεί δράση εντός της Υεμένης ή αν μπορεί να αναχαιτίσει την απειλή με αντιαεροπορική άμυνα, ναυτική προστασία και στοχευμένες επιχειρήσεις.

Η Σαουδική Αραβία απέκτησε δύο σημαντικούς εταίρους, όχι όμως και δύο στρατούς διαθέσιμους για ανάπτυξη όπου κι αν αντιμετωπίζει πρόβλημα το βασίλειο. Η συμφωνία της Μέκκας μπορεί ακόμη να εξελιχθεί σε περιφερειακή ρύθμιση ασφαλείας, αλλά η επιτυχία της θα εξαρτηθεί από το αν οι τρεις χώρες μπορούν να διατηρήσουν κοινή αμυντική πολιτική χωρίς να μετατρέψουν το σύμφωνο σε μηχανισμό μόνιμου περιφερειακού πολέμου.

Για το Ριάντ, η άμεση ανάγκη είναι η προστασία. Η πιο μακροπρόθεσμη ανάγκη του είναι ένα περιφερειακό σύστημα ασφαλείας ικανό να αποτρέπει το Ιράν και τους συμμάχους του χωρίς να σύρει τη Σαουδική Αραβία σε έναν ακόμη δαπανηρό πόλεμο. Η συμφωνία της Μέκκας σχεδιάστηκε για τον δεύτερο αυτό στόχο. Η κρίση στην Υεμένη δοκιμάζει τώρα αν μπορεί να εξυπηρετήσει τον πρώτο.