Το δίκτυο Χατζ Χάμεντ στο Ιράκ υπό νέα ανάγνωση

Ανάλυση του Middle East Forum Observer της 30ής Σεπτεμβρίου 2026 υποστηρίζει ότι η αυξανόμενη σημασία του δικτύου Χατζ Χάμεντ υποδηλώνει πως το Ιράν χάνει την εμπιστοσύνη του στους παραδοσιακούς του εταίρους μεταξύ των πολιτοφυλακών και μεταφέρει κρίσιμες επιχειρήσεις σε μικρότερους, στεγανοποιημένους πυρήνες που αναφέρονται απευθείας στο Σώμα Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC). Αν και εύλογο, το συμπέρασμα αυτό συσκοτίζει μια στρατηγικά πιο συνεκτική ιρανική στάση: το Ιράν δεν εγκαταλείπει τις παραδοσιακές του πολιτοφυλακές, αλλά, αντίθετα, τις θωρακίζει από την έκθεση στη μέγιστη πίεση μέσω σκόπιμης στεγανοποίησης.

Σε στρατηγικό επίπεδο, το Ιράν αφιέρωσε δύο δεκαετίες για να μετατρέψει το δίκτυο των ευθυγραμμισμένων ένοπλων σχηματισμών σε πραγματικά κέντρα ισχύος μέσα στον πολιτικό, τον μηχανισμό ασφαλείας και τον μηχανισμό λήψης οικονομικών αποφάσεων του Ιράκ, εξασφαλίζοντας στην Τεχεράνη μοχλό πίεσης επί του ιρακινού κράτους. Οι φατρίες και οι πολιτοφυλακές αυτές αποτελούν τους εγγυητές του πραγματικού ελέγχου του Ιράν –και όχι απλώς της επιρροής του– επί των λειτουργιών του ιρακινού κράτους· η απώλειά τους θα σήμαινε την απεμπόληση του σημαντικότερου περιουσιακού στοιχείου του Ιράν και τη μετατόπιση της περιφερειακής ισορροπίας ισχύος προς τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους συμμάχους τους.

Η προειδοποίηση της κυβέρνησης Τραμπ ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα αναστείλουν τις μηνιαίες μεταφορές δολαρίων προς το Ιράκ, εάν οι ευθυγραμμισμένες με το Ιράν ένοπλες ομάδες δεν αφοπλίζονταν –σε συνδυασμό με τις κυρώσεις του Μαΐου 2026 εις βάρος των εν λόγω πολιτοφυλακών– καταδεικνύει την πίεση που αυτές αντιμετωπίζουν πλέον. Το περιβάλλον αυτό απαιτεί από τους παραδοσιακούς συμμάχους να αποσυνδέσουν προσωρινά, από τις κύριες δομές των πολιτοφυλακών, εκείνες τις επιχειρήσεις που αφορούν προηγμένα οπλικά συστήματα και διασυνοριακές επιθέσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να πυροδοτήσουν κλιμακωτικές αμερικανικές και περιφερειακές στρατιωτικές απαντήσεις. Αν ο αμερικανικός στρατός εξουδετέρωνε έναν πυρήνα συνδεόμενο με τον Χατζ Χάμεντ, η ηγεσία των πολιτοφυλακών θα μπορούσε να αρνηθεί την ευθύνη και η ιρακινή κυβέρνηση να το υποστηρίξει με αξιοπιστία, περιορίζοντας στο ελάχιστο την έκθεση της βασικής ηγεσίας και των υποδομών των πολιτοφυλακών σε αντίποινα.

Η αμυντική στρατηγική των «Σκιωδών Ομάδων» δεν είναι νέα τακτική. Στα χρόνια που ακολούθησαν την εστίαση της πρώτης κυβέρνησης Τραμπ στο Ιράν και στους εταίρους του –ιδίως μετά τη δολοφονία του Κασέμ Σουλεϊμανί και του Άμπου Μάχντι αλ Μουχάντις τον Ιανουάριο του 2020– οι ίδιες οι ιρακινές φατρίες των πολιτοφυλακών πρωτοπόρησαν σε αυτή τη στρατηγική, δημιουργώντας οργανώσεις-βιτρίνα. Η ομάδα Ασχάμπ αλ Καχφ (Ashab Al-Kahf) –που εμφανίστηκε τον Αύγουστο του 2019, αλλά αύξησε δραματικά τη δραστηριότητά της μετά τον θάνατο του Σουλεϊμανί– αποτελεί ένα τέτοιο παράδειγμα. Παρά τις διαψεύσεις της Ασχάμπ αλ Καχφ περί σύνδεσης με την Ασάιμπ Αχλ αλ Χακ (Asa'ib Ahl al-Haq), τα στοιχεία δείχνουν οργανωτικό έλεγχο και επιχειρησιακή υπαγωγή.

