Η συνεργασία Ρωσίας και Ιράν δείχνει τα όρια των οικονομικών κυρώσεων

Η Ρωσία, σύμφωνα με δημοσιεύματα, βοηθά από το 2023 το Ιράν να αναπτύξει υπερηχητικό πύραυλο κρουζ για προσβολή πλοίων και χερσαίων στόχων. Μια τέτοια αποκάλυψη θα έπρεπε να υποχρεώσει την Ουάσιγκτον και τους συμμάχους της να εξηγήσουν αναλυτικά πώς αντιμετωπίζουν τη ρωσοϊρανική στρατιωτικοτεχνική συνεργασία, ιδίως καθώς η σημερινή αρχιτεκτονική των κυρώσεων εστιάζει περισσότερο στον τραπεζικό τομέα παρά σε καταθέσεις διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, ταξίδια και αλληλογραφία μηχανικών.

Το πρόγραμμα, με την κωδική ονομασία C430L, επικεντρώνεται σε σύστημα πρόωσης ramjet και οργανώνεται από τη Rosoboronexport, τον κρατικό ρωσικό εξαγωγέα οπλικών συστημάτων, και την NPO Mashinostroyenia, γραφείο σχεδιασμού πυραύλων που τελεί υπό κυρώσεις. Επισημοποιήθηκε τον Νοέμβριο του 2023, ύστερα από πολλαπλές επισκέψεις Ρώσων αξιωματούχων στο Ιράν. Ρώσοι μηχανικοί φέρεται να ανέλυσαν δεδομένα από το ιρανικό πρόγραμμα ramjet· έκτοτε το Ιράν κατασκεύασε και δοκίμασε τον σχεδιασμό που προέκυψε, αν και δεν έχει ακόμη αναπτύξει επιχειρησιακά τον πύραυλο.

Ο Τζιμ Λάμσον (Jim Lamson), πρώην αναλυτής της Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών με αντικείμενο το Ιράν, δήλωσε στους Financial Times: «Αν οι Ρώσοι καταφέρουν να βοηθήσουν τους Ιρανούς να λύσουν τα τεχνικά τους προβλήματα, θεωρώ ότι αυτός θα είναι ένας από τους πιο καθοριστικούς τομείς ρωσικής στρατιωτικοτεχνικής συνδρομής προς το Ιράν τα τελευταία χρόνια».

Στις 31 Αυγούστου 2026, ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Σκοτ Μπέσεντ είπε στον Ρώσο ομόλογό του Αντόν Σιλουάνοφ ότι η Ουάσιγκτον αναμένει από τον κόσμο να ευθυγραμμιστεί με μια «πολιτική οικονομικού παρία», επιβάλλοντας κυρώσεις σε χώρες και οντότητες που διευκολύνουν το εμπόριο με το Ιράν. Το μήνυμα του Μπέσεντ προς τον Σιλουάνοφ ήταν, σύμφωνα με πληροφορίες, ωμό: κάθε απόπειρα να βοηθηθεί το Ιράν να παρακάμψει τις κυρώσεις θα καταλήξει στην οικονομική καταστροφή της Ρωσίας. Ο Σιλουάνοφ, ωστόσο, απέρριψε την προειδοποίηση, λέγοντας ότι η Ρωσία θα ενεργεί σύμφωνα με τα δικά της εθνικά συμφέροντα.

Παράλληλα, Ρωσία και Ιράν ολοκληρώνουν τη διασύνδεση του ρωσικού συστήματος πληρωμών Mir με το ιρανικό Shetab, ώστε να διευκολύνουν τις συναλλαγές και να δημιουργήσουν εναλλακτική λύση απέναντι στη Visa και στο SWIFT, συνδυάζοντας τη διαλειτουργικότητα των καρτών λιανικής με απευθείας διατραπεζική ανταλλαγή μηνυμάτων για την παράκαμψη των δυτικών κυρώσεων. Η χρηματοοικονομική αρχιτεκτονική που συνδέει Μόσχα και Τεχεράνη –ράβδοι χρυσού, εταιρείες-βιτρίνες στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και τιμολόγια με αναδρομική ημερομηνία μέσω της Bank Melli– είναι ακριβώς αυτό που το υπουργείο Οικονομικών και το Γραφείο Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων (OFAC) έχουν συσταθεί να κυνηγούν. Εχει όμως ανοίξει ένας παράλληλος δίαυλος που δεν έχει καμία σχέση με το χρήμα και καμία διαθέσιμη εξουσία επιβολής κυρώσεων δεν είναι φτιαγμένη για να τον σταματήσει: η απευθείας μεταφορά τεχνολογίας και τεχνογνωσίας με στρατιωτικές εφαρμογές.

