Η 11η Σεπτεμβρίου δεν είχε σχέση με το Ισλάμ, λέει ο καθηγητής που μόλις τίμησε το Michigan State

Την Παρασκευή 18 Σεπτεμβρίου 2026, το Πρόγραμμα Μουσουλμανικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Michigan State γιόρτασε τα 20 χρόνια λειτουργίας του στο MSU International Center. Τιμώμενος ήταν ο Μοχάμεντ Αγιούμπ (Mohammed Ayoob), διακεκριμένος ομότιμος καθηγητής διεθνών σχέσεων και ιδρυτικός συντονιστής του προγράμματος. Μίλησε ο επικεφαλής του πανεπιστημίου για θέματα ένταξης και ο διευθυντής του προγράμματος παρέδωσε αναμνηστική πλακέτα. Ανώνυμος δωρητής διέθεσε 50.000 δολάρια για τη σύσταση κληροδοτήματος στο όνομα του Αγιούμπ. Στη συνέχεια, ο Αγιούμπ εξήγησε, για άλλη μία φορά, ποιο είναι το δίδαγμα για τη μετάδοση του οποίου υπάρχει το πρόγραμμα.

«Δεν ήταν το Ισλάμ που υποκίνησε τις επιθέσεις», είπε για την 11η Σεπτεμβρίου 2001. «Η πραγματικότητα ήταν πολύ πιο σύνθετη και σχετιζόταν πρωτίστως με την ευρύτατη αντίθεση στην αμερικανική πολιτική στη Μέση Ανατολή, παρά με το Ισλάμ, το οποίο χρησιμοποιήθηκε ως δικαιολογία για τις επιθέσεις».

Προχώρησε ακόμη παραπέρα. «Η συνεχιζόμενη ισραηλινή κατοχή παλαιστινιακών εδαφών, η επέκταση των οικισμών, η σταδιακή προσάρτηση της Δυτικής Όχθης και ο οικονομικός στραγγαλισμός της Γάζας έδωσαν στη Χαμάς έναν βαθμό αξιοπιστίας σε τμήματα του παλαιστινιακού πληθυσμού», είπε ο Αγιούμπ. «Το γεγονός ότι η Παλαιστινιακή Αρχή, υπό τη διοίκηση της Φατάχ, όχι μόνο ήταν διεφθαρμένη αλλά και εκλαμβανόταν ως όργανο της ισραηλινής κατοχής αύξησε τη δημοτικότητα της Χαμάς στον παλαιστινιακό πληθυσμό. Αυτοί οι παράγοντες δεν είχαν καμία σχέση με το Ισλάμ».

Τα αποσπάσματα προέρχονται από το The State News, τη φοιτητική εφημερίδα του Michigan State, η οποία κάλυψε την εκδήλωση στις 19 Σεπτεμβρίου. Κανένα άλλο μέσο δεν έχει αναφερθεί σε αυτήν, γεγονός αξιοσημείωτο, καθώς ο ιδρυτής-ακαδημαϊκός ενός προγράμματος μουσουλμανικών σπουδών σε μεγάλο δημόσιο πανεπιστήμιο θα μπορούσε, αυτοπροσώπως, να διαβεβαιώσει τους διοικητικούς παράγοντες του ιδρύματός του ότι η φονικότερη τρομοκρατική επίθεση στην αμερικανική ιστορία δεν είχε καμία σχέση με την ιδεολογία που επικαλέστηκαν οι ίδιοι οι δράστες στις δηλώσεις τους.

Αξιοσημείωτο είναι και το ίδιο το επιχείρημα του Αγιούμπ. Ο ισχυρισμός του δεν είναι ότι το Ισλάμ είναι θρησκεία ενάμισι δισεκατομμυρίου ανθρώπων, η συντριπτική πλειονότητα των οποίων δεν έχει βλάψει ποτέ κανέναν, κάτι που κανείς σοβαρός άνθρωπος δεν αμφισβητεί. Αντιθέτως, υποστηρίζει ότι το Ισλάμ, ως σώμα δόγματος, ήταν άσχετο με την Αλ Κάιντα, τη Χαμάς και τη Χεζμπολάχ, τα «λεγόμενα ισλαμιστικά κινήματα» που απέδωσε στην αμερικανική και την ισραηλινή πολιτική, καθώς και στα επακόλουθα της σοβιετικής κατάρρευσης στο Αφγανιστάν. Ωστόσο, οι άνθρωποι που συνέταξαν τις φετφάδες της Αλ Κάιντα, βάφτισαν το κίνημά τους Ισλαμικό Κίνημα Αντίστασης και υπήγαγαν τη Χεζμπολάχ στην κηδεμονία του νομομαθούς θα έβρισκαν τούτο μάλλον παράξενο, διότι είπαν αυτό που πίστευαν. Ο ισχυρισμός του Αγιούμπ απαιτεί να μην τους πιστέψουμε.