Μετά το πλήγμα στη συνοικία Τζαντρίγια και την «Επιχείρηση Βομβητές» του Ισραήλ εναντίον της Χεζμπολάχ, καθώς και μετά την επίδειξη ότι οι αμερικανικές και οι ισραηλινές μυστικές υπηρεσίες μπορούσαν να διεισδύσουν στους ανώτερους κύκλους των πολιτοφυλακών του Ιράν, οι ηγέτες των ιρακινών φατριών αναγνώρισαν την τρωτότητα των συγκεντρωτικών δομών διοίκησης και κατακερμάτισαν σκόπιμα το αποτύπωμά τους. Έτσι, το δίκτυο Χατζ Χάμεντ δεν ήταν ένδειξη ότι η ηγεσία είχε χάσει την εμπιστοσύνη της στην τοπική διοίκηση των πολιτοφυλακών, αλλά, αντίθετα, ένδειξη ότι η ηγεσία κατανοούσε την αποφασιστικότητα των ΗΠΑ να διαλύσουν τις δομές των πολιτοφυλακών και επέλεξε να προστατεύσει τον κύριο κορμό τους, μετατοπίζοντας την επιχειρησιακή ευθύνη προς θυγατρικές οντότητες, τις οποίες μπορούσε να αποκηρύξει ή να εγκαταλείψει χωρίς να καταστραφεί ο πυρήνας της οργάνωσης.

Πρόκειται επίσης για παραδοχή ότι οι καταξιωμένοι ηγέτες δύσκολα αντικαθίστανται. Ο διάδοχος του Χασάν Νασράλα, ο Ναΐμ Κάσεμ, είναι η σκιά του ηγέτη της Χεζμπολάχ τον οποίο διαδέχθηκε. Ομοίως, ο διάδοχος του Σουλεϊμανί, ο Εσμαΐλ Γκαανί, στερείται του χαρίσματος και της επιρροής εκείνου.

Η επίθεση του Σεπτεμβρίου 2026 στον σαουδαραβικό αγωγό Ανατολής-Δύσης δεν είναι μια πρωτόγνωρη επιχείρηση που υποδηλώνει μεταστροφή του ιρανικού δόγματος· είναι μια παραδοσιακή επιχείρηση, που διεξήχθη μέσω εναλλακτικών διαύλων. Οι παραδοσιακές πολιτοφυλακές εξακολουθούν να διαθέτουν το προσωπικό· απλώς το κάνουν μέσω στεγανοποιημένων, αποποιήσιμων διαύλων που επιτρέπουν την εύλογη αποποίηση ευθύνης.

Το γεγονός ότι εκ των υστέρων Ιρακινοί αξιωματούχοι ασφαλείας αποδίδουν την επιχείρηση στον συνδεόμενο με το Σώμα Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης Χατζ Χάμεντ –μετά τη συνέντευξη του απόστρατου ταξίαρχου Αγιάντ αλ Τουφάν σε σαουδαραβικό ειδησεογραφικό κανάλι– μπορεί να αποτελεί, από μόνο του, σκόπιμη στρατηγική μετατόπισης των ευθυνών μακριά από τις παραδοσιακές πολιτοφυλακές.

Η μετέπειτα στάση της ιρακινής κυβέρνησης το επιβεβαιώνει. Αντί να διερευνήσει και να καταδικάσει μονομερώς την ιρανική ανάμειξη, ξεκίνησε κοινή έρευνα με το ίδιο το Ιράν –αντίδραση που θα ήταν παράλογη εάν η κυβέρνηση θεωρούσε τις επιχειρήσεις αυτές μονομερείς ιρανικές ενέργειες που απειλούν την ιρακινή κυριαρχία. Οι κοινές έρευνες ανάμεσα σε ένα υποτίθεται θιγόμενο κράτος και στον κατηγορούμενο δράστη παραπέμπουν περισσότερο σε συνεργατική διαχείριση της αφήγησης παρά σε γνήσια αντιπαραθετική λογοδοσία.