Τον Οκτώβριο του 2024, το Σώμα Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) ανακοίνωσε τη χρήση υπερηχητικών πυραύλων Fattah-1 σε πλήγματα κατά ισραηλινού εδάφους. Τον επόμενο μήνα, η Ρωσία χρησιμοποίησε για πρώτη φορά το σύστημα Oreshnik εναντίον στόχου στο Ντνίπρο. Τα μέσα ενημέρωσης σχολίασαν και τα δύο γεγονότα ως «νέο σύνορο» στα πυραυλικά πλήγματα. Η οπτική ομοιότητα ανάμεσα στα πλήγματα με Fattah-1 του Ιράν και στο πλήγμα με Oreshnik της Ρωσίας έγινε viral στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Τα ρωσικά κρατικά και παρακρατικά μέσα κινήθηκαν γρήγορα για να ανασκευάσουν αυτή τη σύγκριση. Μέσα σε 48 ώρες, στα μέσα Ιουνίου του 2025, τουλάχιστον πέντε ρωσικά μέσα δημοσίευσαν σχεδόν πανομοιότυπες διαψεύσεις: το RIA Novosti παρέθεσε τον στρατιωτικό εμπειρογνώμονα Γεβγκένι Μιχαήλοφ, το AiF.ru παρέθεσε τον υποστράτηγο της ρωσικής Πολεμικής Αεροπορίας Βλαντίμιρ Ποπόφ, ο οποίος έλεγε ότι ο Fattah και ο Oreshnik δεν έχουν «τίποτα κοινό»· το MK.ru παρέθεσε αναλυτή που τα χαρακτήριζε «εντελώς διαφορετικές εξελίξεις»· το Mail.ru News και ο στρατιωτικός ιστότοπος Voennoe Delo δημοσίευσαν την ίδια γραμμή μέσα στο ίδιο χρονικό παράθυρο.

Κανένα δεν απάντησε στο προφανές επόμενο ερώτημα: αν τα δύο συστήματα δεν σχετίζονται, η παραδοχή μιας επιφανειακής ομοιότητας δεν θα κόστιζε τίποτα στη Μόσχα. Το γεγονός ότι χρειάστηκε μια τόσο συγχρονισμένη διάψευση αξίζει την προσοχή της Δύσης.

Το ιρανικό υπερηχητικό όχημα ολίσθησης Fattah-2 έχει μια πραγματικά παράδοξη, «χορευτική» τροχιά κατά την εκτόξευση. Χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά σε μάχη γύρω στην 1η Μαρτίου 2026 και, σύμφωνα με πληροφορίες, εναντίον οχυρωμένης ισραηλινής εγκατάστασης διοίκησης, ενώ προκάλεσε αμέσως σύγκριση και από τη στρατιωτική έκδοση Military Watch Magazine, η οποία σημείωσε ότι η τροχιά και η ταχύτητα του πυραύλου θύμιζαν το ρωσικό σύστημα Oreshnik.

Η ευπάθεια δεν περιορίζεται στη σχέση της Ρωσίας με το Ιράν, ούτε στο ότι η Ρωσία δρα μόνη της. Ενας πύραυλος κρουζ Kh-101 που ανακτήθηκε μετά από πλήγμα στην Ουκρανία τον Ιανουάριο του 2026 περιείχε τουλάχιστον 47 εξαρτήματα ξένης κατασκευής, 35 εκ των οποίων αμερικανικά, μαζί με γερμανικά, κινεζικά, ταϊβανέζικα, ολλανδικά και ιαπωνικά μέρη. Το άλλο βασικό ρωσικό σύστημα ακριβείας εμφανίζει το ίδιο μοτίβο: η ουκρανική υπηρεσία πληροφοριών HUR εξέτασε τον Ιούλιο του 2026 συντρίμμια από τα ρωσικά κιτ κατευθυνόμενων βομβών UMPK και εντόπισε 22 αναγνωρισμένους κατασκευαστές εξαρτημάτων, δέκα αμερικανικούς, έξι κινεζικούς, τέσσερις ελβετικούς και από δύο ιρλανδικούς και ιαπωνικούς, διαπιστώνοντας ότι το 71% των μικροηλεκτρονικών μέσα σε αυτά τα κιτ προέρχεται από εταιρείες με έδρα σε κράτη ευθυγραμμισμένα με τη Δύση.

