Το Ιράν ζητεί εκδίκηση για τη δολοφονία του Χαμενεΐ

Η αντιπροσωπεία της Ισλαμικής Δημοκρατίας επισκέφθηκε τη Νέα Υόρκη από τις 22 έως τις 26 Σεπτεμβρίου 2026, για να συμμετάσχει στην ετήσια Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών. Στο περιθώριο των εργασιών, συναντήθηκε με τους διπλωματικούς απεσταλμένους του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ και Στιβ Γουίτκοφ, και πρότεινε συμφωνία κατάπαυσης του πυρός, την οποία ο Τραμπ απέρριψε. Ενώ η κυβέρνηση Τραμπ δείχνει πρόθυμη να αναζητήσει μια διέξοδο για τον τερματισμό του πολέμου, δεν υπάρχει ένδειξη ότι οι δύο πλευρές έχουν συζητήσει αυτό που ίσως είναι το σημαντικότερο ζήτημα για την ηγεσία του Ιράν.

Το πρώτο πλήγμα του πολέμου είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, και η Ισλαμική Δημοκρατία παραμένει προσηλωμένη στην εκδίκησή του. Οι «αρχικιστές» (principalists), που συχνά χαρακτηρίζονται σκληροπυρηνικοί στον δυτικό δημόσιο λόγο, επιχείρησαν να απαξιώσουν τις καλοκαιρινές διαπραγματεύσεις και το Μνημόνιο Κατανόησης που προέκυψε από αυτές, υποστηρίζοντας ότι μια κατάπαυση του πυρός θα σήμαινε πως θα παραμεριζόταν η εκδίκηση. Ο γνωστός δημοσιογράφος Μοχσέν Μεχντιάν (Mohsen Mehdian) ρώτησε: «Τι απέγινε λοιπόν η ανταπόδοση για τον μάρτυρα ιμάμη μας;». Ο στρατιωτικός κληρικός Αλί Σιραζί (Ali Shirazi) δήλωσε: «Η εκδίκηση [του Χαμενεΐ] είναι το κύριο αίτημα του ιρανικού έθνους».

Τελικά, στις 11 Ιουλίου 2026, το Ιράν εξέδωσε ανακοίνωση, στο όνομα του ανώτατου ηγέτη Μοτζταμπά Χαμενεΐ, για να κατευνάσει τις ανησυχίες. Η ανακοίνωση εξυμνούσε τις αρετές του εκλιπόντος πατέρα του, επικαλούνταν τον ζήλο της Μάχης της Κερμπάλα του 680 μ.Χ. και στη συνέχεια απευθυνόταν στον νεκρό: «Δεσμευόμαστε να εκδικηθούμε το τιμημένο αίμα σου και όλων των μαρτύρων αυτών των δύο πολέμων από τους εγκληματίες και αδιάντροπους δολοφόνους. Αυτή η εκδίκηση είναι η βούληση του έθνους μας και οπωσδήποτε πρέπει να συντελεστεί».

Αν είναι ζωντανός, ο Μοτζταμπά έχει προσωπικό λόγο να εκδικηθεί τον θάνατο του πατέρα του, ως γιος που έχει υπό τις διαταγές του τους πόρους ενός κράτους. Παράλληλα, από πλευράς πολιτικής, είναι λογικό να επιβληθεί αποτροπή απέναντι στην εξόντωση της ηγεσίας. Ανεξάρτητα από το ποιος έγραψε αυτή την επιστολή, πρόκειται πλέον για κρατική πολιτική, και τα ιρανικά μέσα ενημέρωσης και οι αξιωματούχοι την αντανακλούν.

