Μοιράζουν τα στοιχήματά τους τα αραβικά κράτη του Κόλπου ανάμεσα σε Ινδία και Πακιστάν;
Τα αραβικά κράτη του Κόλπου επιδιώκουν όλο και περισσότερο σχέσεις που βασίζονται σε συγκεκριμένες δυνατότητες και όχι σε αποκλειστική ευθυγράμμιση.
Η Radhika Lakshminarayanan είναι ερευνήτρια και ιστορικός και έχει συνεργαστεί, επί περισσότερες από τρεις δεκαετίες, με κορυφαία ιδρύματα στο Κουβέιτ και την Ινδία. Είναι συγγραφέας του βιβλίου «Small States Security Dilemma—Kuwait after 1991» («Το δίλημμα ασφάλειας των μικρών κρατών — Το Κουβέιτ μετά το 1991»).
Από την ανεξαρτησία και τη διχοτόμηση της Ινδίας και του Πακιστάν το 1947, τα δύο κράτη έχουν πολεμήσει επανειλημμένα και παραμένουν σε αντιπαράθεση για τις διεκδικήσεις στο Κασμίρ, τις συνοριακές διαφορές και την τρομοκρατία. Την τελευταία δεκαετία, η Ινδία μετατοπίστηκε από την ιστορικά κοσμική της προσέγγιση σε μια πιο ρητά προσανατολισμένη στη χιντουτβά πολιτική ατζέντα, με αυξανόμενη ανησυχία για τις καταγγελλόμενες διακρίσεις σε βάρος θρησκευτικών μειονοτήτων. Τα αραβικά κράτη του Κόλπου είναι κράτη με μουσουλμανική πλειοψηφία, όπως το Πακιστάν, με διαφορετικούς βαθμούς θρησκευτικού συντηρητισμού, ωστόσο διαχειρίζονται και τα δύο αντίπαλα κράτη διαχωρίζοντας το οικονομικό εμπόριο, τα συμφέροντα ασφαλείας και τις θρησκευτικές συγγένειες, δίνοντας προτεραιότητα στις δικές τους γεωστρατηγικές πραγματικότητες.
Η Ινδία και το Πακιστάν φέρνουν στο τραπέζι διαφορετικές προτάσεις. Η Ινδία προσφέρει οικονομικό όγκο, τεχνολογία, επενδύσεις, διασυνδεσιμότητα και μια τεράστια καταναλωτική αγορά. Το Πακιστάν προσφέρει στρατιωτική τεχνογνωσία, όπως ενισχύθηκε μέσω της Συμφωνίας Στρατηγικής Αμοιβαίας Άμυνας του 2025 με τη Σαουδική Αραβία και της πρόσφατης υπογραφής της Κοινής Συμφωνίας της Μέκκας με τη Σαουδική Αραβία και την Τουρκία, που περιγράφηκε σε ορισμένα μέσα, ίσως πρόωρα, ως το «ισλαμικό ΝΑΤΟ». Επί δεκαετίες, στρατιωτικό προσωπικό του Πακιστάν εκπαιδευόταν και υπηρετούσε στο πλευρό ενόπλων δυνάμεων αραβικών κρατών του Κόλπου, ιδίως στη Σαουδική Αραβία και στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Πληττόμενο σε μεγάλο βαθμό από δημοσιονομικές πιέσεις, το Πακιστάν επωφελήθηκε από την οικονομική βοήθεια των αραβικών κρατών του Κόλπου, τις προμήθειες ενέργειας και τις ευκαιρίες απασχόλησης για εκατομμύρια Πακιστανούς. Ισχυρότεροι δεσμοί με τα αραβικά κράτη του Κόλπου μπορούν να προσφέρουν στο Πακιστάν επενδύσεις και διπλωματικό χώρο, ενισχύοντας παράλληλα τη θέση του ως παράγοντα ασφάλειας πέραν της Νότιας Ασίας.