Οι New York Times μετέδωσαν αργότερα ότι η ρωσική στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών διατηρεί επί χρόνια επιχείρηση προμηθειών εντός της Ιαπωνίας, χρησιμοποιώντας εμπορική κάλυψη –στο παρελθόν, μεταξύ άλλων, το γραφείο της Aeroflot στο Τόκιο– για να αποκτά εργαλειομηχανές και μικροηλεκτρονικά διπλής χρήσης. Ο Ουκρανός απεσταλμένος για τις κυρώσεις εκτίμησε τον Ιούνιο του 2026 ότι εξαρτήματα ιαπωνικής κατασκευής εμφανίζονται περίπου στο 90% των τύπων ρωσικών πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών που έχουν εξετάσει Ουκρανοί ερευνητές.

Η Ιαπωνία είναι ένας από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς στον κόσμο ακριβώς της τεχνολογίας που επιζητεί αυτό το δίκτυο και μέχρι φέτος εξακολουθεί να μη διαθέτει αυτοτελή νομοθεσία για την κατασκοπεία· ειδικός αντικατασκοπευτικός νόμος δεν αναμένεται πριν από το 2027.

Για να καλύψουν το κενό, οι δυτικές χώρες πρέπει να προχωρήσουν σε τέσσερις διορθώσεις:

Πρώτον, πρέπει να επιβάλουν δευτερογενείς κυρώσεις στους διαμεσολαβητές που διακινούν τεχνολογία και όχι μόνο χρήμα. Η Generation Trading FZE χαρακτηρίστηκε μόνο αφού δημοσιογράφοι εντόπισαν τα φορτία ανοξείδωτου χάλυβα και τον λογαριασμό της στη Bank Melli, πολύ μετά την πραγματοποίηση των συναλλαγών. Το υπουργείο Οικονομικών θα έπρεπε να πιέζει τους εταίρους να επισημαίνουν καταθέσεις διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, ταξίδια κοινής έρευνας και συμβάσεις με γραφεία σχεδιασμού σε χρόνο πιο κοντά στον πραγματικό, με τον ίδιο έλεγχο που ήδη εφαρμόζεται στα εμβάσματα.

Δεύτερον, χρειάζεται νομοθετική εναρμόνιση και όχι απλώς συνεργασία με την Ιαπωνία και τους άλλους συμμάχους. Η Ουάσιγκτον στηρίζεται επί χρόνια στο Τόκιο για την επιβολή των ελέγχων στις εξαγωγές τσιπ, αντιμετωπίζοντας παράλληλα την απουσία βασικού νόμου περί κατασκοπείας στην Ιαπωνία ως πρόβλημα κάποιου άλλου.

Τρίτον, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ πρέπει να παρακολουθούν πιο ανοιχτά τις ροές πνευματικής ιδιοκτησίας και διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Δημοσιογράφοι και αναλυτές ανασυνέθεσαν τόσο το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας της Αλαμπούγκα όσο και το πρόγραμμα C430L δουλεύοντας με διαρροές και δημόσια έγγραφα. Δεν υπάρχει κανένας λόγος η αποκάλυψη από μια ουκρανική μη κυβερνητική οργάνωση να προηγείται υπηρεσιών πληροφοριών πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Τέλος, το Ισραήλ θα πρέπει να χαρακτηρίσει τη Ρωσία μη φιλική χώρα. Το Ισραήλ εκτίθεται άμεσα, από πλευράς ασφάλειας, σχεδόν σε κάθε πτυχή αυτής της ιστορίας· ωστόσο δεν έχει εφαρμόσει ούτε το συμβολικό διπλωματικό εργαλείο του χαρακτηρισμού ως μη φιλικού κράτους απέναντι στη χώρα που διευκολύνει αυτή τη συνδρομή, ενώ Ρώσοι αξιωματούχοι εξακολουθούν να έχουν τακτική τηλεοπτική πρόσβαση στο Ισραήλ. Πρόκειται για πολιτική επιλογή που στέλνει λάθος μήνυμα.