Δεν πρόκειται για νέα θέση του προγράμματος του Michigan State. Το 2019, ο σημερινός διευθυντής του, Μοχάμαντ Χασάν Χαλίλ (Mohammad Hassan Khalil), μίλησε στο κατάρειο και σαουδαραβικό Prince Alwaleed bin Talal Center for Muslim-Christian Understanding του Georgetown για το βιβλίο του Jihad, Radicalism, and the New Atheism. Ο συνεργάτης του Campus Watch Άντριου Χάροντ (Andrew Harrod) ήταν παρών. Ο Χαλίλ υποστήριξε ότι οι τζιχαντιστές βρίσκονται «στο περιθώριο της παράδοσης της τζιχάντ» και ότι «οι απόπειρες της Αλ Κάιντα και του ISIS να δικαιολογήσουν την τρομοκρατία με ισλαμικά ερείσματα απαιτούν τυπικά την εγκατάλειψη τόσο του αυστηρού κυριολεκτισμού όσο και των ιστορικά επικρατουσών ερμηνειών της ισλαμικής σκέψης». Όταν πιέστηκε για τη στήριξη κληρικών στις επιθέσεις αυτοκτονίας, απάντησε: «Αν θέλετε να εντοπίσετε ανθρώπους που δεν έχουν πρόβλημα με τις επιθέσεις αυτοκτονίας, μπορώ να σας δώσω λίστα», και κατονόμασε τον Γιουσούφ αλ Καραντάουι, του οποίου η εκπομπή στο Al Jazeera έφτανε, κατ’ εκτίμηση, σε 60 εκατ. τηλεθεατές. Το παράδειγμά του, όμως, υπονομεύει το επιχείρημά του, διότι ένα φαινόμενο με κατάλογο κληρικών του κυρίαρχου ρεύματος που το υποστηρίζουν δεν είναι περιθωριακό.

Το έργο του ίδιου του Αγιούμπ έχει τραβήξει και στο παρελθόν την προσοχή του Φόρουμ. Το Middle East Quarterly παρουσίασε το βιβλίο του Will the Middle East Implode? το 2015 και διαπίστωσε ότι «δεν περιέχει σχεδόν τίποτα πρωτότυπο, αλλά ανακυκλώνει κουραστικά όσα έχουν ήδη δημοσιεύσει τα μέσα ενημέρωσης». Το προγενέστερο έργο του, The Many Faces of Political Islam, είναι, κατά τη δική του διατύπωση στην εκδήλωση της Παρασκευής, «ευρέως χρησιμοποιούμενο σε μαθήματα που διδάσκουν το αντικείμενο». Η θέση του, επομένως, δεν περιορίζεται σε μια επετειακή ομιλία· αποτελεί μέρος του προγράμματος σπουδών.

