Οι Κούρδοι, κλειδί για το οικονομικό στραγγάλισμα του Ιράν

Στις 13 Ιουλίου 2026, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε αποκλεισμό σε βάρος του Ιράν, με έναρξη την επομένη. Ιρανοί αξιωματούχοι παρέμειναν προκλητικοί, ζητώντας τον τερματισμό του αλλά και αρνούμενοι τον αντίκτυπό του. Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ ανέφερε στη συνέχεια ότι δεκάδες πλοία εκτράπηκαν, ενώ σε λίγα έγινε νηοψία ή τέθηκαν εκτός λειτουργίας.

Οι αμερικανικοί βομβαρδισμοί ιρανικών λιμανιών στον Περσικό Κόλπο και στην Αραβική Θάλασσα υπονομεύουν περαιτέρω την ικανότητα του Ιράν να ανεφοδιάζεται διά θαλάσσης, μολονότι Ρωσία και Ιράν χρησιμοποιούν την Κασπία Θάλασσα ως πίσω πόρτα.

Καθώς ο Λευκός Οίκος και το Πεντάγωνο παίζουν πλέον σε πιο μακρύ ορίζοντα, επιδιώκοντας να στερήσουν από την Ισλαμική Δημοκρατία τους πόρους που χρειάζεται για να χρηματοδοτεί τον μηχανισμό καταστολής της, ενδέχεται να αντιλαμβάνονται λανθασμένα τον τρόπο με τον οποίο το Ιράν λειτουργεί υπό αποκλεισμό. Το ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες εστιάζουν στη θάλασσα δεν σημαίνει ότι το ίδιο κάνουν και οι αντίπαλοί τους.

Το Ιράν διατηρεί περισσότερα από 50 επίσημα συνοριακά περάσματα. Κάποια εξυπηρετούν επιβάτες, ενώ άλλα διακινούν μόνο εμπορεύματα. Σύμφωνα με μαρτυρίες, έχουν γίνει πολύ πιο δραστήρια μετά το θαλάσσιο εμπάργκο. Αν και οι λαθρέμποροι χρησιμοποιούν αρκετά άτυπα περάσματα, αυτά έχουν περιορισμένη δυνατότητα να μεταφέρουν τα βαρύτερα αγαθά και οπλικά συστήματα.

Η γεωγραφία του Ιράν, με το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού και των στρατιωτικών κέντρων στον βορρά και στον βορειοδυτικό άξονα, περιορίζει τη χρησιμότητα των πέντε περασμάτων με το Αφγανιστάν και των έξι με το Πακιστάν. Το Αφγανιστάν είναι τοπογραφικά υπερβολικά δύσβατο για να λειτουργήσει ως παρατεταμένη σανίδα σωτηρίας. Η Κίνα θα μπορούσε να αξιοποιήσει τις διασυνδέσεις του Οικονομικού Διαδρόμου Κίνας-Πακιστάν για να στείλει οπλισμό στο λιμάνι Γκουαντάρ, όμως οι ανήσυχοι Βαλούχοι τόσο στο Πακιστάν όσο και στο Ιράν, καθώς και οι περιορισμένοι οδικοί διάδρομοι στο εσωτερικό του Ιράν, καθιστούν το Πακιστάν αναξιόπιστο δίαυλο για το καθεστώς.

Το Ιράκ διαθέτει 11 επίσημα περάσματα, μοιρασμένα ανάμεσα στον έλεγχο της ιρακινής κυβέρνησης και της Περιφερειακής Κυβέρνησης του Κουρδιστάν (KRG). Είναι λιγότερο σημαντικά για τον εφοδιασμό του Ιράν και περισσότερο για τον εφοδιασμό του Ιράκ: οι αδελφοί Ταλαμπανί λαμβάνουν λαθραίο ιρανικό πετρέλαιο με έκπτωση για να το πωλούν εντός του Ιράκ. Το Δημοκρατικό Κόμμα του Κουρδιστάν συναλλάσσεται με το Ιράν μέσω του περάσματος Χατζί Ουμράν, ψηλά στα όρη Ζάγκρος. Ιρανοί επιχειρησιακοί παράγοντες, Ιρανοί που ξεφορτώνουν φθηνά βιομηχανικά και αγροτικά προϊόντα, καθώς και θρησκευτικοί προσκυνητές χρησιμοποιούν τα συνοριακά περάσματα νοτιότερα.

