Η λύση των δύο κρατών στην Υεμένη είναι πρακτική διέξοδος, όχι ιδεολογική

Η 81η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών συνεδριάζει με θέμα «Αποκαθιστώντας την εμπιστοσύνη, διαχειριζόμενοι τον μετασχηματισμό: Ένας ΟΗΕ που αποδίδει για όλους». Η Υεμένη δοκιμάζει αυτό το σύνθημα. Την περασμένη εβδομάδα στη Νέα Υόρκη, τρεις σκηνές ανέδειξαν την κρίση: μία μέσα, μία έξω και μία στην οθόνη.

Μέσα στην αίθουσα, ο Αμπντάλα αλ Αλίμι Μπαουαζίρ (Abdullah al-Alimi Bawazir), μέλος του Προεδρικού Ηγετικού Συμβουλίου και ηγετικό στέλεχος του κόμματος Ισλάχ, οργάνωσης προσκείμενης στη Μουσουλμανική Αδελφότητα, ηγήθηκε της αντιπροσωπείας της Υεμένης. Ζήτησε στήριξη κατά της τρομοκρατίας και του λαθρεμπορίου, καθώς και βοήθεια ώστε να στερέψουν τα δίκτυα που χρηματοδοτούν και εξοπλίζουν τους Χούθι. Ελάχιστοι θα διαφωνούσαν.

Το παράδοξο βρίσκεται στο πρόσωπο του ομιλητή. Ο αλ Αλίμι Μπαουαζίρ εκπροσωπεί το Ισλάχ στο Προεδρικό Ηγετικό Συμβούλιο, που ανακοινώθηκε στο Ριάντ τον Απρίλιο του 2022 και αναδιαμορφώθηκε από τη Σαουδική Αραβία τον Ιανουάριο του 2026, όταν το Ριάντ κινήθηκε για να θέσει στο περιθώριο το Νότιο Μεταβατικό Συμβούλιο. Το γεγονός ότι ηγετικό στέλεχος κόμματος προσκείμενου στη Μουσουλμανική Αδελφότητα, ορισμένα παρακλάδια της οποίας η Ουάσιγκτον έχει χαρακτηρίσει τρομοκρατικές οργανώσεις, απευθύνεται στη διεθνή κοινότητα για την αντιτρομοκρατία, ενώ οι νότιες δυνάμεις που πολέμησαν την Αλ Κάιντα και τους Χούθι δυσκολεύονται να ακουστούν, δείχνει πόσο προβληματική είναι η επικρατούσα εξίσωση.

Λίγα μέτρα πιο πέρα, Νοτιοϋεμενίτες που ζουν στις Ηνωμένες Πολιτείες πραγματοποίησαν αγρυπνία καταγγέλλοντας τη σαουδαραβική κηδεμονία επί της Νότιας Υεμένης και επιβεβαιώνοντας το δικαίωμά της στην αυτοδιάθεση και στην κρατική υπόσταση. Μέσα στην αίθουσα, ο αλ Αλίμι Μπαουαζίρ επανέλαβε την προσήλωσή του στην ενότητα της Υεμένης — την ίδια ενότητα στο όνομα της οποίας το κόμμα του, οπλισμένο με θρησκευτικές φετφάδες, συμμετείχε στη δολοφονία Νοτίων κατά την εισβολή της Βόρειας Υεμένης στη Νότια Υεμένη το 1994. Η αγρυπνία έγινε εννέα μήνες αφότου σαουδαραβικά αεροσκάφη έπληξαν νότιες δυνάμεις την ώρα που καταδίωκαν τρομοκρατικά δίκτυα λαθρεμπορίου, και ακολούθησε, στις 9 Ιανουαρίου 2026, η ανακοίνωση του Ριάντ για τη διάλυση του Νότιου Μεταβατικού Συμβουλίου. Η ανακοίνωση δεν έκλεισε το ζήτημα· αντιθέτως, το μετέφερε από τους θεσμούς στον δρόμο, όπως μαρτυρούν τα πλήθη στο Άντεν, στη Μουκάλα και τώρα έξω από τα Ηνωμένα Έθνη.

Την ημέρα της αγρυπνίας, ο πρώην απεσταλμένος των ΗΠΑ για την Υεμένη Τιμ Λέντερκινγκ (Tim Lenderking) δήλωσε ότι ο διαμελισμός της Υεμένης σε δύο κράτη είναι «πιθανός», παραπέμποντας στο προηγούμενο. Το μέλλον της, είπε, θα το αποφασίσουν οι Υεμενίτες στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, δεν θα το επιβάλουν ξένοι. Οι συνομιλίες προς το παρόν φαίνονται δύσκολες, είπε: το κλίμα είναι στρατιωτικοποιημένο, και οι Χούθι ενισχύουν τις δυνατότητές τους και εκμεταλλεύονται τις διαιρέσεις των αντιπάλων τους.

