Το αιγυπτιακό δίλημμα της Ελλάδας
Η στενή συνεργασία της Αθήνας με το Κάιρο σε θαλάσσια σύνορα, ενέργεια, Λιβύη, μετανάστευση και περιφερειακή ασφάλεια καθιστά δύσκολη τη διαχείριση των διαφωνιών.
Η Νικολέττα Κουρούση είναι πολιτική επιστήμονας και δημοσιογράφος με έδρα την Κύπρο. Κείμενά της έχουν δημοσιευθεί σε μέσα όπως η εφημερίδα «Φιλελεύθερος», το Modern Diplomacy και η Geostrategic Forecasting Corporation. Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου (MSc) στις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές από το Πανεπιστήμιο Πειραιώς.
Η Αίγυπτος έχει εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους εταίρους της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Αθήνα στηρίζεται στη συνεργασία με το Κάιρο για τις θαλάσσιες οριοθετήσεις, την ενέργεια, τη Λιβύη, τη μετανάστευση και την περιφερειακή ασφάλεια. Αυτή η εξάρτηση, ωστόσο, δυσκολεύει τη διαχείριση των διαφωνιών με την Αίγυπτο. Η συνεχιζόμενη διαφορά για το καθεστώς της Μονής της Αγίας Αικατερίνης στο Σινά δείχνει γιατί.
Η Ελλάδα θέλει να προστατεύσει την περιουσία και τα θεσμικά δικαιώματα της μονής, χωρίς να επιτρέψει στο ζήτημα να πλήξει μια σχέση που εξυπηρετεί πολύ ευρύτερα στρατηγικά συμφέροντα. Το ζήτημα παρέμενε άλυτο όταν ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης συναντήθηκε με τον Αιγύπτιο πρόεδρο Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι στο Ελ Αλαμέιν στις 8 Σεπτεμβρίου 2026. Η συνάντησή τους, την οποία ακολούθησε τριμερής σύνοδος με τον Κύπριο πρόεδρο Νίκο Χριστοδουλίδη, επιβεβαίωσε τη συνεργασία σε πολλούς από τους τομείς που καθιστούν την Αίγυπτο σημαντική για την Αθήνα.
Η Αγία Αικατερίνη έχει καταστεί δοκιμασία για τον τρόπο με τον οποίο η Ελλάδα διαχειρίζεται αυτή τη σχέση. Απόφαση αιγυπτιακού δικαστηρίου στις 28 Μαΐου 2025 προκάλεσε ανησυχία στην Ελλάδα για τα περιουσιακά δικαιώματα και το νομικό καθεστώς της μονής. Έκτοτε, Αθήνα και Κάιρο προσπαθούν να καταλήξουν σε συμφωνία και οι διαπραγματεύσεις συνεχίστηκαν όλο το καλοκαίρι. Ο Μητσοτάκης έθεσε εκ νέου το ζήτημα στον Σίσι στο Ελ Αλαμέιν.
Την ίδια ημέρα, ο Αιγύπτιος πρέσβης στην Ευρωπαϊκή Ένωση Άχμεντ Άμπου Ζέιντ συναντήθηκε με τον Έλληνα ευρωβουλευτή Νικόλα Φαραντούρη στις Βρυξέλλες, κατόπιν αιτήματος του πρέσβη. Ο Φαραντούρης επέμεινε στην προστασία του καθεστώτος και των θεσμικών δικαιωμάτων της μονής, υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι το ζήτημα πρέπει να επιλυθεί χωρίς να αποδυναμωθεί η στρατηγική σχέση Ελλάδας και Αιγύπτου.
Ο τρόπος με τον οποίο η Αθήνα χειρίζεται τη διαφορά αντανακλά έναν ευρύτερο περιορισμό. Η Ελλάδα έχει συμφέρον να διασφαλίσει τα δικαιώματα της μονής, όμως μια αντιπαράθεση με το Κάιρο θα μπορούσε να επηρεάσει τη συνεργασία σε ζητήματα με μεγαλύτερο στρατηγικό βάρος.