Δεν προκαλεί έκπληξη, αν ληφθεί υπόψη ότι η θέση του πανεπιστημίου, όπως διατυπώθηκε κατά τον εορτασμό, αντανακλά την ίδια ανιστορική γραμμή. Ο Τζαμπάρ Μπένετ (Jabbar Bennett), επικεφαλής του Michigan State για θέματα ένταξης, είπε στο ακροατήριο ότι το έργο του προγράμματος υπηρετεί την αποστολή του πανεπιστημίου, την οποία όρισε ως «αντικατάσταση των μύθων και των στερεοτύπων με γνώση». Ο Τζέφρι Ρίντινγκερ (Jeffrey Riedinger), πρώην κοσμήτορας Διεθνών Σπουδών και Προγραμμάτων, θυμήθηκε ότι με χαρά «στρίμωξε αρκετούς στην κεντρική διοίκηση» για να εξασφαλίσει τη χρηματοδότησή του. Κανείς δεν ρώτησε ποιοι μύθοι, ούτε αν ένα πρόγραμμα που ιδρύθηκε το 2002, κατά τη δική του αφήγηση ως απάντηση στην 11η Σεπτεμβρίου, είχε μέσα σε 20 χρόνια ελέγξει τη θέση του ιδρυτή του απέναντι στα δεδομένα του Ισλαμικού Κράτους, της 7ης Οκτωβρίου ή των ίδιων των θεολόγων του ιρανικού καθεστώτος. Τα όσα ειπώθηκαν το βράδυ της Παρασκευής κατέστησαν σαφές ότι η θέση του Αγιούμπ έχει εξελιχθεί σε ιδρυτικό μύθο, πλέον και με κληροδότημα που τη συνοδεύει.

Υπάρχει και άλλος τρόπος να λειτουργεί ένα πρόγραμμα μεσανατολικών σπουδών, και περιγράφηκε στον Τύπο την ίδια εβδομάδα. Η εφημερίδα The Forward ανέφερε στις 18 Σεπτεμβρίου ότι τα προγράμματα Εβραϊκών Σπουδών και Μεσανατολικών Σπουδών του Dartmouth έχουν περάσει μια δεκαετία διασταυρώνοντας μαθήματα στα προγράμματά τους και μοιραζόμενα συντονιστικές επιτροπές, ενώ τώρα συνδιδάσκουν ένα μάθημα με τίτλο «Difficult Conversations on the Middle East» («Δύσκολες συζητήσεις για τη Μέση Ανατολή»). Ο Τζόναθαν Σμόλιν (Jonathan Smolin), καθηγητής μεσανατολικών σπουδών που το διδάσκει, δήλωσε στην εφημερίδα: «Στο πρώτο μάθημα, οι φοιτητές έρχονται με την ιδέα: “Πώς θα κερδίσω την αντιπαράθεση; Πώς θα δείξω ότι έχω δίκιο;”. Αυτό κατηγορηματικά δεν είναι που κάνουμε στο μάθημα».

Βεβαίως, το μοντέλο του Dartmouth έχει τα δικά του προβλήματα. Το πρόγραμμα του μαθήματος, όπως το περιγράφει η The Forward, αντιμετωπίζει την «παλαιστινιακή ένοπλη αντίσταση» και «την κατηγορία της γενοκτονίας στη Γάζα» ως θέματα προς αντιπαράθεση – έναν ισχυρισμό που απαιτεί κριτική ανάλυση. Αναγνωρίζει, όμως, τουλάχιστον ότι υπάρχει αντιπαράθεση. Το πρόγραμμα του Michigan State, αντιθέτως, γιόρτασε 20 χρόνια έχοντας ανακηρύξει το ζήτημα λυμένο μια για πάντα.

Το Campus Watch, το πρόγραμμα του Φόρουμ που ασκεί κριτική στις μεσανατολικές σπουδές, καταγράφει αυτό το μοτίβο από το 2002: προγράμματα που ξεκινούν ως απάντηση σε μια κρίση παγιώνονται σε θεσμούς των οποίων η πρώτη πίστη είναι στην ιδρυτική τους εξήγηση. Το Πρόγραμμα Μουσουλμανικών Σπουδών του Michigan State αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση. Ιδρύθηκε, σύμφωνα με την αφήγηση του ιδρυτή του, για να απαντήσει σε ένα ερώτημα. Είκοσι χρόνια αργότερα έχει νέο διευθυντή, την ευλογία ενός κοσμήτορα, την υποστήριξη του επικεφαλής για θέματα ένταξης, ένα κληροδότημα και δίνει την ίδια απάντηση.

Οι φορολογούμενοι του Μίσιγκαν χρηματοδοτούν το πανεπιστήμιο. Οι φοιτητές του αξίζουν να μάθουν πώς να προσεγγίζουν κριτικά το ερώτημα για το οποίο δημιουργήθηκε το πρόγραμμά τους. Είναι απίθανο να αποκτήσουν αυτή την ικανότητα από το ίδιο το πρόγραμμα.