Ο αναδυόμενος ρόλος του Πακιστάν στην περιφερειακή ασφάλεια δεν μπορεί να υποκαταστήσει τις αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας, όμως οι στρατιωτικές του δυνατότητες, η ιδιότητά του ως πυρηνικής δύναμης και η ικανότητά του να αναπτύσσει εκπαιδευμένο αμυντικό προσωπικό μπορούν να προσφέρουν αποτροπή στα αραβικά κράτη του Κόλπου. Ωστόσο, το Πακιστάν αντιμετωπίζει σημαντικούς οικονομικούς και πολιτικούς περιορισμούς, ενώ τρομοκρατικές ομάδες δρουν εντός των συνόρων του. Η πραγματική αξία της πρότασης ασφαλείας του Πακιστάν θα εξαρτηθεί από το κατά πόσον η στρατιωτική ικανότητα μπορεί να μετατραπεί σε αξιόπιστη και έγκαιρη δράση. Οι επιθέσεις των Χούθι κατά της Σαουδικής Αραβίας και η επιδεινούμενη κατάσταση ασφαλείας στην Ερυθρά Θάλασσα δοκιμάζουν ήδη το κατά πόσον οι συλλογικές αμυντικές τους δεσμεύσεις μπορούν να μεταφραστούν σε επιχειρησιακή αποτροπή.
Τα αραβικά κράτη του Κόλπου θεμελίωσαν τη σχέση τους με τη μεταδιχοτομική Ινδία στην ενέργεια, το εμπόριο και την εργασία εκατομμυρίων Ινδών εργαζομένων. Για την Ινδία, αυτοί οι Ινδοί εργαζόμενοι ως φιλοξενούμενοι αποτέλεσαν σημαντική πηγή συναλλάγματος μέσω των εμβασμάτων, ενισχύοντας το ισοζύγιο πληρωμών της χώρας. Η Ινδία σήμερα έχει επιδείξει οικονομική ανάπτυξη και αποτελεί πηγή τεχνολογίας, υπηρεσιών, φαρμακευτικών προϊόντων, μηχανικής τεχνογνωσίας και επενδύσεων. Τον Φεβρουάριο του 2026, η Ινδία και το Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου ξεκίνησαν διαπραγματεύσεις για συμφωνία ελεύθερου εμπορίου, με στόχο τη διεύρυνση του εμπορίου αγαθών και υπηρεσιών, των επενδύσεων και της οικονομικής συνεργασίας. Η σχέση τους υπερβαίνει πλέον το παραδοσιακό μοντέλο «πετρέλαιο έναντι εργασίας». Για τις κυβερνήσεις των αραβικών κρατών του Κόλπου που επιδιώκουν μεγαλεπήβολα εθνικά οράματα οικονομικής διαφοροποίησης, η Ινδία μπορεί να συνεισφέρει σε κρίσιμους στρατηγικούς τομείς. Η σχέση της Ινδίας απορρέει επίσης από τις ευρύτερες φιλοδοξίες της στον Ινδικό Ωκεανό και από τον Οικονομικό Διάδρομο Ινδίας-Μέσης Ανατολής-Ευρώπης.
Τα αραβικά κράτη του Κόλπου δεν μπορούν να επιλέξουν ανάμεσα στην ινδική οικονομική ισχύ και την πακιστανική στρατιωτική τεχνογνωσία. Οι ανάγκες τους έχουν αλλάξει σημαντικά μετά τη σύγκρουση ΗΠΑ-Ιράν, ενώ οι τρέχουσες διαταραχές στα Στενά του Ορμούζ έχουν αποκαλύψει ότι ακόμη και οι εκτεταμένες εταιρικές σχέσεις ασφαλείας με τις ΗΠΑ δεν μπορούν να θωρακίσουν την ευαλωτότητα των αραβικών κρατών του Κόλπου. Χρειάζονται επενδύσεις και αποτροπή, τεχνολογία και στρατιωτική ικανότητα, αγορές και ασφάλεια στη θάλασσα, ενεργειακές συνεργασίες και επισιτιστική ασφάλεια. Η σύγκρουση δείχνει ότι κανένας μεμονωμένος εξωτερικός εταίρος δεν μπορεί να καλύψει και να εγγυηθεί το σύνολο των αναγκών τους.