Οι θαλάσσιες οριοθετήσεις είναι ένα από αυτά. Ελλάδα και Αίγυπτος οριοθέτησαν μερικώς τις αποκλειστικές οικονομικές τους ζώνες το 2020. Η συμφωνία ενίσχυσε τη θέση της Ελλάδας, καθώς η Αθήνα αμφισβητούσε τις θαλάσσιες διεκδικήσεις που δημιούργησε η συμφωνία της Τουρκίας με τη Λιβύη το 2019. Στο Ελ Αλαμέιν, Ελλάδα, Αίγυπτος και Κύπρος στήριξαν εκ νέου τη θαλάσσια οριοθέτηση σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Η ενέργεια έχει καταστήσει τη σχέση ακόμη σημαντικότερη. Η σχεδιαζόμενη διασύνδεση GREGY θα μεταφέρει ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται στην Αίγυπτο προς την Ελλάδα και τις ευρωπαϊκές αγορές. Η Αίγυπτος θα μπορούσε επίσης να επεξεργάζεται φυσικό αέριο από την Κύπρο για εξαγωγή στην Ευρώπη. Τα έργα αυτά δίνουν σε Αθήνα, Κάιρο και Λευκωσία πρακτικούς λόγους να διατηρήσουν τη συνεργασία τους και θα μπορούσαν να ενισχύσουν τον ρόλο της Αιγύπτου στο ενεργειακό δίκτυο της Ευρώπης.
Η Λιβύη προσθέτει έναν ακόμη λόγο για να κρατά η Αθήνα κοντά το Κάιρο. Η Τουρκία διατηρεί στρατιωτική και πολιτική παρουσία εκεί και εξακολουθεί να υπερασπίζεται τη θαλάσσια συμφωνία της το 2019 με την Τρίπολη. Η Αίγυπτος έχει δικά της συμφέροντα ασφαλείας στη Λιβύη και σημαντική επιρροή εκεί. Η Ελλάδα, συνεπώς, χρειάζεται τακτικό συντονισμό με το Κάιρο, καθώς επιδιώκει να προστατεύσει τα θαλάσσια συμφέροντά της και να αναπτύξει τον δικό της διάλογο με τη Λιβύη.
Η βελτίωση των σχέσεων της Τουρκίας με την Αίγυπτο προστίθεται στους υπολογισμούς. Κάιρο και Άγκυρα αποκατέστησαν τις διπλωματικές τους σχέσεις και διεύρυναν τη συνεργασία τους έπειτα από χρόνια ανταγωνισμού. Η Αίγυπτος δεν εγκατέλειψε την εταιρική της σχέση με την Ελλάδα και η σύνοδος του Ελ Αλαμέιν έδειξε ότι σημαντικοί τομείς σύγκλισης παραμένουν. Όμως η Αθήνα δεν μπορεί πλέον να θεωρεί δεδομένο ότι οι εντάσεις μεταξύ Αιγύπτου και Τουρκίας θα λειτουργούν αυτομάτως υπέρ της Ελλάδας.
Η μετανάστευση και οι σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση προσθέτουν μία ακόμη διάσταση στη συνεργασία. Ελλάδα και Κύπρος έχουν στηρίξει τη στενότερη ευρωπαϊκή εμπλοκή με την Αίγυπτο, ενώ το Κάιρο διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη διαχείριση των μεταναστευτικών διαδρομών προς την Ευρώπη. Ως αποτέλεσμα, η Αθήνα αντιμετωπίζει την Αίγυπτο τόσο ως διμερή εταίρο όσο και ως μέρος της ευρύτερης ευρωπαϊκής της πολιτικής.
Για την Ουάσιγκτον, έχει σημασία η δυνατότητα της διαφοράς να διαταράξει τις σχέσεις στην Ανατολική Μεσόγειο. Ελλάδα, Αίγυπτος και Κύπρος συνεργάζονται στην ενέργεια, τη θαλάσσια ασφάλεια και την περιφερειακή σταθερότητα σε μια περιοχή που συνδέει την Ευρώπη, τη Βόρεια Αφρική και τη Μέση Ανατολή.
Η σύνοδος του Ελ Αλαμέιν έδειξε ότι ούτε η Ελλάδα ούτε η Αίγυπτος θέλουν η διαφορά για τη μονή να καθορίσει τη σχέση τους. Για την Αθήνα, ωστόσο, η Αγία Αικατερίνη αναδεικνύει τη δυσκολότερη πλευρά μιας αναντικατάστατης συνεργασίας. Η σημασία της Αιγύπτου δίνει στην Ελλάδα ισχυρούς λόγους να διατηρήσει τη σχέση, αλλά περιορίζει και το πόσο ελεύθερα μπορεί να αντιδράσει η Αθήνα όταν τα συμφέροντά τους αποκλίνουν. Η διαχείριση αυτής της έντασης, με ταυτόχρονη υπεράσπιση των ελληνικών συμφερόντων, είναι το τίμημα για να κρατά κανείς κοντά το Κάιρο.