Ο επίσημος λόγος αντιμετωπίζει την ενότητα ως τη φυσική κατάσταση της Υεμένης. Η ιστορία λέει το αντίθετο. Καθ’ όλη τη διάρκεια του 20ού αιώνα, ο Βορράς και ο Νότος διοικούνταν χωριστά και, από το 1967 έως το 1990, ήταν δύο κυρίαρχα κράτη, καθένα με τη δική του έδρα στα Ηνωμένα Έθνη. Η ενοποίηση της 22ας Μαΐου 1990 ήταν συμφωνία ανάμεσα σε δύο κράτη· ο πόλεμος του 1994 μετέτρεψε τη συνεργασία σε προσάρτηση διά της βίας.

Τίποτε από αυτά δεν αναιρεί το ειδικό βάρος της Σαουδικής Αραβίας ούτε το συμφέρον της για την ασφάλεια των συνόρων. Όμως μια δεκαετία σαουδαραβικής διαχείρισης έχει ήδη δώσει την ετυμηγορία της. Στον Βορρά, οι Χούθι εξελίχθηκαν από τοπική εξέγερση σε περιφερειακή δύναμη που απειλεί την Ερυθρά Θάλασσα και το Μπαμπ ελ Μαντέμπ. Στον Νότο, ο αποκλεισμός των δυνάμεων του Νότιου Μεταβατικού Συμβουλίου, που πολέμησαν τους Χούθι και την Αλ Κάιντα, άνοιξε στην πράξη το πεδίο στο Ισλάχ. Το στοίχημα του Ριάντ θέτει σε κίνδυνο τόσο τη σαουδαραβική ασφάλεια όσο και τη διεθνή ναυσιπλοΐα.

Αν το μέλλον είναι ζήτημα υεμενίτικης απόφασης, όπως το έθεσε ο Λέντερκινγκ, τότε πρέπει να αποφασιστεί από τους ίδιους τους Υεμενίτες και όχι να επιβληθεί από τις σαουδαραβικές αρχές στο Ριάντ. Για να επιτευχθεί αυτό, η Ουάσιγκτον οφείλει πρώτα να ηγηθεί της πολιτικής διαδικασίας μέσω του διεθνούς Κουαρτέτου, με το Ριάντ και το Άμπου Ντάμπι να λειτουργούν ως εγγυητές και εταίροι. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν μπορούν να αναθέσουν «υπεργολαβικά» το συμφέρον τους στο Μπαμπ ελ Μαντέμπ και διαθέτουν μοναδικό κύρος για να συγκαλούν και να εγγυώνται — όχι για να γράψουν το μέλλον της Υεμένης. Η αμερικανική απουσία είναι ένα κενό που καλύπτουν τόσο οι Χούθι όσο και το Ιράν.

Δεύτερον, ο διάλογος πρέπει να βγει από τη σαουδαραβική επιτήρηση, όχι από εχθρότητα προς το Ριάντ, αλλά επειδή ένα μέρος που εμπλέκεται στρατιωτικά δεν μπορεί ταυτόχρονα να διαιτητεύει. Οι συνομιλίες θα μπορούσαν μάλιστα να περιλάβουν και τους Χούθι — όχι για να νομιμοποιηθούν, αλλά για να δεσμευτούν σε ρυθμίσεις συνόρων και ασφάλειας υπό διεθνή εποπτεία.

Τρίτον, μια έκβαση δύο κρατών πρέπει να προσεγγιστεί ως πρακτική διέξοδος, όχι ως ιδεολογική: τα σύνορα του 1990 ως βάση διαπραγμάτευσης, ρυθμίσεις κατανομής των πόρων, εγγυήσεις για την ελευθερία ναυσιπλοΐας και σχέσεις καλής γειτονίας ανάμεσα σε δύο κυρίαρχα κράτη που θα θωρακίζουν τα σύνορα της Σαουδικής Αραβίας με συνθήκη, όχι με κηδεμονία.

Η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών ζητεί την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης. Στην Υεμένη, η εμπιστοσύνη δεν θα οικοδομηθεί με μια ομιλία εκ μέρους ενός συμβουλίου που γεννήθηκε στο Ριάντ και αναδιαμορφώνεται κατά το δοκούν του χορηγού του, ούτε με την απόρριψη των αιτημάτων του Νότου στο όνομα μιας κούφιας ενότητας. Μέχρι η απόφαση να επιστρέψει σε εκείνους στους οποίους ανήκει και η Ουάσιγκτον να αναλάβει την ευθύνη που υπαγορεύουν τα ίδια της τα συμφέροντα, οι Χούθι θα παραμένουν η μόνη πλευρά που πετυχαίνει, επειδή έχουν σαφείς στόχους και πολιτική συναίνεσης, όσο κακοσχεδιασμένη και αποσταθεροποιητική κι αν είναι.