Για την παράκαμψη των κυρώσεων και τον στρατιωτικό ανεφοδιασμό, τα βόρεια συνοριακά περάσματα του Ιράν, προς την Τουρκία, το Αζερμπαϊτζάν, το Τουρκμενιστάν και την Αρμενία, είναι σημαντικότερα. Υπάρχουν τέσσερα επίσημα συνοριακά περάσματα μεταξύ Τουρκίας και Ιράν, συμπεριλαμβανομένων οδικών και σιδηροδρομικών συνδέσεων. Αν και η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ, ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει επανειλημμένα επιδιώξει να επωφεληθεί από την παράκαμψη των κυρώσεων και το εμπόριο τόσο με τη Ρωσία όσο και με το Ιράν, γεγονός που θέτει τα τουρκοϊρανικά συνοριακά φυλάκια στο πεδίο των πιθανών εξελίξεων.

Υπάρχουν δέκα συνοριακά περάσματα μεταξύ Αζερμπαϊτζάν και Τουρκμενιστάν. Η Αστάρα είναι το φυλάκιο μέσω του οποίου δραστηριοποιούνται Ιρανοί και Αζέροι μικρέμποροι, μεταφέροντας βαλίτσες με εμπορεύματα για πώληση στις χώρες εκατέρωθεν. Η πρόσφατη ιρανική ανακαίνιση, ωστόσο, το καθιστά πολύ πιο πρόσφορο για χερσαίο εμπόριο. Το ίδιο ισχύει για το Μπιλέ Σαβάρ, κοντά στο Αρνταμπίλ, και για το πέρασμα της Τζολφά, που λειτουργεί 24 ώρες το 24ωρο, στα σύνορα με τον αζερικό θύλακα του Ναχιτσεβάν. Το Τουρκμενιστάν, εν τω μεταξύ, έχει επαναλειτουργήσει το πέρασμα Λοτφαμπάντ–Αρτίκ, το οποίο επίσης λειτουργεί 24 ώρες το 24ωρο. Τα τρένα μπορούν να διέρχονται από το Σαράχς, έστω και με αλλαγή εύρους γραμμής. Το πέρασμα Ιντσέ Μπορούν-Γκουντρί Ολούμ είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς βρίσκεται στον οδικό και σιδηροδρομικό διάδρομο της Ασιατικής Οδού 70, που εκτείνεται σχεδόν 3.000 μίλια από τη ρωσοκρατούμενη ουκρανική πόλη του Ντονέτσκ έως το Μπαντάρ Αμπάς.

Το πέρασμα Αρμενίας-Ιράν, έξι μίλια από το Μεγκρί της Αρμενίας, εξυπηρετεί κυρίως ταξιδιώτες. Η αρμενική πλευρά είναι ορεινή, με δρόμους ακατάλληλους για συχνή κυκλοφορία φορτηγών. Ενώ ο Τραμπ και ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο προωθούν τη Διαδρομή Τραμπ για τη Διεθνή Ειρήνη και Ευημερία, ώστε να συνδεθούν η Τουρκία και το Ναχιτσεβάν με το κυρίως Αζερμπαϊτζάν, διαμέσου της νότιας αρμενικής επαρχίας Συουνίκ, αγνοούν το γεγονός ότι το Αζερμπαϊτζάν λειτουργεί επίσης τον δικό του διάδρομο Αράζ, από το Ναχιτσεβάν προς το Αζερμπαϊτζάν, μέσα από το βόρειο Ιράν.

Με τόσες ιρανικές διασυνδέσεις προς τη Ρωσία και ενδεχομένως την Κίνα μέσω του Αζερμπαϊτζάν, του Τουρκμενιστάν και, δυνητικά, της Τουρκίας, το ερώτημα της αμερικανικής πολιτικής γίνεται πώς θα μπλοκαριστεί η χερσαία γέφυρα του Σώματος Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC).

