Η παλιά αφήγηση της Ερυθραίας για την Ερυθρά Θάλασσα συναντά τη νέα Μέση Ανατολή

Σε συνέντευξή του στις 12 Σεπτεμβρίου 2026 στο υποστηριζόμενο από το Κατάρ μέσο Middle East Eye, ο υπουργός Εξωτερικών της Ερυθραίας, Οσμάν Σάλεχ, προειδοποίησε για μια αναδυόμενη σύγκλιση ανάμεσα στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Ισραήλ και την Αιθιοπία στο Κέρας της Αφρικής. Οι σχέσεις των κρατών αυτών, ωστόσο, είναι πιο διαφοροποιημένες απ’ όσο υποδηλώνει η διατύπωσή του, τόσο ως προς την προέλευσή τους όσο και ως προς τα κίνητρά τους.

Η διατύπωση του Σάλεχ παραπέμπει σε ένα επιχείρημα που είχε προβληθεί στη διάρκεια του αγώνα της Ερυθραίας για απόσχιση, τρεις δεκαετίες νωρίτερα: ότι η σχέση της Αιθιοπίας με το Ισραήλ ήταν μέρος μιας ευρύτερης αραβοϊσραηλινής αναμέτρησης για την Ερυθρά Θάλασσα. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι Ερυθραίοι εθνικιστές παρουσίαζαν την Ερυθραία στις αραβικές κυβερνήσεις όχι μόνο ως αποσχιστικό αγώνα κατά της αιθιοπικής κυριαρχίας, αλλά και ως μια υπόθεση της οποίας η επιτυχία θα μπορούσε να εξυπηρετήσει ευρύτερα περιφερειακά συμφέροντα. Η πολιτική λογική ήταν σαφής: η Αιθιοπία εντασσόταν σε μια ευρύτερη ισραηλινή και δυτική στρατηγική παρουσία στην Ερυθρά Θάλασσα, ενώ η ανεξαρτησία της Ερυθραίας θα αποτελούσε μέρος ενός περιφερειακού αγώνα εναντίον αυτής της παρουσίας.

Αυτή η πλαισίωση απέκτησε σημαντική απήχηση στη δεκαετία του 1960 και στη δεκαετία του 1970. Το Ισραήλ διατηρούσε σχέση ασφαλείας τόσο με το αυτοκρατορικό καθεστώς όσο και, για λίγα χρόνια, με το μαρξιστικό-λενινιστικό στρατιωτικό καθεστώς στην Αιθιοπία, παρέχοντας στρατιωτική εκπαίδευση και συνδρομή σε επιχειρήσεις αντιμετώπισης ανταρσίας, ώστε να βοηθήσει την Αιθιοπία να καταπολεμήσει τις εξεγέρσεις στο Ογκαντέν και στην Ερυθραία. Τα αραβικά κράτη και οργανώσεις, εν τω μεταξύ, παρείχαν πολιτική, οικονομική και στρατιωτική στήριξη στους Ερυθραίους αντάρτες.

Η σύνδεση ανάμεσα στην Αιθιοπία, το Ισραήλ και την ευρύτερη αραβοϊσραηλινή σύγκρουση ήταν ήδη ορατή στις τότε εκτιμήσεις για την ερυθραϊκή ανταρσία. Μια αμερικανική Εθνική Εκτίμηση Πληροφοριών του Μαΐου 1970, με τίτλο «The Situation in Eritrea», ανέφερε, για παράδειγμα, ότι οι εκπομπές του Μετώπου Απελευθέρωσης της Ερυθραίας από τη Δαμασκό παρουσίαζαν ολοένα και περισσότερο τη σύγκρουση μέσα από ρητά αντιιμπεριαλιστικό και αντισιωνιστικό πρίσμα, συνδέοντας τις Ηνωμένες Πολιτείες με το «σιωνιστικό Ισραήλ και τη φεουδαρχική Αιθιοπία». Η εκτίμηση παρατηρούσε επίσης ότι η επιδείνωση των σχέσεων της Αιθιοπίας με τα μουσουλμανικά κράτη της περιοχής αντανακλούσε τις ευρύτερες εντάσεις που δημιουργούσε η αραβοϊσραηλινή σύγκρουση.

Η σημασία του εγγράφου δεν έγκειται μόνο στην περιγραφή της προπαγάνδας του Μετώπου Απελευθέρωσης της Ερυθραίας/Λαϊκού Μετώπου Απελευθέρωσης της Ερυθραίας, αλλά και στην αναγνώριση ότι η ερυθραϊκή ανταρσία εντασσόταν σε μια ευρύτερη γεωπολιτική αναμέτρηση που περιλάμβανε την Αιθιοπία, το Ισραήλ, τα αραβικά κράτη και την Ερυθρά Θάλασσα. Το σημερινό επιχείρημα του Σάλεχ μοιάζει με εκείνον τον παλαιότερο τρόπο διεθνοποίησης της ερυθραϊκής υπόθεσης.