Τέσσερις ημέρες μετά τη δήλωση του Μοτζταμπά, ο αγιατολάχ Αλιρεζά Αραφί (Alireza Arafi), ο ισχυρός επικεφαλής των ιεροσπουδαστηρίων που μετείχε στο μεταβατικό Συμβούλιο Ανώτατης Ηγεσίας, έκανε διευκρινιστικά σχόλια για το Μνημόνιο Κατανόησης και το εκκρεμές ζήτημα της δολοφονίας του Χαμενεΐ: «Το αίτημα για εκδίκηση και ανταπόδοση για τον μάρτυρα ιμάμη και τους άλλους μάρτυρες των δύο πρόσφατων πολέμων είναι ζήτημα αναγκαίο και βέβαιο, δεν εξαρτάται από την έλευση και την αποχώρηση προσώπων και κυβερνήσεων, και σίγουρα θα συντελεστεί». Η κρατική πολιτική του Ιράν, επομένως, είναι πολιτική εκδίκησης εναντίον των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ — όχι απλώς εναντίον προσώπων — ακόμη και μετά την αποχώρηση του Τραμπ και του πρωθυπουργού Μπέντζαμιν Νετανιάχου από τα αξιώματά τους.

Η προοπτική μιας νέας συμφωνίας αναζωπύρωσε το ζήτημα της εκδίκησης. Στις 25 Σεπτεμβρίου 2026, ο Αμπολφάζλ Σεκαρτσί (Abolfazl Shekarchi), ανώτερος εκπρόσωπος των ενόπλων δυνάμεων, δήλωσε: «Δεν θα συγχωρήσουμε τους δολοφόνους του μάρτυρα ιμάμη ούτε των παιδιών του Μινάμπ ακόμη και μετά τον πόλεμο, και θα εκτελέσουμε τις καταδίκες τους». Ο δημοσιογράφος της παράταξης Παϊνταρί (Paydari, Μέτωπο Σταθερότητας) Μεϊσάμ Νιλί (Meysam Nili) επιτέθηκε την ίδια ημέρα στον μεταρρυθμιστή πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν: «Ο λαός του Ιράν ασφαλώς επιζητεί εκδίκηση και τον φόνο εκείνου του κίτρινου γουρουνιού και τη χύση του αίματος όλων των δολοφόνων του μάρτυρα ιμάμη και των παιδιών του Ιράν», είπε.

Δεν πρόκειται για ενιαία θέση. Το Πρακτορείο Ειδήσεων της Ισλαμικής Δημοκρατίας, που εποπτεύεται από την κυβέρνηση Πεζεσκιάν, διενήργησε «μελέτη» των 57 φορών που ο Αλί Χαμενεΐ αναφέρθηκε στην εκδίκηση. Κατέληξε ότι τις περισσότερες φορές ο Χαμενεΐ συνέδεε την εκδίκηση με κάτι που κάνει «ο εχθρός», ενώ ο Αλί ιμπν Χουσέιν, ο τέταρτος σιίτης ιμάμης και γιος του Χουσέιν ιμπν Αλί, δεν επιδίωξε να εκδικηθεί τον πατέρα του. Ωστόσο, αυτή η άποψη, είτε αποτελεί πλειοψηφική είτε μειοψηφική θέση εντός του καθεστώτος, παραμένει υποτονική.

Το Ιράν είχε επιδιώξει και στο παρελθόν να δολοφονήσει τον Τραμπ και άλλους Αμερικανούς αξιωματούχους για τη δολοφονία του στρατηγού Κασέμ Σουλεϊμανί τον Ιανουάριο του 2020. Θα συνεχίσει να το κάνει με μεγαλύτερη αυστηρότητα, καθώς τα σχόλια του Αραφί υπαινίσσονται ότι ούτε οι μελλοντικοί πρόεδροι θα είναι απρόσβλητοι.

Τι σημαίνει αυτό για τους Αμερικανούς διαπραγματευτές είναι απλό. Αντί να παρακάμψουν το ζήτημα, θα πρέπει οποιαδήποτε συμφωνία για οριστικό τερματισμό των εχθροπραξιών να απαιτεί ρητά από το Ιράν να απαρνηθεί την εκδίκηση εναντίον Αμερικανών και Ισραηλινών.