Παρότι ο Τραμπ αναφέρθηκε για λίγο στους Ιρανούς Κούρδους στο πλαίσιο ενός σχεδίου που τελικώς εγκαταλείφθηκε, το οποίο προέβλεπε την αξιοποίηση Ιρανών Κούρδων πεσμεργκά για τη δημιουργία εξέγερσης και την πορεία προς την Τεχεράνη, οι Ιρανοί Κούρδοι έχουν τώρα να διαδραματίσουν δυνητικά πολύ μεγαλύτερο ρόλο. Μια κουρδική εξέγερση εξακολουθεί να έχει νόημα, ακόμη περισσότερο αν οι Κούρδοι επεκτείνουν την ομπρέλα τους και σε Ιρανούς μαχητές από άλλα κινήματα. Στόχος δεν θα πρέπει να είναι η τρομοκρατία στην οποία επιδίδεται η Οργάνωση Μοτζαχεντίν-ε Χαλκ, αλλά μια πειθαρχημένη εξέγερση με χερσαίες δυνάμεις και ίσως μη επανδρωμένα αεροσκάφη, ώστε να διαταραχθεί, αν όχι να αποκλειστεί, η διακίνηση από τα τουρκικά, αζερικά και τουρκμενικά σύνορα.

Οι Κούρδοι είναι ιδιαίτερα καλά προετοιμασμένοι να αναλάβουν μια τέτοια αποστολή, εφόσον λάβουν πολιτική και διπλωματική στήριξη, όχι μόνο στο βορειοδυτικό Ιράν αλλά και στα βορειοανατολικά. Τον 16ο και στις αρχές του 17ου αιώνα, ο σάχης Αμπάς Α΄ μετεγκατέστησε Κούρδους στο Χορασάν. Οι σημερινοί απόγονοί τους βρίσκονται σε πλεονεκτική θέση για να μπλοκάρουν τη διακίνηση από το Τουρκμενιστάν.

Ο Τραμπ υπόσχεται επανειλημμένα ότι η νίκη είναι κοντά, όμως οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν μπορούν να επικρατήσουν απέναντι στο Ιράν αν ο Λευκός Οίκος και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ συνεχίσουν να υποτιμούν τις συμπράξεις με ντόπιες δυνάμεις όπως οι Ιρανοί Κούρδοι. Η συνεργασία με τους Κούρδους δεν αφορά τον εθνοτικό αυτονομισμό εντός του Ιράν· είναι μια δύναμη, και ίσως η μόνη δύναμη, που μπορεί να εμποδίσει τη Ρωσία να μεταφέρει με φορτηγά οπλισμό τόσο γρήγορα όσο μπορεί να τον εκτοξεύει το Σώμα Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης.

Οι Κούρδοι, ωστόσο, δεν είναι ανόητοι. Οι Σύροι Κούρδοι κατέστησαν δυνατή την ήττα του Ισλαμικού Κράτους, αλλά η Ουάσιγκτον ουδέποτε τίμησε τις αόριστες υποσχέσεις που έδωσε. Σήμερα, οι Ιρανοί Κούρδοι λένε ότι μπορούν να βοηθήσουν τις Ηνωμένες Πολιτείες να νικήσουν, δεν θα το κάνουν όμως βασιζόμενοι μόνο σε υποσχέσεις. Αντιθέτως, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ και το υπουργείο Οικονομικών θα πρέπει να διαγράψουν από τις λίστες και να άρουν τους χαρακτηρισμούς κουρδικών ομάδων που κατηγορούνται ψευδώς για τρομοκρατία, διακίνηση ναρκωτικών ή οικονομικές ατασθαλίες, και να επιτρέψουν στις ίδιες ομάδες να δραστηριοποιούνται ανοιχτά στην Ουάσιγκτον, όπου θα μπορούν να διασυνδέονται και να συντονίζονται για να σώσουν την παγκόσμια οικονομία και να συμβάλουν στο να έρθει ελευθερία για όλους τους Ιρανούς.