Ως εκ τούτου, επιδιώκουν πολλαπλή ευθυγράμμιση με την Κίνα, την Ινδία, το Πακιστάν, την Τουρκία, την Ευρώπη και άλλες δυνάμεις. Η στρατηγική αυτή δεν είναι κατ’ ανάγκη αντιαμερικανική, αλλά απάντηση στην αίσθηση αβεβαιότητας και στη δική τους ευαλωτότητα σε σχέση με την εταιρική τους σχέση με τις ΗΠΑ. Τα αραβικά κράτη του Κόλπου επιδιώκουν όλο και περισσότερο σχέσεις που βασίζονται σε συγκεκριμένες δυνατότητες και όχι σε αποκλειστική ευθυγράμμιση. Δεν εξισορροπούν κατ’ ανάγκη έναντι των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά μοιράζουν τα στοιχήματά τους ανάμεσα στην αμερικανική αντιαεροπορική και αντιπυραυλική άμυνα, την ινδική τεχνολογία, την πακιστανική στρατιωτική τεχνογνωσία, το κινεζικό εμπόριο και τις υποδομές και την τουρκική αμυντική στήριξη, προσπαθώντας παράλληλα να διατηρήσουν τους δικούς τους διπλωματικούς διαύλους με το Ιράν.
Η κατανόηση αυτού του δεδομένου είναι κεντρικής σημασίας για τα στρατηγικά συμφέροντα των ΗΠΑ. Ο αυξανόμενος ρόλος της Ινδίας στην περιοχή τέμνεται, και σε ορισμένα σημεία συμπληρώνει, την ίδια την ινδοειρηνική στρατηγική της Αμερικής. Το Πακιστάν απαιτεί διαφορετικό υπολογισμό, καθώς ισορροπεί τις δεσμεύσεις του προς τη Σαουδική Αραβία και την Τουρκία με τις δικές του προτεραιότητες ασφαλείας έναντι της Ινδίας, του Ιράν και του Αφγανιστάν. Η Τουρκία προσθέτει επιπλέον μια σημαντική αμυντικοβιομηχανική και τεχνολογική διάσταση στο σύμπλεγμα αυτό. Η πολλαπλή ευθυγράμμιση θα μπορούσε επίσης να παράγει αλληλεπικαλυπτόμενες δεσμεύσεις ασφαλείας, αποκλίνοντα τεχνολογικά πρότυπα, ζητήματα διαλειτουργικότητας και ανταγωνιστικές εξωτερικές υποχρεώσεις, καθιστώντας αδύνατη τη συλλογική δράση. Ο ιστορικός ανταγωνισμός μεταξύ Ινδίας και Πακιστάν μπορεί δυνητικά να επεκταθεί στην περιοχή και να δημιουργήσει ένα ακόμη επίπεδο κατακερματισμού εντός των αραβικών κρατών του Κόλπου, ιδίως αν ληφθεί υπόψη η τεράστια ινδική και πακιστανική διασπορά που ζει σε αυτά.
Το στρατηγικό δίλημμα για τα αραβικά κράτη του Κόλπου δεν αφορά πλέον το ποια εξωτερική δύναμη μπορεί να εξασφαλίσει την περιοχή, αλλά το πώς μπορούν να διαχειριστούν πολλαπλές εταιρικές σχέσεις χωρίς να εξαρτηθούν από καμία. Επομένως, τα αραβικά κράτη του Κόλπου δεν διαφοροποιούν απλώς τους προμηθευτές τους, αλλά, κυρίως, τις στρατηγικές τους σχέσεις, ώστε να επιβιώσουν σε ένα ευμετάβλητο γεωγραφικό περιβάλλον. Τα αραβικά κράτη του Κόλπου ενδέχεται να μοιράζουν τα στοιχήματά τους ανάμεσα στο Πακιστάν και την Ινδία κατά περίπτωση, δεν είναι όμως έτοιμα να δεσμευτούν πλήρως και αποκλειστικά στο ένα ή στο άλλο.