Ωστόσο, η σημερινή Μέση Ανατολή είναι διαφορετική από εκείνη στην οποία παραπέμπει το ερυθραϊκό καθεστώς. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, όπως και πολλά άλλα αραβικά κράτη, διατηρούν διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ και στη συνέχεια ανέπτυξαν εκτεταμένη διμερή συνεργασία μαζί του.

Η Αιθιοπία, από την πλευρά της, κάνει τους δικούς της στρατηγικούς υπολογισμούς και έχει πολύ μακρύτερη σχέση με το Ισραήλ. Πράγματι, η σχέση της Αιθιοπίας με το Ισραήλ προηγείται της σημερινής περιφερειακής τάξης και έχει επιβιώσει από αλλαγές στο πολιτικό σύστημα και στον προσανατολισμό της εξωτερικής πολιτικής της χώρας. Η ιστορική συνέχεια περιπλέκει κάθε ερμηνεία των σημερινών δεσμών ως απόδειξης ενός νεοσύστατου ισραηλινοαιθιοπικού εγχειρήματος που στρέφεται εναντίον οποιουδήποτε κράτους, είτε στο Κέρας της Αφρικής είτε στη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική.

Η πλαισίωση του Σάλεχ δεν ταιριάζει εύκολα με τον μετασχηματισμό της ίδιας της Αιθιοπίας. Η Αιθιοπία δεν είναι πλέον η χριστιανική αυτοκρατορική μοναρχία που αντιμετώπισε τον ερυθραϊκό αποσχισμό στη δεκαετία του 1960, ούτε το σοσιαλιστικό καθεστώς του Ντεργκ στη δεκαετία του 1970 και στη δεκαετία του 1980, του οποίου ο ιδεολογικός προσανατολισμός και η μεταβαλλόμενη σχέση με το Ισραήλ ακολουθούσαν τους γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς του Ψυχρού Πολέμου και της αραβοϊσραηλινής σύγκρουσης. Η σημερινή Αιθιοπία είναι μια δημοκρατία που ακολουθεί πιο πραγματιστική, συναλλακτική και πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική, στην οποία οι σχέσεις με τη Μέση Ανατολή και τα αραβικά κράτη του Κόλπου στηρίζονται ολοένα περισσότερο σε κοινά συμφέροντα στο εμπόριο, τις επενδύσεις, τις υποδομές, την επισιτιστική ασφάλεια και την ασφάλεια. Για τα αραβικά κράτη του Κόλπου, η Αιθιοπία είναι πλέον κάτι περισσότερο από μια στρατηγική θέση στη δυτική πλευρά της Ερυθράς Θάλασσας. Ο μεγάλος πληθυσμός και η καταναλωτική της αγορά, το αγροτικό της δυναμικό, οι ανάγκες της σε υποδομές και η αυξανόμενη οικονομική της σημασία την καθιστούν ουσιαστικό εταίρο από μόνη της.

Αυτή η διαφοροποίηση έχει διαμορφώσει μια περιφερειακή τάξη στην οποία τα αραβικά κράτη του Κόλπου μπορούν να διατηρούν σχέσεις με το Ισραήλ και ταυτόχρονα να επενδύουν στην Αιθιοπία, να εμπλέκονται με την Ερυθραία, να συνεργάζονται με την Αίγυπτο και να καλλιεργούν άλλες σχέσεις στο Κέρας της Αφρικής. Μια τέτοια διπλωματία κατανοείται καλύτερα ως πολυκατευθυντική παρά ως αναπαραγωγή των σχετικά δυαδικών γεωπολιτικών δομών του Ψυχρού Πολέμου. Εκεί ακριβώς βρίσκεται ο κεντρικός περιορισμός του επιχειρήματος του Σάλεχ. Εντοπίζει ένα υπαρκτό πλέγμα σχέσεων, αλλά το ερμηνεύει μέσα από ένα ξεπερασμένο υπόδειγμα. Η ιστορική του αναλογία ίσως έχει κάποια σημασία, όμως η τύφλωσή του απέναντι σε δεκαετίες εξελίξεων που συντελέστηκαν πέρα από τη μακροχρόνια στασιμότητα της Ερυθραίας σημαίνει ότι το στρατηγικό του συμπέρασμα δεν έχει.